Duitse grammatica: sterke werkwoord - kenmerken & vervoeging

Dit artikel behandelt het sterke werkwoord in de Duitse taal. Het Duitse sterke werkwoord kent verscheidene opvallende regels, die resulteren in een bijzondere vervoering. Of het nu gaat om de reguliere uitgangen, de a - a umlaut Wechsel, de e/i Wechsel, tegenwoordige en verleden tijd of andere zaken: in dit artikel wordt alles overzichtelijk op een rijtje gezet. Lees ook de andere artikelen in deze special over de Duitse grammatica!

Sterke werkwoord

Een sterk werkwoord is een werkwoord dat in de verleden tijd een klinkerwisseling kent (bijvoorbeeld fahren - fuhr of sehen - sah) en waarvan het voltooid deelwoord (perfekt) eindigt op -en (bijvoorbeeld gefahren, gesehen, gelassen, gesprochen). Als het werkwoord in het Nederlands sterk is, is dat vaak ook in het Duits het geval.

Tegenwoordige tijd

De regels van het sterke werkwoord in het Duits:

1. De uitgangen van het Duitse sterke werkwoord in de tegenwoordige tijd zijn: -e, -st, -t, -en, -t, -en, -en.
2. Als de stam van het werkwoord op een t of d eindigt (bijvoorbeeld halten), of op een s-klank (bijvoorbeeld lassen), wordt een s of t in de uitgang soms weggelaten. Zie hiervoor de onderstaande voorbeelden.
3. Werkwoorden met een a in de stam krijgen bij 'du' en 'er' de klinkerwisseling a - a umlaut. Bijvoorbeeld: ich fahre / trage, maar: du fährst / trägst.
4. Werkwoorden met een korte e in de stam krijgen een e/i Wechsel bij 'du' en 'er'. Bijvoorbeeld: ich spreche / helfe, maar: du sprichst, du hilfst.
5. Werkwoorden met een lange e in de stam krijgen bij 'du' en 'er' de e/ie Wechsel. Bijvoorbeeld: ich sehe / lese, maar: du siehst / liest.

Voorbeelden tegenwoordige tijd

Enkele voorbeelden van Duitse sterke werkwoorden, die de bovenstaande grammaticale regels verduidelijken. Let op de kleine verschillen in vervoeging, uitgang, klinkerwisseling:

Gewoon	stam met a	stam met korte e	stam met lange e	stam op t/d	stam op s-klank
ich springe	ich trage	ich helfe	ich sehe	ich halte	ich lasse
du springst	du trägst	du hilfst	du siehst	du hältst	du läßt
er springt	er trägt	er hilft	er sieht	er hält	er läßt
wir springen	wir tragen	wir helfen	wir sehen	wir halten	wir lassen
ihr springt	ihr tragt	ihr helft	ihr seht	ihr haltet	ihr laßt
sie springen	sie tragen	sie helfen	sie sehen	sie halten	sie lassen
Sie springen	Sie tragen	Sie helfen	Sie sehen	Sie halten	Sie lassen

Uitzonderingen

De volgende sterke werkwoorden vormen een uitzondering:

1. Geben, nehmen en treten (geven, nemen en stappen) hebben weliswaar een lange e in de stam, maar volgen de uitgangen alsof het om een korte e zou gaan. Dus: ich gebe, maar: du gibst, er gibt. Vervolgens weer wir geben, ihr gebt, sie geben, Sie geben. Hetzelfde geldt voor ich nehme / trete en du nimmst / trittst.
2. Gehen, bewegen, genesen en heben (= oppakken / bewaren) hebben als sterke werkwoorden wel een e in de stam, maar krijgen geen e/ie wechsel. Dus: gewoon ich gehe, du gehst, er geht, wir gehen etc.

Verleden tijd

De Duitse grammatica biedt duidelijke regels voor het sterke werkwoord in de verleden tijd. De uitgangen zijn hier --, -st, --, -en, -t, -en. Let wel op de klinkerwisseling in de verleden tijd. Springen wordt bijvoorbeeld sprang, fahren wordt fuhr, sprechen wordt sprach, siehen wordt sah, halten wordt hielt en lassen wordt ließ. Twee duidelijke voorbeelden van de vervoeging van een Duits sterk werkwoord in de verleden tijd:

finden - fand	sprechen - sprach
ich fand	ich sprach
du fandst	du sprachst
er fand	er sprach
wir fanden	wir sprachen
ihr fandet	ihr spracht
sie fanden	sie sprachen
Sie fanden	Sie sprachen

Duitse grammatica special

Meer weten over naamvallen, werkwoorden, voorzetsels? Bezoek eens de special over Duitse grammatica!