InfoNu.nl > Educatie en School > Werkstuk > Het lichaam-geest probleem: verschillende standpunten

Het lichaam-geest probleem: verschillende standpunten

In dit werkstuk wordt het lichaam-geest probleem (in het Engels 'the mind-body problem') besproken. Hierbij komen de visies van de bekende filosofen René Descartes (dualisme), Thomas Hobbes (materialisme), Gustav Fechner (parallellisme) en Hermann von Helmholtz (anti-vitalisme) aan bod.

The mind-body problem

De geest

Volgens René Descartes was het uitgangspunt van zijn hele filosofie en wetenschap zijn eigen 'zelf'. Dit 'zelf', zoals Descartes beschrijft, is een ‘thinking thing’ (een denkend ding) en dit is waarom Descartes het ‘zelf’ ook wel een ‘substance’ (stof) noemde. Denken is de essentiële aard van deze stof, en met ‘denken’ bedoelde Descartes begrijpen, redeneren, willen, gedachten verbinden met zintuiglijke indrukken, gedachten omzetten in taal, en vele andere psychische en bewuste activiteiten. Descartes was van mening dat deze stof de ziel is in ieder lichaam, en dat deze ziel een bewuste ziel is: a conscious soul. Daarom kan de ziel ook wel ‘the mind’ (de geest) genoemd worden.

Het lichaam

Echter, dacht Descartes, er is iets anders aan de hand met mezelf: ik kan mijn positie veranderen, ik kan bewegen en ik kan mijn fysieke houding veranderen. Hier spreken we over het lichaam zelf. Het lichaam heeft een eigen positie in de ruimte. Hoewel mijn lichaam van mij is, dacht Descartes, is het los van mijn eigen denken. Het hoort bij mij, maar het is ook een deel van de buitenwereld, redeneerde Descartes. 'The body' is gemaakt van materie en Descartes beschrijft materie als een stof die ruimte in beslag neemt. ‘The mind’ echter neemt geen ruimte in beslag en verschilt sterk van het lichaam. Dit was het gedeelte waar Descartes zijn beroemde dualisme van lichaam en geest introduceerde, het lichaam-geest dualisme genaamd.

De relatie tussen de geest en het lichaam

Dus hoe zijn ‘the mind’ en ‘the body’, als ze dat al zijn, aan elkaar gerelateerd? Hoe kan iets dat geen ruimte inneemt en dat geen dimensies of afmetingen heeft (de geest), iets in beweging brengen dat van materiaal gemaakt is (het lichaam)? Veel vroeger filosofen zoals Plato maakten zich zorgen over dit probleem. Rene Descartes echter was de eerste die het dualisme van lichaam en geest formuleerde in de vorm waarin we het vandaag de dag kennen. Het heet ‘the mind-body problem' (het lichaam-geest probleem). Dit probleem is uitgegroeid tot het centrale thema in de filosofie van de geest. De geest en het lichaam lijken twee entiteiten van zeer uiteenlopende aard te zijn. De vraag is: 'Hoe werken ze op elkaar in?'. In de loop der tijd zijn er veel verschillende meningen over dit probleem ontstaan.

Verschillende standpunten

René Descartes: Dualisme

Het standpunt van Descartes zelf, genaamd het dualisme, zegt dat lichaam en geest twee aparte entiteiten zijn, die invloed op elkaar uitoefenen in een causale maar onbekende manier. Volgens Descartes is het het bewustzijn dat contact maakt met het zenuwstelsel door de pijnappelklier (epifyse), een orgaan dat in het midden van de hersenen ligt. De pijnappelklier regelt vervolgens ‘nervous fluids’ door de hersenen. Maar, de vraag hier is: 'Hoe werkt het bewustzijn precies op de hersenen?'

Thomas Hobbes: Materialisme

Nog een andere visie, materialisme genaamd, is het standpunt waar Thomas Hobbes overtuigd van is. Volgens deze visie is er slechts een fysieke wereld en dus is er alleen maar materie. Deze visie stelt dat er simpelweg geen mentale verschijnselen bestaan en dat het bestaan van het bewustzijn een illusie is. Dit komt door het standpunt, reductionisme genoemd, dat emoties en andere processen in het menselijk brein teruggebracht kunnen worden tot materie: het fysieke. Dus, volgens materialisme is er geen ‘mind’ en dus is er ook geen dualisme of ‘mind-body problem’. Dit is de reden waarom het ook monisme genoemd wordt.

Gustav Fechner: Parallellisme

Naar aanleiding van de antwoorden van het parallellisme van Gustav Fechner is er geen verbinding tussen de geest en het lichaam. Deze positie beweert dat de geest en het lichaam in twee volstrekt gescheiden werelden bestaan. Ze zijn onafhankelijk van elkaar en dus hebben ze geen invloed op elkaar, hoewel het er soms wel op lijkt. Beiden volgen een parallel verloop.

Hermann von Helmholtz: Anti-vitalisme

Een andere filosoof, Hermann von Helmholtz, zijn standpunt was het anti-vitalisme. Vitalisme is de doctrine dat de functies van een levend organisme zijn te wijten aan belangrijke principes (de ziel) die onderscheiden wordt van fysisch-chemische krachten. De afwijzing van het vitalisme kwam door de wet van behoud van energie. Deze wet houdt in dat de totale hoeveelheid energie (en stof) in het universum consistent blijft. Als gevolg botste deze wet met elke gedachte met betrekking tot een activiteit van de geest. Het leven is niet meer dan het resultaat van fysische en chemische reacties. De geest kan daarom gereduceerd worden in materiële lichamelijkheid. Dus is er, net als bij het materialisme, volgens het anti-vitalisme geen dualisme en dus geen lichaam-geest probleem.

Conclusie

Geconcludeerd kan worden dat het de combinatie van alle verschillende uniek standpunten van de filosofen hierboven was, die heeft bijgedragen aan de ‘independent psychology’ zoals we die nu kennen. Volgens Descartes betekende de wetenschap van de mensen de studie van hun rationele vermogens, hun bewuste denken en alle verschijnselen die hiermee te maken hebben. Dus, hoewel de psychologie nog geen onafhankelijke wetenschap was tot halverwege de negentiende eeuw, was het onderwerp van studie vanwege Descartes al duidelijk: denken, waarnemen, onthouden en spreken: de cognitieve functies. Hobbes zijn visie werd ook een visie van groot belang voor de psychologie: het bewustzijn kan worden gereduceerd tot fysiologische principes dus er bestaat niets als onafhankelijke mentale verschijnselen. Hetzelfde geldt voor Fechner: hij was een van de eerste experimentatoren in de psychologie. De theorieën geformuleerd door Helmhotlz, zoals de trichromatische kleur theorie en de resonantie theorie van de auditieve perceptie van toonhoogte, evenals zijn wetten van energie, hadden een grote invloed op verschillende terreinen, waaronder psychologie.

Zolang lichaam en geest werden gezien als verschil principes, duurde het probleem over de kloof tussen lichaam en geest voort. Toen het materialisme werd bekeken vanuit een ander perspectief en toen mentale en cognitieve aspecten werden begrepen als functies en kwaliteiten van de ontwikkeling van materie, verdween het lichaam-geest probleem. Helaas waren filosofen zich hier niet van bewust tothet tweede deel van de twintigste eeuw.
© 2012 - 2019 Cst1991, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
De filosofische benadering van cognitiewetenschapDe filosofische benadering van cognitiewetenschapHoe wordt er vanuit de filosofie gekeken naar de cognitiewetenschap? Wat is monisme? En wat is dualisme? Deze termen en…
Ik denk dus ik ben: Descartes' filosofisch systeemIk denk dus ik ben: Descartes' filosofisch systeemRené Descartes was een Franse filosoof die de vader van de moderne filosofie genoemd kan worden. En erg bekend door zijn…
Umami: de vijfde smaakmijn kijk opUmami: de vijfde smaakIk las laatst met fascinatie een artikel in het Nederlands Tandartsenblad over klachten over smaak. Natuurlijk gaat dat…
De visies van Descartes en WundtDescartes en Wundt waren beide pioniers van de psychologie, echter hadden zij beide verschillende visies. Zij hadden een…
BodyTalk TherapieBodyTalk TherapieBodyTalk is een therapeutische behandelingsmethode. BodyTalk combineert de energetische werking van acupunctuur, kinesio…
Bronnen en referenties
  • Bem, S (2008). Psychologie: historische en filosofische herkomst. Uitgeverij Boom Onderwijs, Amsterdam

Reageer op het artikel "Het lichaam-geest probleem: verschillende standpunten"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reacties

F. van Dijk, 15-06-2018 16:31 #2
Vanzelfsprekend gaat het hier om iets waar men m.i. nog niets over weet. Men bekijkt de materie vanuit (soms) een christelijke zienswijze (de bijbel en zo) men heeft/geeft een mening gestoeld op persoonlijke veronderstellingen en zienswijzen. Een boek (de bijbel) waarin deze materie ook niet uitgebreid wordt uitgelegd. IK (ego) speel met de gedachte dat ik (ego en daardoor wie of wat dan ook) in dit lichaam woon. Mijn lichaam is mijn huis, maar tevens mijn vervoersmiddel. Zonder dat was ik niet zichtbaar en zou ik me ook niet kunnen verplaatsen. D.w.z. wel in mijn astrale lichaam maar dan niet zichtbaar voor anderen waar ik dan naar toe zou reizen. Blijf ik in mijn huis, stapt mijn huis in zijn/haar voertuig en ik kom (zichtbaar) aan waar ik naar toe wil. Mede door mijn huis ben ik in staat om met anderen te communiceren hetgeen in mijn astrale toestand ook niet mogelijk zou zijn. Als mijn huis na een aantal jaren gebreken begint te vertonen en het uiteindelijk opgeeft ben ik verplicht om mijn huis te verlaten (verhuizing) Waar ik dan naar toe ga is me niet duidelijk maar daar kom ik achter zodra mijn huis het opgeeft en sterft. Vanzelfsprekend heb ik geen enkel referentiekader waar ik mijn zienswijze aan zou kunnen toetsen. Een ding is zeker het is heel een erg interessante studie. Ben al een tijdje bezig met esoterische filosofie (Madam Blavatski) maar ook hier kom ik kennis te kort en snap meestal niet eens waar het over dat of naar toe moet.
Vriendelijke groeten.
F. van Dijk

Maarten, 20-04-2015 17:49 #1
Kan iemand mij uitleggen wat het grote verschil is tussen het materialisme en het anti-vitalisme?
Alvast bedankt.

Infoteur: Cst1991
Laatste update: 27-03-2012
Rubriek: Educatie en School
Subrubriek: Werkstuk
Bronnen en referenties: 1
Reacties: 2
Schrijf mee!