InfoNu.nl > Educatie en School > Taal > Foutloos schrijven: Werkwoorden

Foutloos schrijven: Werkwoorden

Foutloos schrijven: Werkwoorden Het is lang niet gemakkelijk om dingen foutloos op te schrijven. Zelfs de beste tekstschrijvers gaan nog wel eens de mist in. Nederlands is dan ook een ingewikkelde taal. Werkwoorden worden ontzettend vaak fout geschreven. Hoe kun je de werkwoorden op een goede manier schrijven, zodat je geen fouten maakt?

T ex-kofschip

Iedereen zegt altijd dat wanneer je een voltooid deelwoord of verleden tijd van een woord maakt van een werkwoord, je gebruik moet maken van ’t kofschip’ om erachter te komen of je het met een d of een t moet schrijven. Dit klopt niet helemaal, omdat hier niet alle letters inzitten die je nodig hebt. Beter is om gebruik te maken van ’t ex-kofschip’. Maar hoe werkt het ex-kofschip nu eigenlijk? Hoewel iedereen het op school heeft geleerd, blijft het voor veel mensen een lastig punt. Daarom begin ik mijn artikel hiermee.

Voor het ‘t ex-kofschip’ kun je de klinkers weglaten. Je houdt dan de volgende medeklinkers nodig:

TXKFSCHP

Wanneer je een werkwoord in verleden tijd wilt gebruiken, haal je ‘en’ eraf. Bijvoorbeeld:

Faxen – ‘en’ = Fax

Je kijkt dan naar de laatste letter. Dit is een x. De x staat wel in t ex-kofschip, wat betekent dat je het met een t moet schrijven.

gefaxt of: faxte/faxten

Wanneer de laatste letter niet tussen de medeklinkers van ‘t ex-kofschip’ staat, eindig je met een D. Een voorbeeld:

Barbecueën – ‘en’ = Barbecue

Omdat je alleen de medeklinkers mag gebruiken van ’t ex-kofschip’, staat de ‘e’ er niet in en.
Het wordt dan dus: gebarbecued of:

barbecuede/barbecueden

Je moet altijd ‘en’ van het woord maken en er dus geen ik-vorm van maken. Wanneer je bijvoorbeeld het woord verhuizen gebruikt:

Verhuizen – ‘en’ – verhuiz

En dus niet verhuis

Als je deze fout wel maakt, zul je het woord ook verkeerd opschrijven. De z staat namelijk niet in ’t ex-kofschip’, maar de s wél. Vergeet dit dus nooit meer: Altijd ‘en’ eraf halen, hoe vreemd en raar dit er ook uitziet.

Verleden tijd

Het zal niet altijd goed zijn om met ’t ex-kofschip’ te werken. Denk bijvoorbeeld aan werkwoorden als ‘zijn’ en ‘lopen’. Deze werkwoorden veranderen van klank in de verleden tijd. ‘Waren’ en ‘liepen’ dus. Wanneer je niet zeker weet wat de verleden tijd van een werkwoord is, zoek dit dan op in het woordenboek.

Tegenwoordige tijd

De tegenwoordige tijd is niet zo heel moeilijk. Je moet het alleen wel doorhebben en onthouden. In de tegenwoordige tijd maken we gebruik van een schema dat in principe altijd hetzelfde is:
  • Ik: stam
  • Hij/zij/jij: stam+t
  • Wij: hele werkwoord

Dus:
  • Ik: verhuis (en hier is het dus niet verhuiz)
  • Hij/zij/jij: verhuist
  • Wij: verhuizen

Of:
  • Ik: word
  • Hij/zij/jij: wordt
  • Wij: worden

Wanneer het werkwoord een t bevat, komt er geen extra t achter, dus:
  • Ik: praat
  • Hij/zij/jij: praat
  • Wij: praten

Als in een zin het woord je achter het werkwoord komt te staan, hoort er geen t bij. Zoals bijvoorbeeld:

Loop je even met me mee?

Bij u is dit echter niet het geval, kijk maar:

Loopt u even met me mee?

D of dt?

Het wil nog wel eens misgaan bij woorden die zowel een voltooid deelwoord als de stam kunnen zijn. Denk bijvoorbeeld aan het woord bedoeld of bedoelt. Wanneer schrijf je nu wat?
In het algemeen geldt:

  • Hij bedoelt het niet zo.
  • Hij heeft het niet zo bedoeld.

Het voltooid deelwoord is te herkennen omdat er al een ander werkwoord eerder in de zin staat. Bij het voltooid deelwoord is het dus een d (denk aan ’t ex-kofschip) en bij de stam (hij bedoelt) met een t.

Als je twijfelt of je er een t achter moet zetten of niet (omdat je het bijvoorbeeld niet kunt horen), kun je het beste het woord door een ander woord vervangen. Bijvoorbeeld:
  • Jij (worden) morgen door hem geslagen.
  • (worden) zij op hem verliefd?
  • (worden) je morgen zeventien?
  • (worden) je moeder daar verwacht?

Vul de woorden nu in met een bekend woord waarvan je wel weet hoe het zit:
  • Jij loopt
  • Loopt zij
  • Loop je
  • Loopt je moeder

In de verleden tijd wordt nooit gebruik gemaakt van dt. Het is altijd of een d, of een t. De enige uitzondering hierop is:
Gij werdt. Maar dit gebruikt vrijwel niemand meer tegenwoordig.

Lees verder

© 2007 - 2019 Writingsuus, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Het perfectum (o.v.t.): regels en uitlegIn dit artikel wordt beschreven hoe het voltooid deelwoord van regelmatige werkwoorden tot stand komt. De plaats van het…
Spelling, wanneer een d, t of dt?Veel mensen hebben moeite met de spelling van de Nederlandse taal. Wat voor de meeste problemen zorgt is de vervoeging v…
De werkwoordspellingDe werkwoordspellingNederlands is voor vele mensen een moeilijke taal. Zelfs wij, de Nederlanders zelf, maken regelmatig dezelfde soort taal…
Duitse grammatica: zwakke werkwoord - kenmerken & vervoegingDuitse grammatica: zwakke werkwoord - kenmerken & vervoegingIn dit deel van deze special over Duitse grammatica wordt uitgebreid stilgestaan bij de basisregels voor de vervoeging v…
Werkwoordspelling. Uitleg tegenwoordige en verleden tijdWerkwoordspelling. Uitleg tegenwoordige en verleden tijdVeel Nederlanders vinden de werkwoordspelling moeilijk. Eigenlijk zijn de regels simpel, vooral gebruikt in de tegenwoor…
Bronnen en referenties

Reageer op het artikel "Foutloos schrijven: Werkwoorden"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reacties

Isabelle, 17-08-2015 23:33 #38
Beste,
Bij de zin: Als je huilt, ben je zwak. Maar als je zegt wat je denkt, ben je arrogant.
Arrogant is dit het voltooid deelwoord in de zin? Want er staat ben (van zijn) als hulpwerkwoord?
Alvast bedankt

Juliette, 15-01-2015 19:54 #37
Hoe schrijf ik de zin : Wat betekend arm zijn? Of is het : Wat betekent arm zijn? Naar mijn mening is het, betekend, Mag ik uw reactie? Reactie infoteur, 19-01-2015
Dit moet betekent zijn.

Marie Anne, 19-08-2014 13:11 #36
Wat bedoelt hij nu of is het wat bedoeld hij nu.
Is het niet zo dat wanneer het een vraag is en het werkwoord vooraan staat het bedoeld is? graag uw mening Reactie infoteur, 25-08-2014
Hallo Marie Anne,

Het is 'Wat bedoelt hij nu?'
Bedoeld is het voltooid deelwoord en als je de zin anders maakt, zie je dat het met een 'T' moet:
'Wat smurft hij nu?' en niet 'Wat gesmurft hij nu?'

Wander, 18-09-2013 17:16 #35
Op een menukaart stond:
Dit gerecht is bereidt met…
Volgens mijn partnet moet de t eraf. Ik heb bereiden verwisseld met bewerken en dan komt er toch een t uit.
Wie heeft gelijk? Reactie infoteur, 24-09-2013
De juiste spelling is bereid :) Zonder een T dus.

Myriam, 17-04-2013 11:11 #34
Ik twijfel over "d" of "dt" in de zin:

Het formulier word(t) beoordeeld…
en bij:
Het formulier dat beoordeeld word(t)

Groejes, Muriam

Gerrit, 09-04-2013 21:28 #33
Is het:
mededelingen wat voor de redactie is bedoeld
of
mededelingen die voor de redactie zijn bedoeld?

dank u voor de hulp

Barry Schulte, 05-04-2013 13:53 #32
Vraagje: is er gedaan wat je bedoeld? is bedoeld met een d of een t?
alvast bedankt! Barry

Mrc, 08-12-2012 02:43 #31
Mijn "meester" op de basisschool liep ooit het lokaal in en schreef met grote zwierige letters het volgende op het bord:
Ik krijg nooit T.
Jij krijgt soms T.
Hij krijgt altijd T.

Ik vond het als klein jongetje totaal niet eerlijk dat ik geen thee zou krijgen. Maar het ging over de letter, niet over het drankje.
Vergeten zal ik het nooit meer.

Nina, 04-11-2012 16:01 #30
Hoi
graag uw hulp bij de volgende zin.

"Rock zoals Rock bedoelt is."

Klopt dit?
Met vriendelijke groet,
Nina

Elise, 20-10-2012 17:43 #29
Hey!
Ik heb namelijk een vraagje : ik moet een zin maken met "betaald", met een 'd' vanachter, ik vind het echt moeilijk… kan er soms iemand helpen?
Groetjes Elise.

Dinges, 06-09-2012 19:36 #28
"Wanneer de laatste letter niet tussen de medeklinkers van ‘t ex-kofschip’ staat, eindig je met een D. Een voorbeeld:
Barbecueën – ‘en’ = Barbecue"

Ben heel blij dat ik dit hier gevonden heb, kon het nergens anders vinden!



@Robert: Ja, "Wordt nu klant" kan ook, maar dan blijft het gebiende wijs. Met "wordt" bedoel je echter meerdere personen, en niet slechts een enkel persoon.

Djazz, 10-07-2012 22:06 #27
"Word" is gebiedende wijs enkelvoud en kan je dus anders omschrijven door "jij moet worden". "Wordt" is gebiedende wijs meervoud en betekent dus "jullie moeten worden".

Assia, 14-05-2012 20:12 #26
Ik vindt het geweldig hoe jullie dit allemaal kunnen uitleggen.! hartelijk dank.

Dien, 09-02-2012 19:35 #25
Er staat hier " Het voltooid deelwoord is te herkennen omdat er al een ander werkwoord eerder in de zin staat. ". Hoe zit dat dan met de zin: wat moet er betaald/t worden? Hier staat toch het werkwoord achter het, wat ik denk dan, voltooid deelwoord? Moet dit dan wel met een t (omdat dat andere werkwoord erachter staat en niet eerder in de zin)? Of toch met een d (dit denk ik namelijk )?

Jozef van Goolen, 03-01-2012 21:37 #24
Graag had ik wat meer uitleg over het gebruik van het woordje "te" in werkwoordgroepen en een woordje uitleg over een zin als "We hebben dat proberen te regelen. "Volgens mij moet dit zijn: "We hebben dat geprobeerd te regelen." Of vergis ik me. Ik ga nog als eens af op mijn taalgevoel en dat zegt dat de laatste constructie de juiste is. Alvast bedankt.

Francis van Westrenen, 07-10-2011 12:52 #23
Beste Harry,
Als reactie op uw bericht, kan ik hier wel een antwoord op geven.
In de zin "ik begrijp wat je bedoelt" staat niet 1 persoonsvorm, er staan er 2. "bedoelt" is ook een persoonsvorm en daarom wordt dit in tegenwoordige tijd als stam + t geschreven. Daarnaast kun je voor elke persoonvorm in tegenwoordige tijd ook een gemakkelijk werkwoord gebruiken, zoals maken of lopen, en dan hoor je of er t achter moet komen.
Kijk maar: "ik maak wat je maakt". Je ziet waar een t achter komt. Als je dit kunt doen in een zin, dan heb je te maken met een persoonsvorm.

Als het werkwoord dat je bedoelt een voltooid deelwoord betreft, dan kun je ook hiervoor een ander gemakkelijk werkwoord pakken, zoals maken of lopen.
Vergelijk maar weer de zin: "ik begrijp wat je hebt bedoeld". Vul hier nu eens maken in: Ik maak wat je hebt gemaakt". Bedoeld verandert nu in gemaakt en aan gemaakt herken je duidelijk het voltooid deelwoord. Nu moet dus 't Kofschip gebruikt worden en daarom is "bedoeld" dan met een d, want de l staat niet in 't Kofschip.

Het blijft lastig, maar dit helft echt enorm!

Groeten, Francis van Westrenen

Harrie, 17-06-2011 00:31 #22
De voorbeelden met het werkwoord bedoelen begrijp ik. Echter, nu heb ik begrepen dat in de zin: Ik begrijp wat je bedoelt. Dat bedoelen weer met een T is. Het gaat hier niet om een voltooid deelwoord, omdat er opnieuw een "je" in staat… ( dus de regel: " Het voltooid deelwoord is te herkennen omdat er al een ander werkwoord eerder in de zin staat" klopt volgens mij niet helemaal, niet correct genoeg wat mij betreft )
Maar het gaat ook niet om de persoonsvorm, want dat is begrijpen. Betekend dat zodra alle woorden waarbij d's en t's mogelijk zijn en die geen voltooid deelwoord of persoonsvorm zijn, dat je die altijd met een T schrijft?
En heb je misschien nog een tip waardoor ik dit soort zaken sneller kan gaan zien? want ik ben redelijk dyslectisch en ik zie dat soort dingen van nature helaas niet. En om nou bij elke zin continu alles door te nemen, dat is ook geen doen…
bij voorbaat dank…

Robert, 27-05-2011 15:50 #21
Beste heer mevrouw,
Ik heb een discussie met een collega over 'Word nu klant' en 'Wordt nu klant'
Ik ben van mening dat het beide kan. De 1e kan ik uitleggen, gebiedende wijs. De 2e kan ik eigenlijk niet uitleggen. Kan iemand een uitleg geven?

Dank!

Dominique Dieudonné, 16-11-2010 15:00 #20
"Het wil nog wel eens misgaan bij woorden die zowel… " Het mag dan fout zijn of niet… al kan het bij mij niet inkomen dat U een fout zou gemaakt hebben. Volgens welke regel heeft de derde persoon enkelvoud dan al of niet een "t" of zijn willen, mogen en kunnen "gewoon" uitzonderingen. Indien zo, gaat het om een lange lijst?

Maaike, 29-09-2010 08:49 #19
Wauw! Super, echt heel erg bedankt!
Ik heb het op de gok nu toch goed in de mail gezet maar ik vind het wel echt heel erg lastig allemaal.
Goed bezig! Vooral doorgaan en ik zal uw hulp vast nog wel eens nodig hebben.

Groetjes, en nogmaals bedankt. Reactie infoteur, 01-10-2010
Graag gedaan!

Maaike, 28-09-2010 17:09 #18
Hoi,
Wat een site! fijn want Nederlands is dus echt geen makkie. Hoe zit het dan met deze zin? Ik bedoel, er staan 2 woorden in die met een d of met een t geschreven kunnen worden. Ik snap er helemaal niets meer van.

"Wat bedoeld/t u precies met Nederlands ingezetene? Betekend/t dit dat de persoon in Nederland woonachtig moet zijn?" Reactie infoteur, 28-09-2010
Hoi Maaike,

Ze moeten allebei met een t.

Het is bijvoorbeeld ook: Wat loopt u en niet 'wat gelopen u'. Of loopt dit en geen gelopen dit.

Wanneer het een voltooid deelwoord is, wordt het wel met een d geschreven, bijvoorbeeld bij: hij heeft het niet zo bedoeld. (Hij heeft het niet zo gelopen)

Succes ermee!

Groetjes!

Jessica, 03-06-2010 08:12 #17
Hallo,

En hoe zit het dan met, word je een beetje moe van mij? ook al vervang ik het woord door loop/loopt je, dan zou je zeggen zonder t? Begrijp ik het zo goed?

Alvast bedankt! Reactie infoteur, 03-06-2010
Beste Jessica,

Inderdaad, je hebt het helemaal goed. Als 'je' achter een werkwoord staat (en dan echt alleen je of jij), komt er sowieso nooit een t achter.

Groetjes!

Jessica, 02-06-2010 10:25 #16
Hallo, ik ben blij dat ik deze site heb gevonden! Het wordt vandaag mooi weer, is wordt dan in deze zin goed geschreven? Reactie infoteur, 02-06-2010
Beste Jessica,

Zoals je in de tekst kunt lezen kun je het woord vervangen door een ander woord.

Het loopt vandaag…
Het loop vandaag…

Met een t dus, dus het wordt.


Groetjes

Bianca, 30-05-2010 20:35 #15
Pfff… heerlijk, eindelijk even gezocht naar uitleg voor d of t
ik kan me zo dom voelen dat ik het niet weet!
nu na 22 jaar weer een opleiding volgen is niet zo gemakkelijk
Maar nu ben ik er toch nog niet helemaal uit, de zin:

Laten merken dat je zijn gevoelens accepteert/accepteerd

ik durf het niet meer te zeggen, alvast bedankt! Reactie infoteur, 02-06-2010
Hallo Bianca,

Het is accepteert. Accepteerd is geen woord :)

Groetjes

Bert, 03-01-2010 16:45 #14
Wat datt ex kofskip ben ik wat verward met bv. volgende zin

Jan eindigt de zin met hallo.

Eindigen - en = eindig dus zit niet in medeklinkers van t ex kofskip en zou dus met een d moeten zijn geschreven.
Maar blijkbaar is dit toch een t?

Alvast bedankt voor de uitleg.
Ik heb er al veel van opgestoken. Reactie infoteur, 03-01-2010
Hoi Bert,

Het ex-kofschip geldt alleen voor de verleden tijd. Jouw zin is in de tegenwoordige tijd en in de hij-vorm.

In de tegenwoordige tijd is het werkwoord eindigen dus:
Ik eindig
hij/zij (dus ook Jan) eindigt
Wij eindigen

In de verleden tijd is het inderdaad met een d, zoals het hoort via het ex-kofschip:
Ik eindigde
Hij/zij (dus ook Jan) eindigde
Wij eindigden.


Hopelijk begrijp je het nu beter,

Met vriendelijke groet,

Suzanne Peters

Rakker126 (infoteur), 15-08-2009 09:39 #13
Ik ben niet goed in voorbeeldzinnen maar hier één: De man is erg goed, maar wordt/word slecht. hz/bz Reactie infoteur, 15-08-2009
Dit is gewoon 1 hoofdzin, zonder bijzin. In dit geval is het wordt, aangezien het om de man gaat en niet om 'ik'.

Rakker126 (infoteur), 13-08-2009 16:25 #12
In de zin, als hij schrijver wordt of als hij schrijver word? Bedankt! Reactie infoteur, 13-08-2009
Het gaat om hij, dus wordt.

Rakker126 (infoteur), 12-08-2009 07:45 #11
Bedankt voor de reactie. Als het hij zo zijn, blijft het in de bijzin dan ook word omdat het geen persoonsvorm is? Reactie infoteur, 12-08-2009
Als wat hij zou zijn?

Rakker126 (infoteur), 10-08-2009 15:01 #10
Prima uitleg. Toch vraag ik me een ding af: in een zin met een onderschikkend voegwoord, dient de persoonsvorm regel toch alleen maar bij de hoofdzin toegepast worden. Dus: Ik ben een maffe schrijver zonder hersenen omafiets, als ik schrijver word. Dus niet wordt? Reactie infoteur, 11-08-2009
Het gaat om ik, dus het is gewoon word. Bijzinnen hebben weinig te maken met de zin. In principe word jij schrijver, niet de omafiets. Zo moet je dus proberen zinnen te lezen: waar verwijst het werkwoord naar?

Je voorbeeldzin is overigens wat vaag en klopt sowieso grammaticaal niet.

Hopelijk heb ik het wat duidelijker kunnen maken voor je.

Dirk, 29-01-2009 11:15 #9
Ik ben zeer blij met je uitleg. Je moet weten dat het ondertussen reeds dertig jaar geleden is dat ik nog op de schoolbanken gezeten heb. Deze uitleg zal mij zeker van pas komen bij het schrijven van een verhandeling. Een onderdeel van een promotie-examen. Wel bedankt en misschien tot volgende keer.

Jan, 06-12-2008 09:57 #8
Geweldige website, ik heb even een vraag over, waneer je nu een d of een t schrijft. Ik neem als voorbeeld het woord betaalt/betaald. De klant heeft betaald is met een D en hij betaalt met een t toch? Dat is mijn vraag. Reactie infoteur, 07-12-2008
Hallo Jan,

Het antwoord op je vraag staat onder het kopje 'D of dt?'

Groetjes,

De Infoteur

Danny, 31-10-2008 19:53 #7
Ik heb een vraagje. Ik heb kaartjes laten drukken met de zin: "Een dezer dagen word het verschuldigde bedrag bij u opgehaald". Is 'word' in deze zin goed gespeld? Ik heb net een discussie over gehad en kan het nergens toetsen :-(. Stom he!? Reactie infoteur, 31-10-2008
Hoi Danny,

Het beste kun je het werkwoord vervangen door een ander woord. Zoals bijvoorbeeld: lopen.
Dan wordt het dus: 'een dezer dagen loopt het' of 'een dezer dagen loop het'.

Je ziet dat de zin met 'loopt' beter klinkt en dus moet er ook bij 'word' een t achter. Het is dus 'een dezer dagen wordt.'

Hopelijk heb ik je hiermee geholpen!

De infoteur.

Jeetje, 03-09-2008 20:26 #6
Ik heb morgen een instaptoets voor Nederlands. Ik ben super blij met deze uitleg. Nu snap ik het weer. Bedankt!:-) Reactie infoteur, 03-09-2008
Graag gedaan! Succes met de instaptoets!

Eric, 16-06-2008 11:20 #5
Vraagje: schrijf je in een zin met voltooid deelwoord het voltooid deelwoord voor of achter het werkwoord? Zoals in het hierna volgend voorbeeld:
"Men zegt dat hij slim is geweest". OF "Men zegt dat hij slim geweest is".

Zijn beide vormen goed? Reactie infoteur, 16-06-2008
Beste Eric,

Dit kan allebei, al zie je het voltooid werkwoord toch vooral achteraan een zin.

Rita, 31-05-2008 15:38 #4
Dit vind ik goed uitgelegt. Ik schrijf veel dt fouten graag had ik het anders gehad maar vroeger werd daar niet veel aandacht aan gegeven. Ben blij dat ik dit programa gevonden heb. Reactie infoteur, 16-06-2008
Graag gedaan :)

Frans Ten Thije, 16-04-2008 18:51 #3
Ook ik was de intentie van "het Kofschip" kwijt. Gelukkig schoot me te binnen dat er ook nog zoiets is als Google.
Ja; dan is het verder weer een koud kunstje. Maar hartelijk dank voor de uiteenzetting.

Vraag. Bij het pinnen in winkels e.d. lees je altijd "U heeft betaald"
Volgens mij moet dit zijn "u hebt betaald"
Of zit ik helemaal fout? Reactie infoteur, 16-04-2008
Beste Frans,

U heeft of u hebt kan allebei. U heeft is vaak iets formeler.

Groetjes, de Infoteur.

Sandra, 06-02-2008 13:38 #2
Dank voor de uitleg Reactie infoteur, 06-02-2008
Graag gedaan :)

Gerrie, 03-01-2008 15:20 #1
Ook ik was het even helemaal kwijt, heb het artikel foutloos schrijven weer doorgenomen en snap het nu weer. Reactie infoteur, 06-01-2008
Fijn dat het weer duidelijk voor je is :)

Infoteur: Writingsuus
Laatste update: 23-07-2015
Rubriek: Educatie en School
Subrubriek: Taal
Special: Nederlands
Bronnen en referenties: 1
Reacties: 38
Schrijf mee!