InfoNu.nl > Educatie en School > Taal > Spelling werkwoorden, d of t aan het eind?

Spelling werkwoorden, d of t aan het eind?

Hoe vaak hoor je niet dat mensen het Nederlands moeilijk vinden, vooral met de werkwoorden en hun vervoegingen. Hoe vaak lees je het niet: een woord met de verkeerde letter aan het eind: in kranten, tijdschriften, rapportages, notulen etc. Het is ook niet makkelijk, maar met een aantal tips en wat uitleg is het misschien beter te onthouden.

Begrippen

Bij de uitleg van het gebruik van werkwoorden hebben we te maken met verschillende termen.
Hier een aantal op een rij:

  • werkwoord (ww.)= woord dat een handeling of toestand aanduidt, bijv. zitten, lopen, spijten, voelen etc.
  • stam = wat je hoort als je het hele ww. uitspreekt zonder -en: bijv. vergader-, behandel-.
  • persoonlijk voornaamwoord (pers. vnw.) = een woord dat een persoon aangeeft:
    • ik, jij, u, hij/zij (enkelvoud)
    • wij, jullie, zij (meervoud)
  • persoonsvorm (pv.) = de vorm van het ww dat bij het pers. vnw. hoort, bijv. ik loop, hij loopt, wij lopen
  • tegenwoordige tijd (t.t.)= de tijd die op dit moment is, denk er "nu" bij, bijv. hij loopt (nu), wij lezen graag
  • verleden tijd (v.t.) = dat wat was, denk er "gisteren" bij, bijv. jij las (lezen), zij legden (leggen)
  • voltooide tijd (volt. tijd)= dat wat geweest is en voorbij, bijv. ik ben geweest, hij heeft gelachen
  • voltooid deelwoord (volt.dlw.) = de vorm van het ww in de volt. tijd, bijv. gezien, gezegd, gelopen, gepakt
  • het ex-kofschip/ex-fokschaap = een hulpmiddel om de eind -d of -t toe te voegen aan een ww in de volt. tijd
(Eerst werd alleen "fokschaap" of "kofschip" gebruikt, maar door woorden als bijv. faxen is nu de -x- toegevoegd, daar geldt dezelfde regel voor).

Problemen

Hoe herken je de persoonsvorm (pv.)?
  • Maak de zin vragend: dan komt de pv. vooraan te staan: Loopt de koe in de wei?
  • Zet de zin in meervoud of enkelvoud, dan verandert de pv.:Het hek is dicht. De hekken zijn dicht.

De lastigste werkwoorden zijn die waar de pv. en het volt. dlw. hetzelfde klinken, ww. die vaak beginnen met be-, ver-, ge-, ont-, etc. Men schrijft ze anders, bijv.:

  • pv.: beoordeelt, hij beoordeelt nu, zij onderbouwt haar antwoord.
  • volt.dlw.: beoordeeld, hij is vorige week beoordeeld, zij heeft haar antwoord onderbouwd.
Andere voorbeelden zijn: behandelen, verbeteren, vernielen, ontzenuwen, onderbouwen, verzegelen etc.

Om te weten of je nu een -d of een -t aan het eind schrijft, moet je kijken naar de hoedanigheid van het ww.:
  • is het een pv. van de 2e of 3e pers. enkelv. (jij, u, hij/zij): schrijf een -t
  • jij behandelt hem vandaag (2e pers.), stam + t
  • hij verbetert zijn fouten (3e pers.) stam + t
    • Is het een volt. dlw.? Schrijf een -d:
    • De patiënt is behandeld.
    • De bushalte is vernield.

Twijfel? 't ex-Kofschip/'t ex-fokschaap!

De overeenkomsten tussen het ex-Kofschip en het ex-Fokschaap is dat de medeklinkers in deze woorden, t.w. de t, x, f, k, s, ch, p helpen bij het toevoegen van de -t aan het eind van een volt.dlw. en bij de verleden tijd.
Bijv. stam van het ww. juichen eindigt op -ch. Dan krijgt het volt.dlw. een t op het eind: hij heeft gejuicht.
(De verleden tijd (v.t.) is ook: hij juichte).

Hetzelfde bij:

  • pakken, stam = pak, hij pakte, hij heeft gepakt
  • blaffen, stam = blaf, hij blafte, hij heeft geblaft
  • vissen, stam = vis, hij viste, hij heeft gevist
  • knippen, stam = knip, jij knipte, jij hebt geknipt
  • faxen, stam = fax, jij faxte, jij hebt gefaxt
Dus: als de stam eindigt op een t, x, f, k, s, ch, of p dan krijgt het ww. in de v.t. en de volt. tijd een -t, (werkw. op -t houden een t), elke andere uitgang krijgt een -d!

LET OP: bij verhuizen:

  • stam = verhuiz-, de Z verandert wel in een S, maar je moet de stam hanteren voor de uitgangen in v.t. en volt.tijd.:
  • tegenw. tijd = zij verhuist,
  • verleden tijd = zij verhuisde
  • volt. tijd = zij is verhuisd

bij: verven

  • stam = verv-, de V verandert wel in een F, maar:
  • tegenw. tijd = hij verft
  • verleden tijd = hij verfde
  • volt. tijd = hij heeft geverfd
De -Z van de stam "verhuizen" en de -V van de stam van "verven" geven aan dat je een "d" moet gebruiken in de v.t. en volt. tijd, omdat ze NIET in het Kofschip of Fokschaap staan.

Andere lastige werkwoorden.

Nu zijn er ook nog werkwoorden die al een -d of een -t in de stam hebben.
Je kunt dan ook luisteren naar de ik-vorm, bijv.:
ik let op (opletten), ik beantwoord (beantwoorden), ik raad (raden), maar dan hoor je eigenlijk altijd een -t-klank.
Altijd dus de -en van een ww. weglaten, dan hoor je het beter.
In de tegenw. tijd wordt er dan alleen in de 2e en 3e persoon enkelvoud (jij, u, hij/zij) een t toegevoegd:
  • jij beantwoordt
  • hij besteedt
  • zij bekleedt
  • u raadt

Bij de 1e persoon enkelvoud (ik) gebruik je de uitgang van de stam: ik beantwoord, ik besteed, ik zit, ik raad etc. Alleen bij de woorden met een Z of een V in de stam verandert de uitgang in een S of F(zie hierboven).

handig hulpmiddeltje!!!!

Bij twijfel kun je het werkwoord "LOPEN" in de plaats zetten van het te gebruiken werkwoord:
ik antwoord (ik "loop": ik hoor geen "t" dus schrijf ik "antwoord" met een "d", maar: hij "loopt' dus: hij antwoordt. )

Ook bij vragende zinnen: Antwoord jij? - loop jij? (geen "t")!! Maar: Antwoordt U? - want: Loopt U? (wel een "t")

Het blijft moeilijk, maar met een beetje oefening moet het lukken.
© 2007 - 2019 Tanya, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Spelling: Schrijven van werkwoorden met een -d, -t of -dt?Spelling: Schrijven van werkwoorden met een -d, -t of -dt?De Nederlandse taal is een van de moeilijkste talen wat betreft spelling. Het is dus niet gek dat veel mensen de fout in…
Nederlandse spellingHeeft u problemen met -d en -t op het eind? Bekijk dit 7 stappenplan stap voor stap, iedereen lukt het hiermee!Geen moei…
Het perfectum (o.v.t.): regels en uitlegIn dit artikel wordt beschreven hoe het voltooid deelwoord van regelmatige werkwoorden tot stand komt. De plaats van het…
Regelmatige werkwoorden vervoegen in de o.v.tIn de Nederlandse taal worden werkwoorden in het imperfectum (onvoltooid verleden tijd) vervoegd op een vaste manier. In…
Werkwoordspelling. Uitleg tegenwoordige en verleden tijdWerkwoordspelling. Uitleg tegenwoordige en verleden tijdVeel Nederlanders vinden de werkwoordspelling moeilijk. Eigenlijk zijn de regels simpel, vooral gebruikt in de tegenwoor…
Bronnen en referenties
  • Vraagbaak Nederlands, geschr. door Eric Tiggeler, uitg. Sdu
  • Taalmethode Taalactief voor de basisschool
  • Eigen materiaal

Reageer op het artikel "Spelling werkwoorden, d of t aan het eind?"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reacties

Laurens, 28-02-2014 06:32 #8
Thanx, hierdoor snap ik dat met de d t dt tt en dd beter.
ik had dit precies nodig, handig voor als je een toets hebt over spelling.

M. Bremmer, 04-12-2013 11:41 #7
In mijn lessen gebruik ik als geheugensteuntje 't ex-kofschip of 't ex-fokschaap, omdat we ook werkwoorden hebben die eindigen op -xen, bijvoorbeeld faxen. Ik-vorm: ik fax Verleden tijd: ik faxte. Reactie infoteur, 15-04-2014
Dat is een goede tip! Ik ga het aanpassen in het artikel zodra het kan!
Bedankt!

Dennis, 15-05-2013 20:59 #6
Ik heb een vraagje als ik nou zeg van hoe je het vertaalt na het engels in deze zin is dan vertaalt goed want ik denk het is in een tegenwoordige tijd dan is het dus een t en niet een d. klopt dit? Gr Dennis Reactie infoteur, 31-10-2013
Excuses voor het late antwoord, maar inderdaad, het is dan een "t" op het eind. Pas als je zegt: hoe je het HEBT vertaald, dan is het een "d" op het eind, want door het hulpww "hebben" maak je een voltooid deelwoord van "betalen".
Succes verder, Tanya.

M., 13-11-2011 19:17 #5
Ik doe havo/vwo tto en zit in de tweede klas. Ik vind het een goed uitleg en snap het goed.

Borny, 27-09-2010 11:25 #4
De uitleg over de Nederlandse spelling met betrekking op de stam, zou veel beter en praktischer uitgelegd moeten kunnen worden. De uitleg die hierbovenstaand gegevens staat is gecompliceerd. Hierbij is het essentieel voor alle kinderen op welke niveau's dat iedereen het kan begrijpen. Reactie infoteur, 18-10-2010
Hoi Borny,

Het is inderdaad moeilijke stof en ik moet eerlijk zeggen dat ik het NIET voor kinderen heb geschreven. Die hebben veel meer praktische oefening en mondelinge uitleg van volwassenen nodig.
Als je alles op een rijtje zet voor jezelf en je oefent er mee, dan moet het op een gegeven moment duidelijk worden.
Succes, Tanya.

Eline &. Iris, 17-04-2009 14:00 #3
Hoe zeg je gewichtheffen in de verleden tijd? Wij zitten hier namelijk best wel te discuseren en misschien weet u dat ;) Reactie infoteur, 24-10-2009
Het is een wat late reactie maar ik denk dat het volgende de juiste manier is:

ik hef gewicht, ik hief gewicht, ik heb gewichtgeheven.

Laat het me maar weten als het anders is.

Iris, 04-10-2008 15:08 #2
Bedankt voor de goede uitleg, mensen van infonu

Nougeria, 28-09-2008 18:58 #1
Ja ook ik heb het moeilijk met d dt en al die kleine grote problemen. Dank voor het zeven stappenplan wanneer dit ingestudeert is zal het wel lukken!

Infoteur: Tanya
Laatste update: 15-04-2014
Rubriek: Educatie en School
Subrubriek: Taal
Bronnen en referenties: 3
Reacties: 8
Schrijf mee!