InfoNu.nl > Educatie en School > Taal > Woord van het jaar - verkiezing Onze Taal en Van Dale

Woord van het jaar - verkiezing Onze Taal en Van Dale

Woord van het jaar - verkiezing Onze Taal en Van Dale Jaarlijks wordt er een woord van het jaar gekozen. Genootschap Onze Taal organiseert daarvoor een verkiezing. Het Nederlandse taalgebied verkeert in de gelukkige omstandigheid dat ook Van Dale, de uitgever van de woordenboeken, een verkiezing organiseert. Het levert jaarlijks woorden van het jaar op in verschillende categorieën. Soortgelijke verkiezingen worden in andere Europese landen georganiseerd. In Nederland wordt ook een Weerwoord van het jaar gekozen en er is een woordverkiezing van een woord dat we nooit meer willen horen.

Het woord van het jaar

Het Genootschap Onze Taal en Van Dale kiezen jaarlijks een woord van het jaar, een woord dat kenmerkend is voor dat jaar. Publiek kan woorden opsturen die in dat jaar moeten zijn ontstaan en veel werden gebruikt. Ze doken op in nieuwsberichten, stonden in een veelgelezen blog of we hoorden ze iemand op de radio of televisie uitspreken. Sommige nieuwe woorden blijven hangen en worden, nadat ze voor de eerste keer over iemands lippen zijn gekomen, vaak herhaald. Menig nieuw woord is in korte tijd zo ingeburgerd geraakt dat we vergeten dat het woord een jaar geleden nog niet bestond.

Longlist en shortlist

Woordliefhebbers kunnen een woord opsturen waarvan zij vinden dat het de titel Woord van het Jaar verdient. Het Genootschap Onze Taal en ook Van Dale stellen een longlist samen waar een shortlist uit voortkomt. Laten we zeggen: een langlijst en een kortlijst, nu we het toch over de Nederlandse taal hebben. Uit de kortlijst wordt tijdens een Onze Taal-congres in november door de bezoekers hét nieuwe woord van het jaar gekozen.

Van Dale heeft een verkiezing voor Nederland en België. Publiek kan via de website een woord opsturen. Van Dale rangschikt ze in verschillende categorieën: jongerentaal, lifestyle, sport & amusement, economie en politiek. Van Dale verloot onder de inzenders van mooie nieuwe woorden een aantal leuke boeken.

Op het Van Dale Woord van het Jaar 2016 kun je stemmen tot 19 december 2016. Op 20 december wordt het woord bekendgemaakt. Het is geworden: treitervlogger, en voor België: Samsonseks.

Van Dale

Van Dale is de uitgever van woordenboeken, waaronder de beroemde Dikke Van Dale, het Nederlandse woordenboek. Dat begon in de negentiende eeuw met Johan Hendrik van Dale (1828-1872) die zijn levenswerk maakte van het samenstellen van een nieuw woordenboek van de Nederlandse taal. Hij kreeg er in 1867 een opdracht voor van uitgever D.A.Thieme. Hij zette een volledig nieuw woordenboek op, maar overleed toen hij bij de Y was. Zijn assistent Jan Manhave voltooide de eerste druk. Sindsdien zijn vele drukken verschenen en is de Van Dale de Dikke Van Dale geworden, het standaardwerk voor de Nederlandse taal. De uitgeverij heet Van Dale Uitgevers, die gespecialiseerd is in woordenboeken en taalgidsen voor jong en oud, taalliefhebber en professionele schrijver. Van Dale beheert ook online-woordenboeken en woordenboeken apps, heeft een vertaalbureau en geeft taaltrainingen.

Op de website van Van Dale staan de krentjes uit de taalpap, die worden gepubliceerd als Woord van de Dag ('carrièrelachje' bijvoorbeeld, dat op twitter verschijnt bij @VanDaleUitgever met #wvdd) en Woord van de Maand. In november van elk jaar wordt het Woord van het Jaar bekendgemaakt.

Genootschap Onze Taal

Taalliefhebbers hebben zich verenigd in het Genootschap Onze Taal. Het genootschap, opgericht in 1931, geeft een tijdschrift uit dat Onze Taal heet en heeft een Taaladviesdienst. Onze Taal pakt verschillende manieren op om voorlichting over de Nederlandse taal te geven. Dat gebeurt middels congressen (tweejaarlijks met uitreiking van de Groenman-taalprijs), nieuwsbrieven, boeken en een website. De Groenman-taalprijs werd in 2015 gewonnen door Theo Nijland. Eerdere Groenman-taalprijswinnaars zijn Paul van Vliet (2013), Herman Finkers (2011), Drs P (2009), Adriaan van Dis (2007), Freek de Jonge (2005), Jan Mulder (2003), Ivo de Wijs (2001), Kees van Kooten (1999) en Frits Spits (1997). Voormalig ambassadeur in Canada mr. F.E.H. Groenman is de naamgever aan de prijs. Hij was een van de eerste medewerkers van Onze Taal.

MeteoGroup en Omroep Gelderland organiseren jaarlijks een verkiezing van Weerwoord van het jaar.

Weg met dat woord

Er is zelfs een Weg met dat woord-verkiezing. De Raspberry Award onder de prijzen voor woorden die denigrerend zijn (oudjes), onnodig hip doen (kids) of overbodig zijn. De razzies voor lelijke woorden worden uitgedeeld door het INL, Instituut voor Nederlandse Lexicologie, na een verkiezing waar publiek kan stemmen op de woorden die de meeste ergernis opwekken en die zo snel mogelijk uit het vocabulaire moeten worden geschrapt; woorden zo lelijk zijn dat we ze liever nooit meer willen horen. De verkiezing wordt sinds 2013 georganiseerd.

Woorden van het jaar

JaarOnze TaalVan DaleVlaanderenWeg met dat WoordEigen woord
2016brexittreitervloggerSamsonseksdiervriendelijk vlees glimlachertje
2015sjoemelsoftwaresjoemelsoftwarekraamkostmezerkgroep
2014rampvluchtdagobertducktaksoudjes
2013participatiesamenlevingselfiekids
2012plofkipProject X-feest
2011weigerambtenaartuigdorp
2010gedoogsteungedoogregering
2009twitterenontvrienden
2008swaffelenswaffelen
2007BokitoproofBokitoproof
2006VOC-mentaliteit
2005generatiepact
2004superministerraad
2003SARS
2002nitrofen
2001MKZ crisis
2000weblog

JaarJongerentaalLifestyleSport & AmusementEconomiePolitiek
2016duimpjesamsonsekshoodvlogkwakkelbankpietenpact
2015tinderellasyndroomappnekvredespianistknutselcontractuitgetolereerd
2014aanmodderfakkervergeetverzoekselfiesticksaldosjoemelaarkamikazecoalitie
2013twerkenscheefwerkenkoningsliedbitcoinmiljonairparticipatiesamenleving
2012whappenfacebookrellengangnamstijlonderwaterhypotheekweglooppoliticus
2011plankingvleeshufterwordfeudenbuffettbelastingbedrijfspoedel
2010pinopingendr. Bibberregelobesitakskamikazekabinet

Meer woorden van het jaar

De mooiste woorden van het jaar kennen meer dan één winnaar. In 2014 was dat rampvlucht volgens Onze Taal en dagobertducktaks volgens Van Dale. Er circuleren lijstjes binnen vriendenclubjes, steden organiseren hun verkiezing, beroepsgroepen hebben hun eigen woord en taalfanaten stellen hun eigen lijstje samen. In 2014 werden de volgende woorden geëerd vanwege hun schoonheid en welluidendheid, of genoemd vanwege hun vaagheid en nietszeggendheid:
  • flabbergasted (mooiste anglicisme volgens Milfje Meulskens)
  • knijpzonnetje (weerwoord volgens MeteoGroup en Omroep Gelderland)
  • schapetrots (Dordts woord van het jaar)
  • kwaliteitsvenster (vaagste vaagtaal volgens vaagtaal.nl)
  • bakboek ('foodlingo', volgens jury en publiek Talkin' Food en Zestz)
  • zorgei ('fauxlingo', volgens jury Talkin' Food en Zestz)
  • 1-euro-ontbijtje ('fauxlingo', volgens publiek Talkin' Food en Zestz)

Woord uit jouw jaar

Op de website van Onze Taal staat een blokje waar je een jaartal in kunt voeren (van 1800 tot heden) en dan komt het woord van dat jaar tevoorschijn. Bij jaartallen van voor de verkiezing Woord van het Jaar komt een titel van een boek, regel uit een lied of zinsnede tevoorschijn die in dat jaar belangrijk was. Zo levert 1800 Karel ende Elegast op. Je kunt bijvoorbeeld een bijzonder jaar intikken om te kijken wat toen het woord van het jaar was (in 1956 is dat frisdrank) of het geboortejaar van een geliefde intoetsen en het woord van dát jaar achterhalen (in 1995 is dat achterbankgeneratie.)

Eigen woord van het jaar
Je kunt ook een eigen woord van jouw jaar hebben. In 2015 is dat voor schrijver dezes Zerkgroep, een werkgroep die bezighoudt met grafzerken. In 2016 is Glimlachertje het eigen woord van het jaar. Een glimlachertje is een column of verhaal waar je om kunt glimlachen.

Lees verder

© 2015 - 2017 Sjaanfanameland, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Waar vind je gegevens over stijl en spelling?Heb je vragen over Nederlandse stijl of spelling? Taaladvies kun je gratis online vinden. Praktisch advies over de Neder…
Van Dale Woordenboek: Dikke Van Dale en online woordenboekVan Dale Woordenboek: Dikke Van Dale en online woordenboekDe Dikke Van Dale, oftewel het Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal, is zonder twijfel het bekendste Neder…
Laat je inspireren per mail door Lenthe KriQsLaat je inspireren per mail door Lenthe KriQsElke dag een Lenthe KriQ in je mail box om je taalgevoel verder te prikkelen en stimuleren. Wie wil dat niet? Je wordt e…
Van gamen tot stoeproken: Woorden van het Jaar sinds 2003Van gamen tot stoeproken: Woorden van het Jaar sinds 2003Sinds 2003 wordt er in Nederland en België in december een Woord van het Jaar verkiezing gehouden. Deze wordt tegenwoord…
Hoe help je je kind om een taal leren?Peuters leren een taal snel, maar beginnen wel helemaal op nul. Als ouder kun je je kind helpen, zodat je kind zo snel e…
Bronnen en referenties
  • http://woordvanhetjaar.vandale.nl/nl/ geraadpleegd op 11 november 2015
  • https://onzetaal.nl/dossiers/dossiers/woorden-van-het-jaar/ geraadpleegd op 11 november 2015
  • https://www.villamedia.nl/artikel/sjoemelsoftware-woord-van-het-jaar geraadpleegd op 11 november 2015
  • https://onzetaal.nl/weblog/sjoemelsoftware-onze-taal-woord-van-2015 geraadpleegd op 11 november 2015
  • http://nos.nl/artikel/2067667-sjoemelsoftware-is-woord-van-het-jaar.html geraadpleegd op 11 november 2015
  • http://woordvanhetjaar.vandale.nl/nl/ geraadpleegd op 11 november 2015
  • http://www.inl.nl/over-het-inl/wie-zijn-wij/jaarverslagen geraadpleegd op 11 november 2015
  • https://onzetaal.nl/een-woord-uit-elk-jaar? geraadpleegd op 11 november 2015
  • http://www.zwartekat.nl/nieuws/2015/10/31/groenman-taalprijs-voor-theo-nijland/ geraadpleegd op 11 november 2015
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Groenman-taalprijs geraadpleegd op 11 november 2015
  • http://woordvanhetjaar.vandale.nl/nl/ geraadpleegd op 17 december 2016
  • https://onzetaal.nl/nieuws-en-dossiers/dossiers/woorden-van-het-jaar geraadpleegd op 19 december 2016

Reageer op het artikel "Woord van het jaar - verkiezing Onze Taal en Van Dale"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Sjaanfanameland
Laatste update: 08-03-2017
Rubriek: Educatie en School
Subrubriek: Taal
Special: Taalbijzonderheden
Bronnen en referenties: 12
Schrijf mee!