Het gebruik van het woord 'er' in het Nederlands

Het gebruik van het woord ‘er’ in het Nederlands is vrij ingewikkeld. Dit komt vooral doordat er vijf verschillende manieren zijn waarop dit woord gebruikt kan worden. In dit artikel worden de vijf functies van ‘er’ stap voor stap beschreven en uitgelegd aan de hand van voorbeelden. Eigenlijk betekent ‘er’ hetzelfde als ‘daar’. Het is in principe een verzwakte vorm van dit woord. Daarom ligt de nadruk nooit op 'er'.

Het woord ‘er’ wordt op vijf manieren gebruikt in het Nederlands

Bij functies 1 t/m 3 van ‘er’ die hieronder beschreven worden, wordt het gebruikt als verwijswoord. Bij de functies 4 en 5, wordt ‘er’ gebruikt als onderwerp.
  • Verwijswoord: een woord dat verwijst naar een woord dat al eerder genoemd is of naar een woord dat nog genoemd gaat worden.
  • Onderwerp (subject): het deel van de zin dat de vorm van de persoonsvorm bepaalt, meestal iets of iemand die een handeling uitvoert.

De vijf functies van ‘er’

1. Als plaatsaanduiding

Wanneer ‘er’ als plaatsaanduiding wordt gebruikt, verwijst het naar een plaats waarvan men weet over welke het gaat.

Voorbeelden:
  • Ik ben al in Rotterdam - Ik ben er al
  • Hij is al eens in Arnhem geweest - Ik ben er al eens geweest
  • Ik werk al drie jaar bij dit bedrijf - Ik werk er al drie jaar
  • Jan is nog niet op het feestje - Jan is er nog niet

2. In combinatie met een voorzetsel

In deze gevallen wordt ‘er’ aan het voorzetsel vast geschreven als er geen woorden tussen komen.
  • Voorzetsel (prepositie): op, in, naast, met, van, tegen, mee, door…

Voorbeelden:
  • Heb je ooit met Word gewerkt? - Ja, ik heb ermee gewerkt / Ja, ik heb er vaak mee gewerkt (voorzetsel is 'mee')
  • Heeft hij over zijn jeugd verteld? - Hij heeft erover verteld / Hij heeft er gisteren over verteld (voorzetsel is 'over')
  • Heb je gehoord van dat ongeluk? - Ja, ik heb ervan gehoord / Nee, ik heb er niets van gehoord (voorzetsel is 'van')

Opmerking: Dit geldt alleen voor dingen/voorwerpen en niet voor personen:
  • Ik kijk naar de tv - Ik kijk ernaar
  • Ik kijk naar de man - Ik kijk naar hem

3. In combinatie met een telwoord

Voorbeelden:
  • Wij hebben tien fietsen - Wij hebben er tien
  • Hij gaf me twee appels - Hij gaf me er twee
  • Ik zag een kikker - Ik zag er een

Opmerking: ‘er’ wordt alleen gebruikt bij hele getallen, dus niet bij breuken zoals driekwart of woorden als een halve, of anderhalve

4. Als onderwerp van een passieve zin

Een passieve zin is een zin waarvan, als je de zin actief maakt, het onderwerp verandert in het lijdend voorwerp. In een passieve zin wordt altijd gebruik gemaakt van de hulpwerkwoorden worden of zijn. Het lijdend voorwerp krijg je door te vragen: wie/wat + onderwerp + werkwoorden.

Voorbeelden van actieve en passieve zinnen:
  • Passief: Piet wordt gebeld door Henk (Onderwerp = Piet) Actief: Henk belt Piet (lijdend voorwerp = Piet)
  • Passief: Willem is door Jan geslagen (Onderwerp = Willem) Actief: Jan heeft Willem geslagen (lijdend voorwerp = Willem)

‘Er’ gebruikt als onderwerp in passieve zinnen die geen echt onderwerp hebben.

Voorbeelden:
  • Er is aangeklopt
  • Er mag gelachen worden
  • Er wordt niets gezegd

5. Als voorlopig onderwerp

In deze gevallen staat er wel een echt onderwerp in de zin. Dit staat meestal verderop in de zin, behalve bij sommige vraagzinnen.

Het echte onderwerp is hier altijd algemeen gebruikt (onbepaald). Je kan er dus geen ‘de’ of ‘het’ voor zetten.

Voorbeelden gewone zinnen:
  • Er staat een paard in de stal (onderwerp is 'een paard')
  • Er werden veel mensen ziek (onderwerp is veel 'mensen')
  • Er zitten twee jongens in de kamer (onderwerp is 'twee jongens')
  • Er wordt veel regen verwacht (onderwerp is 'veel regen')
  • Er is niemand gekomen (onderwerp is 'niemand')

Voorbeelden vraagzinnen:
  • Zijn de bezoekers er al? (onderwerp is 'de bezoekers')
  • Welke vrienden komen er? (onderwerp is 'welke vrienden')
© 2008 - 2020 Doeldertje, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Hoofd- en bijzinnen: drie testjes om ze uit elkaar te houdenVoor sommige mensen is het makkelijk om hoofd- en bijzinnen uit elkaar te houden, voor anderen wat minder. Speciaal voor…
Woordvolgorde in het Nederlands: inversieDe woordvolgorde in het Nederlands is één van de moeilijkste dingen om te leren voor mensen die Nederlands als tweede ta…
Frans: het betrekkelijk voornaamwoordHet Frans kent verschillende betrekkelijk voornaamwoorden. Voor elk van deze voornaamwoorden gelden specifieke regels di…
Het verschil tussen hen en hunHet verschil tussen hen en hunZeg je wel eens een van de volgende dingen: ‘hun hebben…’, ‘dat is van hun’ of ‘dat heb ik hen gegeven’? Veel mensen heb…

Duitse grammatica: bijvoeglijk naamwoord in het DuitsDuitse grammatica: bijvoeglijk naamwoord in het DuitsDit artikel in de reeks 'Duitse grammatica' gaat in op het bijvoeglijk naamwoord in de Duitse taal. Het Duitse bijvoegli…
Wanneer komt er een -e achter een bijvoeglijk naamwoord?Adjectieven (bijvoeglijke naamwoorden) die vóór een substantief (zelfstandig naamwoord) staan krijgen in bepaalde gevall…
Bronnen en referenties
  • Fontein, A.M., & Pescher-ter Meer, A., (2004). Nederlandse grammatica voor anderstaligen

Reageer op het artikel "Het gebruik van het woord 'er' in het Nederlands"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reacties

Marjolijn, 11-02-2020 16:49 #16
Ik vraag wel: Wie wil er wijn?, maar: Wie wil de wijn?: dat laatste zonder "er". Ik vraag: "Wie gaat er even met de hond?", maar: "Wie laat de hond even uit" zonder "er". "Wie wil mijn overhemd even strijken?", maar: "Wie is er bereid (om) mijn overhemd te strijken?". De zinnen zonder "er" hebben een OBject met een bepaald lidwoord, de andere niet. Waarom lees ik daar nooit wat over?

Harry Stevens, 22-01-2020 00:39 #15
Wat is er van zijn kinderen terechtgekomen?
Qu’est-il advenu de ses enfants?

Ik word helemaal lijp van er en wat in deze zin.

Er is wat van zijn/haar kinderen terechtgekomen. (?)

Zo te zien blijft er voorlopig voorzetsel ook al staat het door de inversie wat later. Dat mis ik in dit stuk. Ik kom er niet goed uit wat wat of wat er is in deze zin. Van zijn kinderen is voorzetsel voorwerp. Oorzakelijk voorwerp en voorzetsel voorwerp was mij tot vandaag onbekend, maar ik zag wel altijd dingen die heel erg lijken op een lijdend voorwerp. Waarom leggen ze dat niet uit op Atheneum-niveau, terwijl ik als eenvoudige B-jongen wel over integraalrekening, complexe getallen of het zeer lastige kansrekening leerde. Ik vind dat raar.

Wie helpt mij?

Pim Wiersinga, 05-10-2019 11:36 #14
Tot welke woordsoort behoort 'er'? Ik geloof niet dat de term 'verwijswoord' (officieel) een woordsoort aanduidt.
Een bijwoord van plaats (als 'hier' en 'daar' waarmee het -- historisch in elk geval -- verwant is)
of een 'aanwijzend voornaamwoord' (als 'het'; *Ik kan met het werken* wordt 'Ik kan ermee werken').

In het besef dat ik mogelijk een -- gesloten verklaard? -- taalkundig hoofdpijndossier open, zou ik al blij zijn met een goede verwijzing. *Je kunt er niet alles verwachten*, nietwaar? Bij voorbaat dank.

Biot, 28-08-2017 15:13 #13
"Hij zei dat (er) sprake was van terreur en dat (er) maatregelen zullen worden genomen om escalatie te voorkomen".

Ik weet nog steeds niet of "er" moet of niet.
Het is het enig probleem indien het Nederlands niet de moedertaal is!
De 5 regels zijn evident… en "logisch"

Wum, 18-10-2016 21:57 #12
Er is er een jarig, hoera, hoera

Ontleed dat maar 's. En er kan geen 'er' uit.

Tine, 01-10-2015 19:44 #11
3. er wordt ook gebruikt bij 'geen' : Ik heb al een balpen, jij hebt er geen.
5. In het voorbeeld 'Zijn de vrienden er al?' is de 'er' volgens mij een plaatsbepaling, want 'de vrienden' is bepaald.

PS ik vind dat 'Niemand is gekomen' iets anders betekent dan 'Er is niemand gekomen.' Bij de eerste zin gaat het over een bepaalde groep, bij de tweede zin is het onderwerp onbepaald.

Alysa, 08-04-2013 02:19 #10
Waar ik mij aan erger is een variant van het woord 'er' die tegenwoordig veel gebruikt wordt in de Vlaamse en Nederlandse media nml. het woord 'd'er' het komt uit Nederland overgewaaid en deed een jaar of twintig geleden zijn intrede in de Vlaamse media om er niet meer uit weg te gaan, helaas!

Pamela, 10-08-2012 13:51 #9
Ik wil graag Nederlands taal leren via computer maar gratis ik heb geen geld ik kom uit Suriname en ik ben hier voor drie maanden dan wil ik wat leren

Andries, 18-02-2012 00:02 #8
Heel nuttig, maar wat ontbreekt is het beschrijving van het gebruik in vaste uitdrukkingen.

"Wat gebeurt er?" versus "Dat gebeurt vaak."
"erachter komen" (vaste uitdukking)
"eruit zien" (vaste uitdukking)
"Er voor gaan." (vind ik overigens lelijk Nederlands)
"Wat is er aan de hand?" (vaste uitdukking)
"Dat komt ervan" (vaste uitdukking)

Elze, 24-06-2011 15:48 #7
Ik schrijf nu net een zin op in een e-mail, en ik weet niet hoe ik het werkwoord ná er moet vervoegen.
Je had waarschijnlijk niet eens door dat er wat miste.

Of is het mistte?

Diederik, 18-04-2011 08:50 #6
Zeer goed artikel.

Het woord "er" zoals hierboven beschreven kan je natuurlijk nergens weglaten omdat de voorbeeld zinnen wel correct Nederlands zijn. In de dagelijkse praktijk wordt het woord "er" in vele gevallen verkeerd gebruikt waardoor je deze vaak gewoon kan weglaten zonder de zin te herformuleren en/of aan te tasten… hetgeen vreemd blijft… waarom gebruiken ze dan "er"?

Wilvdvleuten (infoteur), 17-04-2011 12:41 #5
Heel goed artikel. Al eerder heb ik op internet gezocht naar het gebruik van "er". En niet zo veel gevonden. In dit artikel staat alles keurig op een rij. Voor ( niet-Engelstalige) buitenlanders is dit een goede richtlijn. Zo begrijpen ze wanneer wij Nederlanders dit woord gebruiken. Compliment!
Vriendelijke groet, Wil van der Vleuten, infoteur.

J. A. Mazel, 07-06-2010 15:22 #4
Wel of geen 'er'?: Hij zei dat (er) sprake was van terreur en dat (er) maatregelen zullen worden genomen om escalatie te voorkomen.

Karin Schoenmakers, 05-06-2009 12:52 #3
Wat goed dat in het kort het gebruik van 'er' staat uitgelegd. Voor mijzelf is het verhelderend. Voor mensen die de Nederlandse taal niet goed beheersen is het erg moeilijk. In ieder geval is het een hulp voor mij. Ik geef inburgeringscursussen. Leuk, zo'n site.

Doeldertje (infoteur), 12-01-2009 21:41 #2
Hallo Sietske,
Je kan volgens mij in geen enkel geval 'er' weglaten zonder de zin te veranderen.
Wel zou je inderdaad 'er' als voorlopig onderwerp weg kunnen laten als je de woordvolgorde verandert:
'Er is niemand gekomen' ; ' Niemand is gekomen'.
'Er werden veel mensen ziek' ; 'Veel mensen werden ziek'.

Ik weet niet of dit je vraag beantwoordt, maar ik kan geen ander geval bedenken.

Sietske, 11-01-2009 11:18 #1
Ik vond het een verhelderend overzicht, maar heb mijn zoekvraag helaas niet beantwoord gekregen. Wanneer kun je het woord 'er' weglaten? Is dat in het vijfde beschreven geval (voorlopig onderwerp)?

Infoteur: Doeldertje
Laatste update: Maart 2017
Rubriek: Educatie en School
Subrubriek: Taal
Bronnen en referenties: 1
Reacties: 16
Schrijf mee!