Foutloos schrijven: Werkwoorden
Het is lang niet gemakkelijk om dingen foutloos op te schrijven. Zelfs de beste tekstschrijvers gaan nog wel eens de mist in. Nederlands is dan ook een ingewikkelde taal. In dit artikel staan handige tips om die vervelende fouten uit uw tekst te halen.
Klik op één van deze links om snel naar een bepaald gedeelte van dit artikel te gaan:
T ex-kofschip
Iedereen zegt altijd dat wanneer je een voltooid deelwoord of verleden tijd van een woord maakt van een werkwoord, je gebruik moet maken van ’t kofschip’ om erachter te komen of je het met een d of een t moet schrijven. Dit klopt niet helemaal, omdat hier niet alle letters inzitten die je nodig hebt. Beter is om gebruik te maken van ’t ex-kofschip’. Maar hoe werkt het ex-kofschip nu eigenlijk? Hoewel iedereen het op school heeft geleerd, blijft het voor veel mensen een lastig punt. Daarom begin ik mijn artikel hiermee.Voor het ‘t ex-kofschip’ kun je de klinkers weglaten. Je houdt dan de volgende medeklinkers nodig:
Wanneer je een werkwoord in verleden tijd wilt gebruiken, haal je ‘en’ eraf. Bijvoorbeeld:
Je kijkt dan naar de laatste letter. Dit is een x. De x staat wel in t ex-kofschip, wat betekent dat je het met een t moet schrijven.
Wanneer de laatste letter niet tussen de medeklinkers van ‘t ex-kofschip’ staat, eindig je met een D. Een voorbeeld:
Omdat je alleen de medeklinkers mag gebruiken van ’t ex-kofschip’, staat de ‘e’ er niet in en.
Het wordt dan dus: gebarbecued of:
Je moet altijd ‘en’ van het woord maken en er dus geen ik-vorm van maken. Wanneer je bijvoorbeeld het woord verhuizen gebruikt:
Als je deze fout wel maakt, zul je het woord ook verkeerd opschrijven. De z staat namelijk niet in ’t ex-kofschip’, maar de s wél. Vergeet dit dus nooit meer: Altijd ‘en’ eraf halen, hoe vreemd en raar dit er ook uitziet.
Verleden tijd
Het zal niet altijd goed zijn om met ’t ex-kofschip’ te werken. Denk bijvoorbeeld aan werkwoorden als ‘zijn’ en ‘lopen’. Deze werkwoorden veranderen van klank in de verleden tijd. ‘Waren’ en ‘liepen’ dus. Wanneer je niet zeker weet wat de verleden tijd van een werkwoord is, zoek dit dan op in het woordenboek.Tegenwoordige tijd
De tegenwoordige tijd is niet zo heel moeilijk. Je moet het alleen wel doorhebben en onthouden. In de tegenwoordige tijd maken we gebruik van een schema dat in principe altijd hetzelfde is:- Ik: stam
- Hij/zij/jij: stam+t
- Wij: hele werkwoord
Dus:
- Ik: verhuis (en hier is het dus niet verhuiz)
- Hij/zij/jij: verhuist
- Wij: verhuizen
Of:
- Ik: word
- Hij/zij/jij: wordt
- Wij: worden
Wanneer het werkwoord een t bevat, komt er geen extra t achter, dus:
- Ik: praat
- Hij/zij/jij: praat
- Wij: praten
Als in een zin het woord je achter het werkwoord komt te staan, hoort er geen t bij. Zoals bijvoorbeeld:
Bij u is dit echter niet het geval, kijk maar:
D of dt?
Het wil nog wel eens misgaan bij woorden die zowel een voltooid deelwoord als de stam kunnen zijn. Denk bijvoorbeeld aan het woord bedoeld of bedoelt. Wanneer schrijf je nu wat?In het algemeen geldt:
- Hij bedoelt het niet zo.
- Hij heeft het niet zo bedoeld.
Het voltooid deelwoord is te herkennen omdat er al een ander werkwoord eerder in de zin staat. Bij het voltooid deelwoord is het dus een d (denk aan ’t ex-kofschip) en bij de stam (hij bedoelt) met een t.
Als je twijfelt of je er een t achter moet zetten of niet (omdat je het bijvoorbeeld niet kunt horen), kun je het beste het woord door een ander woord vervangen. Bijvoorbeeld:
- Jij (worden) morgen door hem geslagen.
- (worden) zij op hem verliefd?
- (worden) je morgen zeventien?
- (worden) je moeder daar verwacht?
Vul de woorden nu in met een bekend woord waarvan je wel weet hoe het zit:
- Jij loopt
- Loopt zij
- Loop je
- Loopt je moeder
In de verleden tijd wordt nooit gebruik gemaakt van dt. Het is altijd of een d, of een t. De enige uitzondering hierop is:
Gij werdt.
Maar dit gebruikt vrijwel niemand meer tegenwoordig. © 2007 - 2010 Writingsuus, gepubliceerd in Taal (Educatie en School) op 14-06-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Writingsuus is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...
Verwante artikelen
- Werkwoordspelling: Niets is lastiger dan de Nederlandse taal. Veel leerlingen vinden vooral de spelling van onze werkwoorden erg lastig. Was het nu een D, een T of toch DT?
- Regelmatige werkwoorden vervoegen in de o.v.t: In de Nederlandse taal worden werkwoorden in het imperfectum (onvoltooid verleden tijd) vervoegd op een vaste manier. In dit artikel wordt uitgelegd hoe regelma…
- Duitse Sterke/Zwakke Werkwoorden: In het Duits heb je, net als in het Nederlands, '"Sterke'" en '"Zwakke'" werkwoorden. Deze zijn soms lastig te onderscheiden of te vervoegen. Gelukkig zijn hier een aantal e…
- Werkwoordspelling. Uitleg: Veel Nederlanders vinden de werkwoordspelling moeilijk. Eigenlijk zijn de regels simpel, vooral gebruikt in de tegenwoordige tijd. Voor de verleden tijd gelden wat meer regels, maa…
- Engelse grammatica: The Past Simple: De Past Simple, ook wel Simple Past genoemd, is de meest gebruikte vorm van de verleden tijd in het Engels. Hoe deze vorm van verleden tijd is toe te passen kan in het on…
Reageer op het artikel "Foutloos schrijven: Werkwoorden"
Wat datt ex kofskip ben ik wat verward met bv. volgende zin
Jan eindigt de zin met hallo.
Eindigen - en = eindig dus zit niet in medeklinkers van t ex kofskip en zou dus met een d moeten zijn geschreven.
Maar blijkbaar is dit toch een t?
Alvast bedankt voor de uitleg.
Ik heb er al veel van opgestoken.
Reactie infoteur op 03-01-2010:Hoi Bert,
Het ex-kofschip geldt alleen voor de verleden tijd. Jouw zin is in de tegenwoordige tijd en in de hij-vorm.
In de tegenwoordige tijd is het werkwoord eindigen dus:
Ik eindig
hij/zij (dus ook Jan) eindigt
Wij eindigen
In de verleden tijd is het inderdaad met een d, zoals het hoort via het ex-kofschip:
Ik eindigde
Hij/zij (dus ook Jan) eindigde
Wij eindigden.
Hopelijk begrijp je het nu beter,
Met vriendelijke groet,
Suzanne Peters
Op een forum was nogal discussie over het woord bedoelt, een d of t. Wat moet het zijn, de zin was:
Ik denk dat je het mannetje van de Pseudanthias bimaculatus bedoeld.
Reactie infoteur op 21-12-2009:Het werkwoord bedoelen is in deze zin het voltooid deelwoord (het woord denk is de persoonsvorm namelijk). In deze zin is het dus bedoeld, met een d. Zie ook het kopje 'd of dt' in het artikel voor de uitleg erover.
Groetjes!
Ik ben niet goed in voorbeeldzinnen maar hier één: De man is erg goed, maar wordt/word slecht. hz/bz Reactie infoteur op 15-08-2009:Dit is gewoon 1 hoofdzin, zonder bijzin. In dit geval is het wordt, aangezien het om de man gaat en niet om 'ik'.
Door Rakker126 (infoteur) op 14-08-2009Dus ook als het niet de persoonsvorm is in de bijzijn is het wordt? Reactie infoteur op 15-08-2009:Ik begrijp niet zo goed wat je bedoeld. Als je nou eens met een voorbeeldzin komt en duidelijk uitlegt wat je wilt weten, kan ik je ook wat beter helpen.
Door Rakker126 (infoteur) op 13-08-2009In de zin, als hij schrijver wordt of als hij schrijver word? Bedankt! Reactie infoteur op 13-08-2009:Het gaat om hij, dus wordt.
Door Rakker126 (infoteur) op 12-08-2009Bedankt voor de reactie. Als het hij zo zijn, blijft het in de bijzin dan ook word omdat het geen persoonsvorm is? Reactie infoteur op 12-08-2009:Als wat hij zou zijn?
Door Rakker126 (infoteur) op 10-08-2009Prima uitleg. Toch vraag ik me een ding af: in een zin met een onderschikkend voegwoord, dient de persoonsvorm regel toch alleen maar bij de hoofdzin toegepast worden. Dus: Ik ben een maffe schrijver zonder hersenen omafiets, als ik schrijver word. Dus niet wordt?
Reactie infoteur op 11-08-2009:Het gaat om ik, dus het is gewoon word. Bijzinnen hebben weinig te maken met de zin. In principe word jij schrijver, niet de omafiets. Zo moet je dus proberen zinnen te lezen: waar verwijst het werkwoord naar?
Je voorbeeldzin is overigens wat vaag en klopt sowieso grammaticaal niet.
Hopelijk heb ik het wat duidelijker kunnen maken voor je.
Ik ben zeer blij met je uitleg. Je moet weten dat het ondertussen reeds dertig jaar geleden is dat ik nog op de schoolbanken gezeten heb. Deze uitleg zal mij zeker van pas komen bij het schrijven van een verhandeling. Een onderdeel van een promotie-examen. Wel bedankt en misschien tot volgende keer.
Door Jan op 06-12-2008Geweldige website, ik heb even een vraag over, waneer je nu een d of een t schrijft. Ik neem als voorbeeld het woord betaalt/betaald. De klant heeft betaald is met een D en hij betaalt met een t toch? Dat is mijn vraag.
Reactie infoteur op 07-12-2008:Hallo Jan,
Het antwoord op je vraag staat onder het kopje 'D of dt?'
Groetjes,
De Infoteur
Ik heb een vraagje. Ik heb kaartjes laten drukken met de zin: "Een dezer dagen word het verschuldigde bedrag bij u opgehaald". Is 'word' in deze zin goed gespeld? Ik heb net een discussie over gehad en kan het nergens toetsen 
. Stom he!?
Reactie infoteur op 31-10-2008:Hoi Danny,
Het beste kun je het werkwoord vervangen door een ander woord. Zoals bijvoorbeeld: lopen.
Dan wordt het dus: 'een dezer dagen loopt het' of 'een dezer dagen loop het'.
Je ziet dat de zin met 'loopt' beter klinkt en dus moet er ook bij 'word' een t achter. Het is dus 'een dezer dagen wordt.'
Hopelijk heb ik je hiermee geholpen!
De infoteur.
Ik heb morgen een instaptoets voor Nederlands. Ik ben super blij met deze uitleg. Nu snap ik het weer. Bedankt! 
Reactie infoteur op 03-09-2008:Graag gedaan! Succes met de instaptoets!
Vraagje: schrijf je in een zin met voltooid deelwoord het voltooid deelwoord voor of achter het werkwoord? Zoals in het hierna volgend voorbeeld:
"Men zegt dat hij slim is geweest". OF "Men zegt dat hij slim geweest is".
Zijn beide vormen goed?
Reactie infoteur op 16-06-2008:Beste Eric,
Dit kan allebei, al zie je het voltooid werkwoord toch vooral achteraan een zin.
Dit vind ik goed uitgelegt. Ik schrijf veel dt fouten graag had ik het anders gehad maar vroeger werd daar niet veel aandacht aan gegeven. Ben blij dat ik dit programa gevonden heb. Reactie infoteur op 16-06-2008:Graag gedaan :)
Door FRANS TEN THIJE op 16-04-2008Ook ik was de intentie van "het Kofschip" kwijt. Gelukkig schoot me te binnen dat er ook nog zoiets is als Google.
Ja; dan is het verder weer een koud kunstje. Maar hartelijk dank voor de uiteenzetting.
Vraag. Bij het pinnen in winkels e.d. lees je altijd "U heeft betaald"
Volgens mij moet dit zijn "u hebt betaald"
Of zit ik helemaal fout?
Reactie infoteur op 16-04-2008:Beste Frans,
U heeft of u hebt kan allebei. U heeft is vaak iets formeler.
Groetjes, de Infoteur.
Dank voor de uitleg Reactie infoteur op 06-02-2008:Graag gedaan :)
Door Gerrie op 03-01-2008Ook ik was het even helemaal kwijt, heb het artikel foutloos schrijven weer doorgenomen en snap het nu weer. Reactie infoteur op 06-01-2008:Fijn dat het weer duidelijk voor je is :)
