InfoNu.nl > Educatie en School > Taal > Spreekwoorden over appels in de Nederlandse taal

Spreekwoorden over appels in de Nederlandse taal

Spreekwoorden over appels in de Nederlandse taal Appels, we vinden deze vruchten zo gewoon. Dit fruit maakt deel uit van onze Nederlandse (eet)cultuur. Zo gewoon en al zoveel jaren, dat ze een plek hebben gekregen in de spreekwoorden van de Nederlandse taal. Een spreekwoord is een vaste uitdrukking met een overdrachtelijke betekenis. Een spreekwoord moet men dus niet letterlijk nemen. De betekenis van een spreekwoord als 'De appel valt niet ver van de boom' is in een woordenboek en beter nog in een spreekwoordenboek op te zoeken. Welke spreekwoorden over appels zijn er in het Nederlandse taalgebied en wat betekenen ze?

Spreekwoorden en gezegden

Spreekwoorden en gezegden zijn beiden vaste uitdrukkingen. Toch is er een verschil tussen beide soorten vaste uitdrukkingen. Een spreekwoord is een vaste uitdrukking met een overdrachtelijke betekenis; een gezegde is dat niet.

Een spreekwoord of een gezegde?

De test om te controleren of een vaste uitdrukking een spreekwoord of een gezegde is, is het om zetten van de vaste uitdrukking in een andere tijd. Dat wil zeggen dat het werkwoord in een andere tijd wordt gezet. Als dat wel kan, is het een gezegde. Kan het niet, dan is het een spreekwoord.

Een voorbeeld: 'De appel valt niet ver van de stam / boom' is een spreekwoord, want 'De appel viel niet ver van de boom' heeft alleen maar een letterlijke betekenis, geen figuurlijke of overdrachtelijke. Ook kan een spreekwoord niet van 'getal' wisselen. Dus een spreekwoord kan niet omgezet worden van meervoud naar enkelvoud en andersom. Er wordt dus nooit gezegd: 'De appelen vallen niet ver van de bomen'.

Spreekwoorden met appelen of appels

Spreekwoordenkennis testen door ze aan te vullen

Vooral de ouderen onder ons, ook de ouderen met dementie, kunnen spreekwoorden over het algemeen heel goed aanvullen. Voor jongere mensen is het veel lastiger. Zij zijn er niet mee opgegroeid.
  • De appel valt................................................niet ver van de boom / stam
  • Een schip met..............................................zure appels
  • Het regent....................................................zure appelen
  • Een rotte appel.............................................in de mand(e), maakt al het fruit te schand(e)
  • Voor een appel.............................................en een ei
  • In / door de zure appel.................................(heen) bijten
  • Een appeltje voor.........................................de dorst (hebben)
  • Een appeltje te schillen................................hebben
  • Wie appelen vaart........................................die appelen eet

Appel-spreekwoorden en hun betekenis

Interessant is ook de betekenis van deze spreekwoorden. Ook hier geldt weer dat ouderen de spreekwoorden vaak goed begrijpen en vaak ook nog eens kunnen goed uitleggen. Voor ouderen met dementie geldt dat zij meestal spreekwoorden wel kunnen aanvullen en begrijpen, maar uitleggen is voor hen vrij lastig. Ouderen met een gevorderde dementie, kunnen spreekwoorden soms letterlijk opvatten.
  • De appel valt niet ver van de boom / stam: kinderen lijken vaak op hun ouders
  • Een schip met zure appels: een flinke regenbui
  • Het regent zure appelen: het regent flink (het regent pijpenstelen)
  • Een rotte appel in de mand, maakt al het fruit te schand: als in een groep iemand 'slecht' is, schaadt dat de hele groep
  • Voor een appel en een ei: iets goedkoop, voor bijna geen geld kopen
  • In / door de zure appel (heen) bijten: een naar klusje flink aanpakken
  • Een appeltje voor de dorst (hebben): wat geld achter de hand hebben
  • Een appeltje met iemand te schillen hebben: iemand nog tot de orde moeten roepen (op het matje moeten roepen)
  • Wie appelen vaart, die appelen eet: geld verdienen aan je handel, is eten van / leven van die handel

Spreekwoorden weerspiegelen onze cultuur en geschiedenis

Eigenlijk niet meer dan logisch, maar spreekwoorden weerspiegelen iets van onze geschiedenis, van onze cultuur.

Voorbeelden

Neem nu een spreekwoord als 'Door de zure appel heen bijten'. Zo'n spreekwoord zouden we niet gebruiken, als we nooit zure appels (of onrijpe) hadden geproefd. Of: 'Het regent zure appelen.' Dit spreekwoord is ondenkbaar in een land met een woestijnklimaat zonder appelbomen.

Lees verder

© 2014 - 2019 Ambassadrice, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Quiz: spreekwoorden raden van foto'sQuiz: spreekwoorden raden van foto'sEen quiz waarin de deelnemers spreekwoorden moeten raden aan de hand van foto's. Voor kinderen, volwassenen, tweede taal…
De appel: populair in spreekwoorden, gezegdes en verhalen!De appel. Wie is er niet groot mee geworden? Deze veelzijdige vrucht wordt niet alleen al millennia lang gegeten, de app…
Spreekwoorden en gezegden over het weerSpreekwoorden en gezegden over het weerSpreekwoorden en gezegden over het weer zijn meestal volkswijsheden of volksgeloof. Er is niet altijd sprake van een ech…
Buitenlandse spreekwoordenBuitenlandse spreekwoordenDe nederlandse taal kent vele spreekwoorden. Hele bekende zoals:"Na regen komt zonneschijn". En spreekwoorden die nauwel…
Spreekwoorden en gezegden met hartSpreekwoorden en gezegden met hartIn veel spreekwoorden en gezegden komt de naam van een symbool voor. Een symbool met een wereldwijde betekenis is het ha…
Bronnen en referenties
  • Nederlandse spreekwoorden, spreuken en zegswijzen, K. Ter Laan

Reageer op het artikel "Spreekwoorden over appels in de Nederlandse taal"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Ambassadrice
Laatste update: 29-06-2017
Rubriek: Educatie en School
Subrubriek: Taal
Special: Spreekwoorden
Bronnen en referenties: 1
Schrijf mee!