InfoNu.nl > Educatie en School > Taal > Bûter, brea en griene tsiis – Friese woorden en uitspraken

Bûter, brea en griene tsiis – Friese woorden en uitspraken

Er is een Fries gezgde dat als volgt gaat: "Bûter, brea en griene tsiis, wa't dat net sizze kin is gjin oprjochte Fries". Dat versje kent bijna iedereen wel heel van uit de verte, maar het uitspreken is voor heel veel mensen toch nog moeilijk. Het betekent overigens boter, brood en groene kaas, wie dat niet kan uitspreken is geen oprechte Fries. Friese woorden zijn echter niet allemaal moeilijk. Wie iets in het Fries wil zeggen heeft aan het onderstaande een goede leidraad.

Oant moarn - tot morgen

Ook oant moarn is met de komst van Pyt Paulusma bekend in heel Nederland. Wie Friesland bezoekt scoort hoge punten door eens een woordje in de memmetaal (moedertaal) te spreken. De Friezen waarderen dat erg, ook als het er niet helemaal vlekkeloos uitkomt. Hieronder daarom woorden die mogelijk van pas komen.

Ontmoeten

  • Goeie – Goedendag
  • Hoe gjit it – hoe gaat het er mee?
  • Bêst genôch – Goed

Goeie geldt in Friesland als een hele gewone begroeting. Het klinkt als goed, maar betekent dus zoiets als goedendag. De meeste mensen vinden dat wel even vreemd als ze het voor het eerst horen, maar in Friesland (Fryslân) begroet je elkaar allemaal zo.

Eten en drinken

  • Lekker ite – lekker eten – eet smakelijk
  • Wat ite wy hjoed? – wat eten we vandaag?
  • Myn mage rammelet – Mijn maag rammelt
  • Hin – kip
  • Baarch – varken
  • Oan tafel – aan tafel
  • Leppel – lepel
  • Foarke - vork
  • Snobje – snoepen
  • Bôle – brood
  • Butter - boter
  • Tsiis – kaas
  • Tee - Thee
  • Kofje – koffie
  • Pankoek - Pannekoek
  • Sjerp – stroop
  • Priuwe – proeven
  • Apenút – pinda
  • Grientesop – groentesoep
  • Woartels – wortels
  • Beantsjes – boontjes
  • Jirpel – aardappel
  • Ierdbei – aardbei
  • Molke – melk
  • Rjemme – slagroom
  • Aai - ei

Vanzelfsprekend kent het Fries inmiddels ook allerlei woorden voor eten die ook in het Nederland gelden. Een pizza blijft een pizza, babi pangang blijft babi pangang. Bovendien eten ook Friezen al dat eten, hoewel de rest van Nederland nog wel eens denkt dat het in deze noordelijke provincie dicht geplakt zit met kranten en de ijsberen hier voorbij drijven.

Familie

  • Heit - vader
  • Mem - moeder
  • Pake - opa
  • Beppe - oma
  • Bern - kinderen
  • Lytsbern – kleinkinderen
  • Omke – oom
  • Muoike - tante

De hierboven genoemde benamingen zijn vrij modern. Sommige Friese oma's laten zich bijvoorbeeld ook oate noemen, het ouderwetse woord voor oma.

Algemene woorden

  • Hjoed - vandaag
  • Fuotten - voeten
  • Hynder - paard
  • Roppe - roepen
  • Besite - bezoek
  • Doar - deur
  • Hûs - huis
  • Rinne - lopen
  • Reinwetter -regenwater
  • Lilk - boos
  • Boatsjen - spelen
  • Harkje - luisteren
  • Flibe - speeksel
  • Earmen - armen
  • Prottelje - mopperen
  • Ik wol ek meidwaan – Ik wil ook meedoen
  • Dat is net earlik – dat is niet eerlijk
  • Hier - haar
  • Skriuwe - schrijven
  • Tútsje - kusje
  • Skodholjen - hoofschudden
  • Televyzje sjen – televisie kijken
  • Nuvere dingen – vreemde dingen
  • Fuotbalje - voetballen
  • Reedride - schaatsen

Als niet-Friezen horen dat harkjen niet betekent dat je in de tuin staat te werken, maar zit te luisteren, vinden ze dat vaak heel vreemd. In Friesland wordt overigens in de verschillende gebieden ook verschillende gesproken. Zo zijn er ook hele grote delen van de provincie waar niet wordt gesproken over harkje, maar over lûsterje.

Natuur

  • De bosk – het bos
  • It gers – het gras
  • Fiskje - vissen
  • Beam – boom
  • Nei bûten gean – naar buiten gaan
  • It wetter – het water

Te laat komen

  • Wat bist let – wat ben je laat
  • Ik hie de tiid vergetten – ik was de tijd vergeten

Ziek

  • Ik bin siik – ik ben ziek
  • Ik moat nei de dokter – Ik moet naar de dokter
  • Ik moat nei de sikkehûs – Ik moet naar het ziekenhuis

Iemand die echt ziek is in Friesland en hulp nodig heeft, hoeft zich overigens niet uit te putten in Friese woorden. Gewoon de eerste de beste persoon aanspreken en zeggen wat er aan de hand is. In de meeste gevallen is hulp snel aanwezig en iemand blijft in de provincie echt niet zomaar een uur op straat liggen, zonder dat er iets gedaan wordt. En natuurlijk heeft Friesland ook gewoon huisartsen en specialisten, ziekenhuizen en een dokterswacht. Ook rijden er ambulances (sikeauto).
© 2009 - 2017 Singalees, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Het Friese paardHet Friese paard. Een mooi en vriendelijk paard met veel behang en een trotse houding. Het lichaam is sterk, breed en co…
Fries – een rijkstaalFries – een rijkstaalTijdens de inhuldiging van Koning Willem-Alexander op 30 april 2013, maakte Tweede Kamerlid Lutz Jacobi de tongen los do…
De Friese studentenvereniging BernlefDe Friese studentenvereniging BernlefDe Friese studentenvereniging Bernlef in Groningen bestaat in 2009 al 85 jaar. De vereniging werd in 1925 opgericht in G…
Fries en Gronings: taal en overeenkomstenFries en Gronings: taal en overeenkomstenIn het noorden van Nederland vindt men naast het Nederlands nog een tweede officiële landstaal: het Fries. Het Fries wor…
De Arabo-Fries: sportpaard van de toekomst?Arabo-Friezen worden sinds enkele jaren gefokt als de sportpaarden van de toekomst. Men zocht een manier om het werkwill…
Bronnen en referenties
  • Frysk Wurdboek

Reageer op het artikel "Bûter, brea en griene tsiis – Friese woorden en uitspraken"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Reacties

Joke van Tricht, 03-01-2016 11:40 #12
Van wie komt de uitdrukking: "Sa ist en net oars, want as it oars wie wie it net sa". Reactie infoteur, 21-07-2016
Geen idee waar die uitdrukking vandaan komt. Ken hem al mijn hele leven, maar geen idee wie hem bedacht heeft.

Maarten Hoogstra, 01-11-2015 12:47 #11
Goeie.

Ik wil Fries leren maar hoe moet dat als de Friezen het niet eens zijn over de vertalingen/begrippen.
Bianca, dat zinnetje is wel lachen hoor.
Ik was 5 jaar toen wij uit Friesland vertrokken. Ik neem aan dat ik mijn 5e en 6e jaar nog Fries sprak en daarna nog lang Fries en Hollands combineerde(onbewust). Wat is de beste methode om mij het Fries weer eigen te maken? 2 weken geleden in Friesland, begint iemand een liedje te zingen en! ik zong zonder nadenken mee. Er zit dus nog wel Fries in het geheugen. Ben nu wel 75 Reactie infoteur, 08-11-2015
Grappig dat u dat na zoveel jaren nog weet. Bij de Afuk hebben ze allerlei cursussen, maar ik weet niet of u die ook bijvoorbeeld online kunt volgen.

Angela, 15-09-2015 22:52 #10
@Matthijs: ja… neem maar niet aan dat 'griene' jong betekend, want het is toch echt groene. Waarom het groene kaas is in het rijmpje weet ik ook niet precies, wat ik wel weet is dat Grutte Pier mensen dit rijmpje liet opzeggen om zo te ontdekken wie de niet friese binnendringers waren die de friezen bezetten (want voor een niet-fries is het praktisch niet uit te spreken).

Matthijs, 15-05-2015 11:45 #9
Hallo,
Wat is 'groene' kaas? Die ken ik niet. Of is dat het schimmelstadium na de witte pluizen?
Ik neem aan dat 'griene' net als in andere talen ook 'jong' betekent. Boter, roggebrood en jonge kaas dus. Topcombi trouwens.

M. Mulders, 21-09-2014 20:19 #8
Als huwelijks ambtenaar wil ik heel graag mijn toespraak deze keer gaan afsluiten in het Fries.
Graag wil ik zeggen. heel veel geluk samen, een heel fijn fijn feest en wie weet zien we elkaar nog eens…

Wie kan dit voor mij "vertalen" met de juiste uitspraak erbij? Reactie infoteur, 02-11-2014
Ik doe het fonetisch.
Heel veel geluk samen: Folle lok tegearre
Een heel fijn feest - In prachtich feest
Wie weet zien we elkaar nog eens: Wa wit, sjoche wy elkoar noch ris werom

Tsje, 02-11-2012 14:39 #7
Goeie, der stean in pear taalflaters yn jimme stik:
By FAMILIE: ien fan de grutste ynterferinsjes dy't der mar is::
LYTSBERN = KLEINKINDEREN…
No is dat oerset Hollânsk… Kleinkinderen yn it Frysk is: pake- en beppesizzers of bernsbern. En foaral gjin lytsbern…
En by ZIEK stiet op de lêste rigel: nei it sikkehûs, dat hoecht mar mei ien K, sikehûs… en sa sjoch ik hjir en dêr noch wol in pear flaterkes…

Lucie, 08-10-2012 16:28 #6
Butter is geen Fries woord, het moet Bûter zijn…

Anoniem, 16-08-2012 02:22 #5
@Desiree… een wouterke in het Fries is een lammetje die door de moederschaap is verstoten of omdat ze niet genoeg melk heeft. Een wouterke is een lammetje wat door de mens groot gebracht word met de fles. Het heeft dus niks met voornamen van doen.

Willem, 15-08-2012 23:23 #4
En het is geen butter (= Engels) maar bûter, waarbij de û als een oe wordt uitgesproken.

Willem, 15-08-2012 23:21 #3
Brea in het Friese rijmpje betekent niet brood (bôle), maar roggebrood.

Desiree, 25-04-2012 18:01 #2
Waar komt de benaming Wouterke vandaan en waarom Wouterke en niet Piet, Henk of Klaas? Ik ben begonnen me hierover te verwonderen en ik kom er niet achter. Ik hoop dat iemand een antwoord heeft.

Bianca, 11-02-2010 16:49 #1
Butter brea en griene sjippe, wa dat net sisse ken hat een hazzelippe!

Infoteur: Singalees
Laatste update: 29-10-2012
Rubriek: Educatie en School
Subrubriek: Taal
Bronnen en referenties: 1
Reacties: 12
Schrijf mee!