Grammatica Nederlands - taalkundig ontleden

Taalkundig ontleden betekent de woordsoorten uit een zin halen en ze kunnen herkennen. Zoals het zelfstandig en bijvoeglijk naamwoord.

Zelfstandig naamwoord

Deze woorden gaan over mensen, dieren, planten, dingen en stoffen.
voorbeeld - man, olifant, boom, fiets, katoen.

• je kunt er een lidwoord voorzetten
• je kunt er een verkleinwoord van maken
• je kunt ze in het meervoud zetten

Concrete zelfstandige naamwoorden
Deze woorden zijn tastbaar, concreet.
voorbeeld - man, katoen, fiets.

Abstracte zelfstandige naamwoorden
Deze woorden zijn niet te zien of voelen, of ze bestaan niet echt.
voorbeeld - liefde, kabouter, wind.

Bijvoeglijk naamwoord

Deze noemt een eigenschap, kenmerk of een andere bijzonderheid van een zelfstandig naamwoord.
voorbeeld - de kleine man

• er kunnen meerder bijvoeglijke naamwoorden voor een zelfstandig naamwoord staan
• bijvoeglijke naamwoorden kunnen ook achter het zelfstandig naamwoord staan
• ze krijgen vaak een -e

Voorzetsels

Dit zijn kleine woordjes, zoals; in, op, langs, door, aan, bij, tegen, etc.

• ze kunnen nooit zelfstandig in een zin voorkomen

Bijwoorden

Deze noemen eigenschappen van bijvoeglijke naamwoorden, werkwoorden, werkwoordsvormen of andere bijwoorden.
voorbeeld - het eten is vreselijk heet

• de meeste bijwoorden zijn onveranderlijk

Verschillende functies

• bijwoorden van plaats of richting (daar, hier, ergens, waar, etc.)
• bijwoorden van tijd ( toen, nu, wanneer, soms, etc.)
• bijwoorden die een oorzaak, middel, doel, voorwaarde of toevoeging uitdrukken (desondanks, daarmee, evenwel, etc.)

Voegwoorden

Voegwoorden vormen de verbinding tussen zinnen.

Onderschikkende voegwoorden
De woorden die een hoofdzin en een bijzin samenvoegen.
voorbeeld - omdat, doordat, waarvoor, etc.

Nevenschikkende voegwoorden
De woorden die hoofdzinnen samenvoegen.
voorbeeld - en, maar, want, dus, doch en of.

Voornaamwoorden

Voornaamwoorden kunnen i.p.v. een zelfstandig of bijvoeglijk naamwoord.
Er zijn 7 verschillende voornaamwoorden.

Persoonlijke voornaamwoorden
Deze duiden personen aan, in enkelvoud en meervoud.

enkelvoud
1ste persoon	ik, mij, me
2de persoon	jij, je, jou, u
3de persoon	hij, zij, ze, hem, haar, het
meervoud
1ste persoon	wij, we, ons
2de persoon	jullie
3de persoon	zij, ze, hen, hun

Bezittelijke voornaamwoorden
Deze woorden geven aan van wie iets of iemand is.

enkelvoud
1ste persoon	mijn, m'n, mijne
2de persoon	jouw, je, uw, jouwe, uwe
3de persoon	zijn, z'n, haar, zijne, hare
meervoud
1ste persoon	ons, onze
2de persoon	jullie, uw, uwe
3de persoon	hun, haar, hunne

Vragende voornaamwoorden
Deze vragen naar namen of bijzonderheden van mensen, dieren of dingen.
voorbeeld - wie, wat, welke, hoedanig, van, voor.

Aanwijzende voornaamwoorden
Deze wijzen iets of iemand aan.
voorbeeld - die, deze, dit, dat, etc.

Betrekkelijke voornaamwoorden
Deze wijzen terug naar een eerder genoemd woord.

• ze komen alleen in bijzinnen voor

Onbepaalde voornaamwoorden
Deze hebben betrekking op zaken of personen. Ze duiden iets aan wat niet exact genoemd kan worden.
voorbeeld - iets, iemand, alles, zeker, etc.

Wederkerende voornaamwoorden en het wederkerig voornaamwoord
wederkerende voornaamwoorden; zich, me, je en ons
wederkerig voornaamwoord; elkaar, elkander, mekaar

Special

Nederlandse Taal

Gerelateerde artikelen

Redekundig ontleden
Spelling
De leestekens © 2007 - 2009 Coby79, gepubliceerd in Taal (Educatie en School) op 19-11-2007, laatst gewijzigd op 08-09-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Coby79 is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Grammaticalijn voor de basisschool: Taalmethodes in het basisonderwijs besteden soms nauwelijks aandacht aan een duidelijk overzicht van de grammaticaregels voor de leerlingen. In de handleidingen staan wel…
• Duitse grammatica: bijvoeglijk naamwoord in het Duits: Dit artikel in de reeks 'Duitse grammatica' gaat in op het bijvoeglijk naamwoord in de Duitse taal. Het Duitse bijvoeglijk naamwoord kent meerdere vorme…
• Grammatica Nederlands - redekundig ontleden: Grammatica heeft verschillende regels, die geven zinnen structuur. Door de regels juist toe te passen, krijg je geen foutieve Nederlandse zinnen. Het onderwerp, g…
• Spelling; de -n- of -s- als tussenletter: De -n- of -s- als tussenletter, de regels veranderen steeds weer. Hoe zit het ook al weer precies? In dit deel over de Nederlandse spelling worden de regels duidelij…
• [Frans] L’adjectif, het Franse bijvoeglijk naamwoord: De plaats van het bijvoeglijk naamwoord in een Franse zin is zo’n onderwerp, waarvan je kunt stellen dat het relatief simpel is. Er is een hoofdregel en…

Bronnen en/of referenties

• NHA - foutloos nederlands schrijven en spreken - samenvatting lessen grammatica