Romeinse Cijfers Tabel (+ uitleg)

Romeinse Cijfers Tabel (+ uitleg) De Romeinen hebben een methode ingevoerd om getallen weer te geven m.b.v. lettersymbolen, de bekende Romeinse cijfers. De meesten weten de getallen tot 10 (X) in Romeinse cijfers. Daarboven zoals 100 (C), 500 (D), 1000 (M) en hoger wordt lastiger. Weet jij hoe je 1 miljoen schrijft in Romeinse cijfers? En waarom er soms IIII staat op klokken i.p.v IV? In dit artikel overzichtelijke tabellen van Romeinse cijfers tot 1 miljoen, uitleg over basisregels, opbouw en schrijfwijze van dit cijfersysteem.

Romeinse Cijfers - Getallen Lettersymbolen

Romeinse Cijfers. De Romeinen voerden een methode in om getallen weer te geven met behulp van lettersymbolen, de zogenaamde Romeinse cijfers. Hieronder volgt eerst een algemeen overzicht en uitleg van belangrijke basisprincipes van de Romeinse schrijfwijze. Je kunt de uitleg lezen indien je de basis van het letter- cijfersysteem wilt leren begrijpen, maar je kunt de uitleg natuurlijk ook overslaan, meteen naar de tabellen gaan en de Romeinse cijfers gewoon opzoeken en aflezen. In de tabellen kun je een uitgebreid overzicht van de Romeinse cijfers vinden.

Uitleg Opbouw Romeinse Cijfersysteem

De notatie c.q. schrijfwijze van Romeinse cijfers is niet moeilijk, maar je moet wel even de basisprincipes of regels weten en doorhebben, anders zal je er onherroepelijk naast zitten als je -met name grotere- getallen moet schrijven.

Romeinse Cijfers - 7 basisletters

De Romeinse manier van getallen c.q. cijfers schrijven is door middel van
7 basisletters (hoofdletters), die ieder voor een bepaalde waarde staan:
M = 1000
D =   500
C =   100
L =     50
X =     10
V =      5
I =      1

Basis Schrijfwijze Romeinse Cijfers


102030405060708910
IIIIIIIVVVIVIIVIIIIX X

1510 50100500 100020003000 4000
IV X L C D M MM MMMMMMM

Romeinse Cijfers - Grotere getallen

Een groter getal wordt opgebouwd door een aantal van bovenstaande letters
naast elkaar te zetten, waarbij de grootste waarde links staat en de kleinste rechts.
Enkele voorbeelden:
  • XI = 10 + 1 = 11
  • CC = 100 + 100 = 200
  • MD = 1000 + 500 = 1500
  • MMM = 1000 + 1000 + 1000 = 3000

Het jaartal 1987 heeft bijvoorbeeld de volgende opbouw: 1000 + 900 + 80 + 7 = M + CM + LXXX + VII = MCMLXXXVII

Let op Basisregel Notatie Volgorde

Kleine en Grote Waarde. Wanneer er een kleine waarde links van een grotere waarde staat, dan moet die kleinere waarde worden afgetrokken van de grotere waarde (die er rechts van staat). Je kunt hierbij de richtlijn aanhouden dat dit alleen gebeurt bij getallen waarin een 4 of een 9 gebruikt worden. Een kleine letterwaarde voor een grotere letterwaarde betekent dus aftrekken.

IV = 5 - 1 = 4
IX = 10 - 1 = 9
XL = 50 - 10 = 40
XC = 100 - 10 = 90
CD = 500 - 100 = 400
CM = 1000 - 100 = 900
LXIX = 50 + 10 + (10 - 1) = 69
CCXLIV = 100 + 100 + (50 - 10) + (5 - 1) = 244

Een voorbeeld van dit principe aan de hand van het jaartal 1994
MCMXCIV = 1000 + (1000 - 100) + (100 - 10) + (5 - 1) = 1994

Het jaartal 1989 is als volgt opgebouwd:
MCMLXXXIX = 1000 + (-100 + 1000) + 50 + 3 x 10 + (-1 + 10) = 1000 + 900 + 50 + 30 + 9 = 1989

Let op nog 3 Basisprincipes Lettersymbolen

  • Alleen de C, de X en de I mogen afgetrokken worden
  • Telkens alleen van de 2 waarden die hier direct boven liggen
  • Telkens maar 1 keer

Foute notatie van het getal 8 : IIX = 10 - 1 - 1 = 8 (de I mag maar 1 keer worden afgetrokken)
Goede notatie van het getal 8: VIII = 5 + 1 + 1 + 1 = 8

Foute notatie van het getal 95 : VC = 100 - 5 = 95 (de V mag niet afgetrokken worden)
Goede notatie van het getal 95: XCV = (100 - 10) + 5 = 95

Foute notatie van het getal 1999 : MIM = 1000 + (1000 - 1) = 1999 (de I mag wel afgetrokken worden, maar niet van de M, de D, de C of de L; alleen van de X en de V)
Goede notatie van het getal 1999 : MCMXCIX = 1000 + (1000 - 100) + (100 - 10) + (10 - 1) = 1999

Het getal 999 moet je schrijven als : CMXCIX en niet als IM (1000 - 1 = 999)

Nog even samengevat:

Grotere Romeinse getallen worden dus verkregen door combinatie van de bestaande symbolen, waarbij je altijd van links naar rechts moet lezen. Het principe hierbij is dat waarden gelijk en lager dan het eerstvolgende symbool worden opgeteld bij de som van de waarden van de voorgaande tekens, tenzij het eerstvolgende symbool een hogere waarde heeft dan het voorafgaande. In dat geval wordt de waarde van dat teken afgetrokken van die van het erop volgende symbool. Het resultaat hiervan wordt dan opgeteld bij de eerder verkregen som.

Een algemene regel is verder dat je nooit meer dan 3 dezelfde symbolen achter elkaar schrijft, dus niet IIII, maar IV. Dit kun je ook herkennen aan de cijfers in de tabellen; er staan nooit meer dan 3 dezelfde lettersymbolen achter elkaar.

Romeinse Cijfer IV als IIII

IV en IIII. De klassieke Romeinen zelf gebruikten de IV niet voor het getal 4, maar hanteerden de schrijfwijze IIII. Naar men vermoedt is dit omdat de letter IV de beginletters zijn van de naam van de Romeinse oppergod IVPITER. Hieruit komt mogelijk ook het gebruik voort om op klokken en klassieke monumenten deze notatiewijze van de IIII te gebruiken. Wat de klokken betreft is er nog een reden, namelijk een even aantal letters (I - 20x, V - 4x en X - 4x).

Klokken en Uurwerken

Mogelijk zou een derde reden kunnen zijn dat de IV ondersteboven, zoals op een klok aangegeven, sterk lijkt op de 6 (VI) en men dus vanwege de duidelijkheid de IIII als schrijfwijze koos. Je ziet dan ook vaker horloges en klokken waarbij het getal 4 (IV) op de wijzerplaat is afgebeeld als IIII. Dit om de duidelijkheid vanwege de 6 en omdat het optisch symmetrischer is ten opzichte van de 8 (VIII) en 12 (XII).

De symmetrie zit hem in de structuur van de indeling in 3 groepen van 4 cijfers | I II III IIII | V VI VII VIII | IX X XI XII |
De officiële indeling zou qua aantallen in de groepen namelijk ongelijk zijn, dus: | I II III IV | V VI VII VIII | IX X XI XII |

In de onderstaande tabellen kun je Romeinse Cijfers opzoeken en als je de getallen goed bekijkt, de structuur en opbouw van het Romeinse cijfersysteem ook zien.

Tabel Romeinse Cijfers 1 tot en met 1900


Romeins01 - 10
I1
II2
III3
IV4
V5
VI6
VII7
VIII8
IX9
X10
Romeins11 -20
XI11
XII12
XIII13
XIV14
XV15
XVI16
XVII17
XVIII18
XIX19
XX20
Romeins30 -200
XXX30
XL40
L50
LX60
LXX70
LXXX80
XC90
C100
CXI111
CC200
Romeins224 -1900
CCXXIV224
CCC300
CD400
D500
DC600
DCC700
DCCC800
CM900
M1000
MCM1900

Voor grotere getallen (> 5000) is de schrijfwijze met een horizontale streep boven de letters (in het Latijn Vinculum of Titulus genoemd). Het streepje boven de letter is een aanduiding voor een vermenigvuldiging met 1000, zoals hieronder in de tabel is te zien.


Vanaf het getal 5000 wordt de notatie dan als volgt:
-
V


Boven nog grotere getallen wordt een tweede lijn geplaatst.
Bijvoorbeeld 10 miljoen wordt dan geschreven als:
=
X


Er is echter onduidelijkheid over deze notatie. De vraag is of deze schrijfwijze al door de Romeinen zelf gebruikt werd, of pas later is ingevoerd. De meningen hierover zijn verdeeld. In de onderstaande tabellen zie je de grotere getallen. In de 1e tabel worden een paar notaties die hierboven zijn gegeven, herhaald en nog even duidelijk op een rijtje gezet.

Tabel Romeinse Cijfers tot en met 1 Miljoen


Romeins01 - 4000
I1
V5
X10
L50
C100
D500
DCCLII752
M1000
MM2000
MMC2100
MMM3000
MMMM4000
* Noot: Lees inTabel rechtsbij getal 9000een streepjeboven de Xipv onder de X
Romeins5000 - 60.000
_
V
5000
_
VM
6000
_
VMM
7000
_
VMMM
8000

MX
9000 *
_
X
10.000
_
XM
11.000
_
XMM
12.000
_
L
50.000
__
LX
60.000
Romeins100.000 - 1.000.000
_____
LXXX
80.000
____
XCIXXCIX
99.099
_
C
100.000
__
CC
200.000
__
CCC
200.100
__
CCDX
200.510
_
D
500.000
__
DC
600.000
___
DCC
700.000
_
M
1.000.000

Soms worden de duizend-tallen 5000, 10.000 en 50.000 ook wel met een puntje tussen de letters geschreven (vermenigvuldigen), in plaats van de notatie in de tabel in de vorm van een letter met een streepje erboven, namelijk als volgt:
V.M =   5.000
X.M = 10.000
L.M = 50.000
© 2007 - 2021 Jvd, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming is vermenigvuldiging verboden. Per 2021 gaat InfoNu verder als archief, daardoor is de inhoud van artikelen mogelijk niet op alle punten actueel.
Gerelateerde artikelen
Romeinse cijfersDe tegenwoordig bekende Arabische cijfers zijn bijna niet meer weg te denken uit deze maatschappij. Toch zien we de Rome…
Geschiedenis van de Romeinse cijfersGeschiedenis van de Romeinse cijfersDe Romeinse cijfers, we kennen ze allemaal. Ze staan vaak afgebeeld op klokken, als geboortedatum, op standbeelden of bi…
Hoe zet je eenvoudig een tabel op papier?Hoe zet je eenvoudig een tabel op papier?Hier ga je vooral veel lezen over hoe je een tabel maakt, het opzetten van een tabel en het invullen van een tabel.
Getallen, in cijfers of letters?Getallen, in cijfers of letters?Wanneer schrijf je getallen voluit in letters en wanneer schrijf je getallen juist in cijfers? Hoe schrijf je getallen d…

Uitspraak Hongaarse woordenUitspraak Hongaarse woordenOoit wel ‘es in Hongarije geweest op vakantie? En…iets begrepen van de taal? Waarschijnlijk niet want het lijkt werkelij…
Woordenschat keuken & badkamer Nederlands-Engels-FransAlle voorwerpen die u in de keuken en de badkamer aantreft, hebben we hier voor u op een rijtje gezet, samen met hun ver…
Bronnen en referenties
Reacties

S. Veltman, 09-08-2012
Hallo ik wil graag de volgende datums om zetten in het latijn maar dat is me tot op heden nog niet gelukt.
datum 1 = 03-07-2001
datum 2 = 19-04-2003
Hoop dat het lukt, bij voorbaat dank.
mvg S Vletman Reactie infoteur, 10-08-2012
Beste S,

03-07-2001 = III - VII - MMI
19-04-2003 = XIX - IV - MMIII

Mvg

Pup, 18-07-2012
Ik wil graag weten hoe je de geboortedatum 29-8-1995 schrijft in romeinse cijfers? Reactie infoteur, 19-07-2012
Kijk even bij de volgende link Pup:
http://www.kijkenbij.nl/diversen/romeins.htm

Mvg

Jvd (613 artikelen)
Gepubliceerd: 03-12-2007
Rubriek: Educatie en School
Subrubriek: Buitenlands
Bronnen en referenties: 1
Per 2021 gaat InfoNu verder als archief en worden artikelen grotendeels niet meer geactualiseerd, daardoor is de inhoud van artikelen mogelijk niet op alle punten actueel. De mogelijkheid om te reageren is tevens uitgeschakeld.
Schrijf mee!