InfoNu.nl > Educatie en School > Taal > Het wederkerende werkwoord in de Nederlandse taal

Het wederkerende werkwoord in de Nederlandse taal

Er bestaan in het Nederlands veel zogenaamde ‘wederkerende’ werkwoorden. Deze werkwoorden kunnen herkend worden aan het ‘wederkerend voornaamwoord' dat erbij hoort. Voorbeelden hiervan zijn ‘je vergist je’, ‘wij moeten ons wassen’ of ‘hij haast zich’. Deze werkwoorden worden vervoegd volgens de gewone regels voor werkwoorden. In dit artikel wordt uitgelegd welk wederkerend voornaamwoord er in welke situatie gebruikt wordt, en op welke plaats in de zin het komt. Het wederkerend voornaamwoord (ook wel ‘reflexief’ voornaamwoord) verwijst naar het onderwerp van de zin.

Onderwerp (subject): Het onderwerp vind je door te vragen: wie of wat + persoonsvorm?

"Wij hebben ons in de datum vergist."
  • Het onderwerp in deze zin is wij.
  • Het wederkerend voornaamwoord is ons.
  • Ons verwijst naar wij.

"De zomer liet lang op zich wachten."
  • Het onderwerp in deze zin is de zomer.
  • Het wederkerend voornaamwoord is zich.
  • Zichverwijst naar de zomer.

In de volgende tabel staan de verschillende wederkerende voornaamwoorden op een rij, met de persoon waar ze bij horen.
persoonlijk voornaamwoordwederkerend voornaamwoordvoorbeeld
enkelvoud ikmeik schaam me
jij/jejejij vergist je
uzich/uu stelt zich voor
hijzichhij bukt zich
zijzichzij kleedt zich aan
het zichhet heeft zich voorgedaan
meervoud wijonswij trekken ons terug
jullieje/julliejullie stellen je aan
uzich/uu geeft u over
zijzichzij verheugen zich

Zich/u

In de tabel is te zien dat er bij het persoonlijk voornaamwoord 'u' gekozen kan worden tussen de wederkerende voornaamwoorden 'zich' en 'u'. Hier zijn in principe geen regels voor, u mag dus kiezen. Wanneer de zin inversie heeft, wordt er meestal 'zich' gebruikt.

Geen inversie:
  • U moet u haasten.
  • U moet zich haasten.

Wel inversie:
  • Morgen moet u zich haasten.

Jullie/je

Bij het persoonlijk voornaamwoord 'jullie' kan er gekozen worden tussen de wederkerende voornaamwoorden 'jullie' en 'je'. Hier geldt dat 'jullie' meer nadruk heeft dan 'je'. Bovendien wordt 'jullie' bijna alleen in spreektaal gebruikt. In het geval van inversie wordt meestal 'je' gebruikt, omdat je anders twee keer 'jullie' achter elkaar krijgt.

Geen inversie:
  • Jullie moeten jullie haasten.
  • Jullie moet je haasten.

Wel inversie:
  • Morgen moeten jullie je haasten.

Plaats van het wederkerend voornaamwoord in de zin

Het wederkerend werkwoord kan aan het begin of aan het eind van de zin staan.

Zich wassen:
  • Ik was me.
  • Ik heb me gewassen.

Het wederkerend voornaamwoord staat in beide gevallen direct na het onderwerp en de persoonsvorm.
  • Ik was me. Was = persoonsvorm
  • Ik heb me gewassen. Heb = persoonsvorm

Persoonsvorm: Het werkwoord dat vervoegd wordt. De persoonsvorm verandert als het onderwerp verandert.
© 2009 - 2019 Doeldertje, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Over beseffen en zich realiserenOver beseffen en zich realiserenTaal is communicatie, het overbrengen van je gedachten aan een ander. Dat wil je wel zo goed mogelijk doen, zodat je goe…
Ergeren aan 'irriteren aan'Ergeren aan 'irriteren aan'Wat moet je zeggen? Is het correct om te zeggen 'ergeren aan iets' of moet je zeggen 'irriteren aan iets'? Je hoort het…
Duitse grammatica: zwakke werkwoord - kenmerken & vervoegingDuitse grammatica: zwakke werkwoord - kenmerken & vervoegingIn dit deel van deze special over Duitse grammatica wordt uitgebreid stilgestaan bij de basisregels voor de vervoeging v…
Redekundig ontleden, onderwerp,persoonsvorm, gezegde en meerRedekundig ontleden, onderwerp,persoonsvorm, gezegde en meerOntleden. Elk kind op de basisschool en de middelbare school moet het leren. Volwassenen die schrijven moeten het kunnen…
Duitse Sterke/Zwakke WerkwoordenIn het Duits heb je, net als in het Nederlands, '"Sterke'" en '"Zwakke'" werkwoorden. Deze zijn soms lastig te ondersche…

Reageer op het artikel "Het wederkerende werkwoord in de Nederlandse taal"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reacties

Jean, 10-06-2012 12:04 #3
Vraag: wanneer het wederkerig voornaamwoord weg gelaten wordt valt de -t weg…
bvb: Wend u tot de directeur en kleed u daarvoor netjes.

dit snap ik, maar hoe kun je het verschil zien met: de inversie-regel van U
bvb: Wordt U zeventien jaar?

ik heb steeds problemen met dit te herkennen…
kunt U me helpen?

mvg
Jean

Doeldertje (infoteur), 15-09-2010 10:35 #2
Hallo Libbrecht, het werkwoord 'worden' wordt in dit geval vervoegd volgens de regels van regelmatige werkwoorden in de tegenwoordige tijd. (Zie artikel 'Regelmatige en onregelmatige werkwoorden in de o.t.t')

Het weglaten van de t als 'je' achter het werkwoord staat geldt niet in dit geval, dat gaat alleen over 'je' als onderwerp. Hier is de tweede 'je' het wederkerend voornaamwoord.

Dus: Je (onderwerp) wordt je (wederkerend voornaamwoord) bewust.

Libbrecht, 13-09-2010 13:03 #1
Vraag / Is het : Je wordt je bewust OF Je word je bewust?
Welk is de grammaticale regel?
Dank bij voorbaar

Infoteur: Doeldertje
Gepubliceerd: 21-01-2009
Rubriek: Educatie en School
Subrubriek: Taal
Reacties: 3
Schrijf mee!