InfoNu.nl > Educatie en School > Taal > Wat is fonetiek?

Wat is fonetiek?

Wat is fonetiek? Fonetiek is een onderdeel van taalkunde dat bestudeert hoe taal klinkt, oftewel de uitspraak van taal. Wat spelling is voor de geschreven tekst, hoe ziet het woord eruit, is fonetiek voor de gesproken tekst: hoe klinkt het. Het fonetisch alfabet bevat alle klanken die de menselijke mond kan maken – als je al die klanken kunt produceren kun je dus alle talen van de wereld (uit)spreken.

Uitspraak - klinkers

Omdat letters niet altijd op dezelfde manier worden uitgesproken, is er een fonetisch alfabet ontwikkeld. De karakters in dit alfabet corresponderen met klanken, en die klanken bepalen samen hoe een woord wordt uitgesproken.

Klinkers worden op verschillende plaatsen in de mond gevormd. Ook de stand van de mond (open of gesloten) is van invloed op de klank.

  • Klinkers die voorin de mond worden gevormd zijn de i, e, e: en a. Bij de i-klank is de mond bijna gesloten, bij de korte en lange e halfopen en bij de a helemaal open.
  • Lange u, lange o, korte u en korte o worden achterin de mond gevormd. Bij de lange o-klank is de mond helemaal open, bij de korte u en o half open en bij de lange u bijna helemaal dicht.

Uitspraak - medeklinkers

De meest voorkomende medeklinkers (in het Nederlands) kunnen verdeeld worden in een aantal groepen.

  • Plosieven oftewel plof-klanken: p en b, d en t, k en g. Deze worden gevormd doordat onder druk gezette lucht in de mond plotseling wordt losgelaten en als het ware “explodeert".
  • Nasalen, de neus-klanken: m en n, ng. Deze worden zo genoemd omdat de lucht door de neus naar buiten komt.
  • Fricatieve klanken oftewel wrijfklanken: f en v, s en z, de th (zacht en scherp), de sj-klanken, de g en de h. Een wrijfklank wordt gevormd doordat uitgaande lucht in de mond wrijving veroorzaakt met een gedeeltelijke obstructie.
  • Vloeiklanken: de l en de r. De lucht vloeit gelijkmatig langs de tong.
  • Glijklanken: de j en de w, dit zijn halfklinkers omdat ze lijken op ie en oe.

Klinkers – zo zien ze er fonetisch geschreven uit

α dan
a daan
a: daar
ε bed
e bede
e: beer
ɪ kip
i kiep
i: kier
ɔ bot
ɔ: zone
o boom
u boete
u: boer
^ mug
y utrecht
y: zuur
ə de (uh)
ə: freule
ø reus

Medeklinkers fonetisch geschreven

b bad
d dag
f feest
χ (klinkt als harde g) schaar, slechts, dag, lach
γ (klinkt als zachte g) geven, gaan
ŋ gang, Henk
h hoger
j jurk
k kaas
l lui
ɫ heel
m markt
n noest
ɲ oranje
p aap
r reis
s sis
ʃ sjaal, chef
t teugel
tʃ tsjonge
v haver
ʋ waarom
z zijn
ʒ garage

Tweeklanken/Diftongen fonetisch

Au lauw, koud
Eu schreeuw
εi tijd
ə:y huis

Fonetiek, wat heb je eraan?

De bijna exacte wetenschap van klankenleer is niet zo eenvoudig onder de knie te krijgen, maar is wel de moeite waard als je echt goed een andere taal wilt leren spreken – of van een accent wilt afkomen! Als je begrijpt waar je een klank in de mond vormt en hoe de stand van je mond is, kun je daar bewust mee gaan spelen. Spreek Oost-Nederlands door klinkers met een “bredere” mond uit te spreken, Zuid-Nederlands door klanken meer achter in de mond te vormen. En met wat scherpere sj-klanken en een gooise r die bijna klinkt als een g kom je al gauw een stuk West-Nederlandser over.
© 2008 - 2018 Theodoos, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Tsjechisch schrijven en sprekenTsjechisch schrijven en sprekenHet Tsjechisch behoort tot de Slavische talen, een groep van de Indo-Europese taalfamilie gebruikt in Oost- en Midden-Eu…
Spelling: enkele of dubbele klinkers en medeklinkersVoor mensen met Nederlands als moedertaal is het vanzelfsprekend wanneer klinkers en medeklinkers dubbel of enkel geschr…
Spelling van het EngelsSpelling van het EngelsDe Engelse taal is buitengewoon lastig te spellen; ook de Britten en Amerikanen hebben daar zelf last van. Vooral het ge…
Engelse uitspraak voor gevorderdenEngelse uitspraak voor gevorderdenMet wat eenvoudige uitspraaktips klink je al gauw een stuk Engelser – maar wie echt wil klinken als een Brit moet een st…
Het meervoud van substantieven (zelfstandige naamwoorden)Het Nederlands kent twee hoofdvormen voor meervoud, namelijk -en en -s. Voor anderstaligen is het lastig om te weten wan…
Bronnen en referenties
  • Wikipedia

Reageer op het artikel "Wat is fonetiek?"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reacties

Student, 28-03-2012 19:02 #2
Dit is de eerste samenvatting waar je gewoon in het nederlands snapt wat fonologie/fonetiek is! Bedankt

Kees Schellingerhout, 15-12-2010 15:53 #1
Het lijkt mij op gespannen met het fysieke principe van de fonetiek te verkeren als hoofdzakelijk of uitsluitend "westerse" talen worden aangehaald ter illustratie. Dat zal wel zo zijn achtergrond hebben.
Fonetiek gaat naar mijn idee over de menselijke longen, stembanden, huig, neus, - en mondholte, gebit, verhemelte en lippen en hun werking en invloed op het daarmede voortgebrachte geluid. Dus met name in spraak. Hoe zit dat eigenlijk met schreeuwen, huilen of hikken? (hazenlip, slissen)

Infoteur: Theodoos
Laatste update: 01-01-2016
Rubriek: Educatie en School
Subrubriek: Taal
Bronnen en referenties: 1
Reacties: 2
Schrijf mee!