InfoNu.nl > Educatie en School > Taal > Optimale communicatie en heerlijke spaties

Optimale communicatie en heerlijke spaties

Optimale communicatie en heerlijke spaties We gebruiken leestekens om de structuur van teksten duidelijker in beeld te brengen. De spatie is één van die tekens. Het verkeerde gebruik van spaties kan in teksten tot misverstanden leiden. Soms zijn ze grappig, soms ook ronduit verwarrend. Hoe zit het eigenlijk met die spaties? Hoe kan de betekenis met verkeerd spatiegebruik veranderen?

Taal is communicatie

We gebruiken taal om informatie over te brengen. Soms doen we dat met gebaren of tekens, maar meestal met woorden. Zolang we spreken is met onze intonatie en bijbehorende mimiek vaak wel duidelijk wat we bedoelen. En mocht dat niet het geval zijn, dan zien we aan onze gesprekspartner vaak wel dat deze de boodschap niet begrijpt. Met geschreven taal heb je die directe terugkoppeling niet. Om de boodschap toch helder en duidelijk over te brengen maken we gebruik van afspraken. We hebben precies met elkaar afgesproken hoe je de verschillende woorden moet schrijven in uitgebreide spellingsregels. Bij een onjuist gebruik van de afspraken kun je iets heel anders uitdragen dan je bedoeling was. En dat is bijvoorbeeld het geval bij het juist of onjuist gebruik van de spatie.

Regel: wel of geen spatie

In het Nederlands is de regel dat woorden die deel zijn van een samenstelling, aan elkaar moeten worden geschreven, óf (in verband met de leesbaarheid) met een liggend streepje ertussen.

Je ziet regelmatig, dat tegen deze regel wordt gezondigd. Je ziet dan een spatie tussen de twee (of drie) delen van een samenstelling staan, die daar niet hoort. Dit soort spatiefouten heeft meteen consequenties voor de betekenis, soms tamelijk amusant, soms vooral verwarrend. Hoe een verkeerde spatie tot een verschil in betekenis en dus tot verwarring kan leiden, zie je in de voorbeelden hieronder.

Voorbeelden

Als je bijvoorbeeld schrijft tien jarigen, of je schrijft tienjarigen, dan is er een wezenlijk verschil in betekenis.
Je schrijftBetekenis
Tien jarigenEr zijn tien personen jarig
TienjarigenWe hebben het over personen die tien jaar oud zijn

Nog een voorbeeld: Het maakt nogal uit of je het hebt over een kranten kop of een krantenkop.
Je schrijftBetekenis
kranten koper is een kop van kranten
krantenkopin de krant staat een kop, dus een grote titel.

Betekenis

  • Als je de twee woorden los hebt staan (kranten kop) dan zegt het eerste woord iets van het tweede. Het is geen stenen kop, het is een kranten kop.
  • Staan de woorden aan elkaar geschreven, dan ligt de nadruk op het éérste woord. Een krantenkop is dus iets in de krant, een kop in de krant.
Het heeft dus alles met betekenis te maken.

Los of vast

Het wordt wat duidelijker als je een aantal voorbeelden onder elkaar ziet van woorden die foutief los zijn geschreven en diezelfde woorden correct weergegeven. Merk op hoe de betekenis verandert.
Los geschrevenBetekenisAan elkaar geschrevenBetekenis
bos paddenstoelenGeen bos bloemen, maar een bos paddenstoelen.bospaddenstoelenEen bepaald soort paddenstoelen die je in het bos aantreft.
Maakt je stress bestendigerJe stress zal er beter tegen kunnen.stressbestendigerJe wordt minder door stress beïnvloed.
lange afstandsloperIemand die lang is en afstanden loopt.langeafstandsloperIemand die lange afstanden loopt.
drie dames fietsenDrie vrouwen die op de fiets rijden.Drie damesfietsenDrie fietsen die gemaakt zijn voor vrouwen.
Vijf tienjarigenVijf personen die tien jaar zijn.VijftienjarigenPersonen die vijftien jaar zijn.
Ring bandBand in de vorm van een ring.ringbandMap, waarin de papieren door ringen bijeen worden gehouden.
Bananen weekErg zachte bananen.BananenweekWeek waarin de banaan centraal staat.
gele kaartenregelDe kaartenregel is geel.gelekaartenregelEen regel die voorschrijft wanneer een scheidsrechter een gele kaart mag trekken.


In de praktijk

Aangezien het verschijnsel van de foutieve spatietoepassing toeneemt, zul je de voorbeelden in de praktijk wel tegenkomen.
Wat dacht je van duin weg of zee weg? Als je daarvoor naar het strand van Scheveningen bent gegaan, dan heb je pech gehad. Geen duin of zee meer te bekennen...

Platform S.O.S.

Het platform Signalering Onjuist Spatiegebruik houdt elk jaar (vanaf 2006) een verkiezing van de 'onjuiste spatie van het jaar'. Er wordt ook elk jaar een spatiejaarverslag gepresenteerd.
Je ziet hieronder woorden, die hoge ogen hebben gegooid in de afgelopen jaren. Let maar eens op, of je ziet hoe de betekenis veranderd is:
  • wild triootje (wildtriootje)
  • bezoekers passen (bezoekerspassen)
  • konijnen hokken (konijnenhokken)
  • lieve heersbeestjes (lieveheersbeestjes)
  • gemalen gids (gemalengids)
  • scheidsrechters te kort (scheidsrechterstekort)

Als je een kijkje neemt op de site van het platform, dan kom je daar nog meer allerlei grappige voorbeelden tegen. Je ziet hoe gemakkelijk het is om in de fout te gaan en welke rare betekenisverschillen we dan kunnen krijgen. Toch goed om even over na te denken als we weer iets moeten opschrijven...

Ook het platform Signalering Onnodig Spatiegebruik, met dus dezelfde afkorting (S.O.S.), houdt zich met dit thema bezig.
© 2012 - 2018 Hansvg, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Platform Signalering Onjuist SpatiegebruikPlatform Signalering Onjuist SpatiegebruikIedereen maakt zich er wel eens schuldig aan, een spatie op de verkeerde plaats in een woord. We gaan als Nederlanders n…
Waar vind je gegevens over stijl en spelling?Heb je vragen over Nederlandse stijl of spelling? Taaladvies kun je gratis online vinden. Praktisch advies over de Neder…
Opmaak resetten in een groot WorddocumentOpmaak resetten in een groot WorddocumentBij het maken van een groot document waarbij je met anderen samenwerkt kan het nodig zijn om aan het einde een redactie-…
Invloed van digitale communicatie op taalvaardighedenIn hoeverre hebben digitale communicatietoepassingen invloed op de taalvaardigheden van scholieren en studenten? Digital…
Het TOPOI-modelHet TOPOI-modelPaul Watzlawick ontwikkelde vanuit de algemene systeem- en communicatietheorie een aantal grammaticaregels voor de commu…
Bronnen en referenties
  • Wikipedia
  • www.spatiegebruik.nl

Reageer op het artikel "Optimale communicatie en heerlijke spaties"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reacties

Wilvdvleuten (infoteur), 30-06-2012 11:09 #2
Wat een goed artikel. En wat is S.O.S. een leuke site. Ik merk dat het ook leuk kan zijn om spatiefouten te lezen. Ik ergerde en/of verbaasde me de laatste tijd steeds meer. Heerlijk dat er steeds meer mensen zijn die nog geven om het behoud van het juiste Nederlands.
Groet, Wil

Myrsky (infoteur), 17-05-2012 19:36 #1
Mijn complimenten voor dit artikel! Heb een paar keer hardop gelachen, erg leuk om te lezen. Reactie infoteur, 21-05-2012
Dank je!

Infoteur: Hansvg
Laatste update: 10-04-2018
Rubriek: Educatie en School
Subrubriek: Taal
Bronnen en referenties: 2
Reacties: 2
Schrijf mee!