InfoNu.nl > Educatie en School > Taal > Contaminatie, tautologie, pleonasme

Contaminatie, tautologie, pleonasme

Op school hebben we keurig geleerd wat het allemaal betekent. Contaminatie, tautologie, pleonasme. Maar dat is misschien alweer een tijd geleden en hoe zit het nu precies? Voorbeelden zijn handig om het geheugen op te frissen en taalfouten te voorkomen.

Contaminatie

Contaminatie ontstaat wanneer twee woorden of uitdrukkingen met elkaar worden vermengd. Dit worden ook wel cocktailwoorden of -uitdrukkingen genoemd.
Contaminaties zijn echt stijlfouten, die niet gebruikt moeten worden.
Voorbeelden van veel voorkomende contaminaties geven meer duidelijkheid:

  • Toelichting geven op --> 'toelichting geven bij' of 'commentaar geven op'
  • Zoiets dergelijks --> 'iets dergelijks' of 'zoiets'
  • Stappen ondernemen --> 'stappen nemen' of 'iets ondernemen'
  • Nachecken --> 'checken' of 'nagaan'
  • De oorzaak is te wijten aan --> 'de oorzaak is' of 'het is te wijten aan'
  • Gelijkstellen aan --> 'gelijkstellen met' of 'gelijk zijn aan'
  • Het kan mogelijk zijn --> 'het kan zijn' of 'het is mogelijk'
  • Inbegrepen in de prijs --> 'in de prijs begrepen' of 'bij de prijs inbegrepen'
  • Ontleend uit --> 'ontleend aan' of 'afkomstig uit'

Tautologie

In een tautologie wordt twee keer hetzelfde gezegd. Soms wordt een tautologie op een goede manier gebruikt om de zeggingskracht van een zin te versterken. Bijvoorbeeld 'paal en perk stellen' of 'wikken en wegen'.
Als er geen aanleiding voor herhaling is, hebben tautologieën geen enkele functie.
In de volgende zinnen kan één woord geschrapt worden:

  • Er wonen circa 200 à 220 mensen --> 'er wonen circa 210 mensen' of 'er wonen 200 à 220 mensen'
  • Zodra wij de uitslag weten, zullen wij u onmiddellijk bellen --> 'zodra wij de uitslag weten, zullen wij u bellen' of 'als wij de uitslag weten, zullen wij u onmiddellijk bellen'
  • Daarom is het dan ook zinvol samen te praten --> 'daarom is het zinvol samen te praten' of 'het is dan ook zinvol samen te praten'
  • Voordat u een mening vormt, dient u eerst goed na te denken --> 'voordat u een mening vormt, dient u goed na te denken' of 'u dient eerst goed na te denken als u een mening vormt'

Pleonasme

In een pleonasme wordt een gedeelte van de betekenis van een woord herhaald. In het ene woord zit de betekenis van het andere woord al opgesloten. Dit resulteert in een overbodige herhaling. In bijvoorbeeld gedichten kunnen pleonasmen als stijlmiddel gebruikt worden, maar in andere stukken kunt u ze beter achterwege laten.

  • De getroffen maatregelen
  • De gestelde vragen
  • Bestaande gewoonten
  • Praktische ervaring
  • De onderlinge relatie
  • De mondelinge bespreking

In een zin ziet dat er als volgt uit:

  • In de vergadering zullen wij ons uitsluitend tot de hoofdzaken beperken
  • De voorwaarde is dat het voor 1 januari in hun bezit moet zijn
Om deze zinnen te verbeteren, kan één van beide mogelijkheden weggelaten worden.
© 2008 - 2018 Mollie, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Stijlfouten (taal)Stijlfouten zijn fouten tegen de goede stijl. Een stijlmiddel kan ook opzettelijk worden gebruikt: dan is het een stijlf…
Correct formuleren: DubbelopVeel schrijvers maken formulerlingsfouten. Wie deze forumuleringsfouten kan herkennen zal bij het schrijven proberen dit…
Nederlandse taal: StijlNederlands is een moeilijke taal, niet alleen een correcte spelling is belangrijk, maar ook een correcte stijl. Hiermee…
Veel gemaakte taalfouten: voorkom verkeerd woordgebruikVeel gemaakte taalfouten: voorkom verkeerd woordgebruikGedurende je leven zal je op verschillende momenten teksten moeten schrijven. Dat kan voor je werk of opleiding zijn, ma…
Herhalingen in de Nederlandse taalHerhalingen in de Nederlandse taalEen veelgebruikte groep stijlfiguren in de Nederlandse taal is die van de herhalingen. Er zijn veel verschillende vormen…
Bronnen en referenties
  • De kleine schrijfgids, Mariët Hermans, 2006

Reageer op het artikel "Contaminatie, tautologie, pleonasme"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reacties

Elloo, 02-09-2018 23:13 #11
Duidelijk artikel.
Vergeet ook niet te vermelden: "iets uitprinten" (printen of uitdraaien), "aankomende zondag" (komende zondag of aanstaande zondag) en het veelgehoorde: "Hij behoort tot een van de beste spelers" (is een van de…, of behoort tot de beste…).
En stijlfouten kunnen eventueel ook een stilistische verrijking zijn. Denk aan de omhoogvallende sneeuw of, ingeval van een dubieuze promotie, dat iemand omhooggevallen is.

Bert Wiechers, 02-06-2018 19:09 #10
M.b.t. contaminatie. Ik mis de m.i. meest voorkomende: "Een onderdeel uitmaken van". Ofwel "deel uitmaken van" of "onderdeel zijn van"!
En dan het toppunt van pleonasme dat ik op school leerde: "Een dubbele porte-brisée-deur die naar beide kanten open kan"

Pieter-Jan, 08-08-2015 23:57 #9
Kan de wereld nu eindelijk eens beslissen wat het verschil is tussen tautologie en pleonasme? Volgens sommigen is een pleonasme een volledige herhaling ('voor eeuwig en altijd' 'gratis en voor niets'), en een tautologie slechts een gedeeltelijke herhaling van een idee reeds vervat in een woord ('een brandend vuur' 'een dood lijk' 'omlaag vallen'). Anderen zien een verschil in intentie (een pleonasme is onbedoeld, een tautologie een opzettelijke herhaling als stijlfiguur of vice versa). Nog anderen maken het ene dan weer een hyponiem van het andere.

Ik houd het op: pleonasmen en tautologieën zijn beide gevallen van redundante woorden of zinsdelen, wat het precieze onderscheid is maakt op zich weinig uit wanneer men als schrijver maar bewust is van deze taalfouten!

Nellie Beekman, 22-12-2013 14:53 #8
En hoe heet dubbel verkleinwoord b.v. een klein hondje?

Gert, 31-01-2013 13:56 #7
Goed artikel!
Ik heb een opmerking mbt het hier veronderstelde pleonasme "praktische ervaring".
Ervaring is volgens mij een verhouding tussen "kennis van de theorie en de praktijk" en "iets weten en iets meegemaakt hebben". Iemand met ervaring, een expert, is iemand die de theoretische achtergrond kent EN deze heeft meegemaakt/toegepast.
Zo zou je dus onderscheid kunnen maken tussen "theoretische ervaring" en "praktische ervaring".

Ik denk dat de definitie van "ervaren" of "ervaring" verschillende componenten in zich heeft. Dan wordt "praktische" toch een bijvoeglijk voornaamwoord?

Myrdhin, 06-01-2013 14:22 #6
@Saphra, her- betekent 'opnieuw'. Dus 'opnieuw' i.c.m. een woord met her- lijkt mij altijd deels een pleonasme. Dat gezegd hebbende, als je goed naar de voorbeelden van contaminaties kijkt, zie je daar geen pleonasmes tussen. Vermoedelijk omdat pleonasmes niet gemakkelijk in de taal slijten. Jij kunt twee woorden bij elkaar halen met delen die afhankelijk van elkaar zijn en delen die elkaar wegcijferen en zeggen dat het een contaminatie is, maar ik denk niet dat dat is hoe taal werkt. Vooral deze begrippen zijn van toepassing op werkelijk taalgebruik. Maarja, in feite betekent contaminatie slechts 'vervuiling' van de taal, en als 'opnieuw herbeginnen' geen vervuiling van de taal is dan weet ik het ook niet meer. Het eerste wat ik dacht toen ik antwoord wilde geven is, dit lijkt me typisch iets om lekker te laten voor wat het is. Maarja het nadenken er over is ook wel uitdagend.

Saphra Neel, 05-05-2012 12:21 #5
Hallo
We hebben pleonasme, tautologie en contaminatie op school geleerd. Mijn leerkracht zei dat opnieuw herbeginnen een pleonasme is, omdat je opnieuw kan weglaten. Ik ben van mening dat het een contaminatie is: een samenstelling van opnieuw beginnen en herbeginnen. Ik blijf hier maar over discussiëren met iedereen, wat is het nu?
Dank bij voorbaat,
Saphra Neel

Re: Richard, 23-01-2011 13:46 #4
Ja richard dat klopt

Richard, 16-10-2009 12:00 #3
Mag ik dan concluderen dat "De rode Kreeft" en "het gele Banaantje" ook onder de noemer "pleonasme" vallen? En "optelefoneren" onder "contaminatie" valt, omdat het hier een soort woordvervuiling betreft?

Scholten, 07-09-2009 21:18 #2
:-) De taal is een belangrijke cultuuruiting. Het is waardevol om een taal goed te beheersen.

Jacques Paelinck, 09-05-2009 21:24 #1
Goed artikel. Interesseert zich dan niemand meer voor taal?

Infoteur: Mollie
Gepubliceerd: 16-05-2008
Rubriek: Educatie en School
Subrubriek: Taal
Bronnen en referenties: 1
Reacties: 11
Schrijf mee!