Contaminatie, tautologie, pleonasme
Op school hebben we keurig geleerd wat het allemaal betekent. Contaminatie, tautologie, pleonasme. Maar dat is misschien alweer een tijd geleden en hoe zit het nu precies? Voorbeelden zijn handig om het geheugen op te frissen en taalfouten te voorkomen.Contaminatie
Contaminatie ontstaat wanneer twee woorden of uitdrukkingen met elkaar worden vermengd. Dit worden ook wel cocktailwoorden of -uitdrukkingen genoemd.Contaminaties zijn echt stijlfouten, die niet gebruikt moeten worden.
Voorbeelden van veel voorkomende contaminaties geven meer duidelijkheid:
- Toelichting geven op --> 'toelichting geven bij' of 'commentaar geven op'
- Zoiets dergelijks --> 'iets dergelijks' of 'zoiets'
- Stappen ondernemen --> 'stappen nemen' of 'iets ondernemen'
- Nachecken --> 'checken' of 'nagaan'
- De oorzaak is te wijten aan --> 'de oorzaak is' of 'het is te wijten aan'
- Gelijkstellen aan --> 'gelijkstellen met' of 'gelijk zijn aan'
- Het kan mogelijk zijn --> 'het kan zijn' of 'het is mogelijk'
- Inbegrepen in de prijs --> 'in de prijs begrepen' of 'bij de prijs inbegrepen'
- Ontleend uit --> 'ontleend aan' of 'afkomstig uit'
Tautologie
In een tautologie wordt twee keer hetzelfde gezegd. Soms wordt een tautologie op een goede manier gebruikt om de zeggingskracht van een zin te versterken. Bijvoorbeeld 'paal en perk stellen' of 'wikken en wegen'.Als er geen aanleiding voor herhaling is, hebben tautologieën geen enkele functie.
In de volgende zinnen kan één woord geschrapt worden:
- Er wonen circa 200 à 220 mensen --> 'er wonen circa 210 mensen' of 'er wonen 200 à 220 mensen'
- Zodra wij de uitslag weten, zullen wij u onmiddellijk bellen --> 'zodra wij de uitslag weten, zullen wij u bellen' of 'als wij de uitslag weten, zullen wij u onmiddellijk bellen'
- Daarom is het dan ook zinvol samen te praten --> 'daarom is het zinvol samen te praten' of 'het is dan ook zinvol samen te praten'
- Voordat u een mening vormt, dient u eerst goed na te denken --> 'voordat u een mening vormt, dient u goed na te denken' of 'u dient eerst goed na te denken als u een mening vormt'
Pleonasme
In een pleonasme wordt een gedeelte van de betekenis van een woord herhaald. In het ene woord zit de betekenis van het andere woord al opgesloten. Dit resulteert in een overbodige herhaling. In bijvoorbeeld gedichten kunnen pleonasmen als stijlmiddel gebruikt worden, maar in andere stukken kunt u ze beter achterwege laten.- De getroffen maatregelen
- De gestelde vragen
- Bestaande gewoonten
- Praktische ervaring
- De onderlinge relatie
- De mondelinge bespreking
In een zin ziet dat er als volgt uit:
- In de vergadering zullen wij ons uitsluitend tot de hoofdzaken beperken
- De voorwaarde is dat het voor 1 januari in hun bezit moet zijn
Gerelateerde artikelen
Correct formuleren: Dubbelop Veel schrijvers maken formulerlingsfouten. Wie deze forumuleringsfouten kan herkennen zal bi…Nederlands - Stijl, deel 1 Met stijl bedoelen we de schrijfstijl. In dit artikel komen stijlfiguren en stijlfouten voorbi…
Veel gemaakte taalfouten: voorkom verkeerd woordgebruik Gedurende je leven zal je op verschillende momenten teksten moete…
Herhalingen in de Nederlandse taal Een veelgebruikte groep stijlfiguren in de Nederlandse taal is die van de herhalingen.…
Kromme zinnen: Hilarisch of irritant? Kromme zinnen zijn foutieve en/of niet goed lopende zinnen met als oorzaak een gram…
Bronnen en referenties
- De kleine schrijfgids, Mariët Hermans, 2006
Reageer op het artikel "Contaminatie, tautologie, pleonasme"
Reacties
Gert, 31-01-2013 13:56 #7
Goed artikel!
Ik heb een opmerking mbt het hier veronderstelde pleonasme "praktische ervaring".
Ervaring is volgens mij een verhouding tussen "kennis van de theorie en de praktijk" en "iets weten en iets meegemaakt hebben". Iemand met ervaring, een expert, is iemand die de theoretische achtergrond kent EN deze heeft meegemaakt/toegepast.
Zo zou je dus onderscheid kunnen maken tussen "theoretische ervaring" en "praktische ervaring".
Ik denk dat de definitie van "ervaren" of "ervaring" verschillende componenten in zich heeft. Dan wordt "praktische" toch een bijvoeglijk voornaamwoord?
Myrdhin, 06-01-2013 14:22 #6
@Saphra, her- betekent 'opnieuw'. Dus 'opnieuw' i.c.m. een woord met her- lijkt mij altijd deels een pleonasme. Dat gezegd hebbende, als je goed naar de voorbeelden van contaminaties kijkt, zie je daar geen pleonasmes tussen. Vermoedelijk omdat pleonasmes niet gemakkelijk in de taal slijten. Jij kunt twee woorden bij elkaar halen met delen die afhankelijk van elkaar zijn en delen die elkaar wegcijferen en zeggen dat het een contaminatie is, maar ik denk niet dat dat is hoe taal werkt. Vooral deze begrippen zijn van toepassing op werkelijk taalgebruik. Maarja, in feite betekent contaminatie slechts 'vervuiling' van de taal, en als 'opnieuw herbeginnen' geen vervuiling van de taal is dan weet ik het ook niet meer. Het eerste wat ik dacht toen ik antwoord wilde geven is, dit lijkt me typisch iets om lekker te laten voor wat het is. Maarja het nadenken er over is ook wel uitdagend.
Saphra Neel, 05-05-2012 12:21 #5
Hallo
We hebben pleonasme, tautologie en contaminatie op school geleerd. Mijn leerkracht zei dat opnieuw herbeginnen een pleonasme is, omdat je opnieuw kan weglaten. Ik ben van mening dat het een contaminatie is: een samenstelling van opnieuw beginnen en herbeginnen. Ik blijf hier maar over discussiëren met iedereen, wat is het nu?
Dank bij voorbaat,
Saphra Neel
Re: Richard, 23-01-2011 13:46 #4
Ja richard dat klopt
Richard, 16-10-2009 12:00 #3
Mag ik dan concluderen dat "De rode Kreeft" en "het gele Banaantje" ook onder de noemer "pleonasme" vallen? En "optelefoneren" onder "contaminatie" valt, omdat het hier een soort woordvervuiling betreft?
Scholten, 07-09-2009 21:18 #2
:-) De taal is een belangrijke cultuuruiting. Het is waardevol om een taal goed te beheersen.
Jacques Paelinck, 09-05-2009 21:24 #1
Goed artikel. Interesseert zich dan niemand meer voor taal?