Contaminatie, tautologie, pleonasme

Op school hebben we keurig geleerd wat het allemaal betekent. Contaminatie, tautologie, pleonasme. Maar dat is misschien alweer een tijd geleden en hoe zit het nu precies? Voorbeelden zijn handig om het geheugen op te frissen en taalfouten te voorkomen.

Contaminatie

Contaminatie ontstaat wanneer twee woorden of uitdrukkingen met elkaar worden vermengd. Dit worden ook wel cocktailwoorden of -uitdrukkingen genoemd.
Contaminaties zijn echt stijlfouten, die niet gebruikt moeten worden.
Voorbeelden van veel voorkomende contaminaties geven meer duidelijkheid:

• Toelichting geven op --> 'toelichting geven bij' of 'commentaar geven op'
• Zoiets dergelijks --> 'iets dergelijks' of 'zoiets'
• Stappen ondernemen --> 'stappen nemen' of 'iets ondernemen'
• Nachecken --> 'checken' of 'nagaan'
• De oorzaak is te wijten aan --> 'de oorzaak is' of 'het is te wijten aan'
• Gelijkstellen aan --> 'gelijkstellen met' of 'gelijk zijn aan'
• Het kan mogelijk zijn --> 'het kan zijn' of 'het is mogelijk'
• Inbegrepen in de prijs --> 'in de prijs begrepen' of 'bij de prijs inbegrepen'
• Ontleend uit --> 'ontleend aan' of 'afkomstig uit'

Tautologie

In een tautologie wordt twee keer hetzelfde gezegd. Soms wordt een tautologie op een goede manier gebruikt om de zeggingskracht van een zin te versterken. Bijvoorbeeld 'paal en perk stellen' of 'wikken en wegen'.
Als er geen aanleiding voor herhaling is, hebben tautologieën geen enkele functie.
In de volgende zinnen kan één woord geschrapt worden:

• Er wonen circa 200 à 220 mensen --> 'er wonen circa 210 mensen' of 'er wonen 200 à 220 mensen'
• Zodra wij de uitslag weten, zullen wij u onmiddellijk bellen --> 'zodra wij de uitslag weten, zullen wij u bellen' of 'als wij de uitslag weten, zullen wij u onmiddellijk bellen'
• Daarom is het dan ook zinvol samen te praten --> 'daarom is het zinvol samen te praten' of 'het is dan ook zinvol samen te praten'
• Voordat u een mening vormt, dient u eerst goed na te denken --> 'voordat u een mening vormt, dient u goed na te denken' of 'u dient eerst goed na te denken als u een mening vormt'

Pleonasme

In een pleonasme wordt een gedeelte van de betekenis van een woord herhaald. In het ene woord zit de betekenis van het andere woord al opgesloten. Dit resulteert in een overbodige herhaling. In bijvoorbeeld gedichten kunnen pleonasmen als stijlmiddel gebruikt worden, maar in andere stukken kunt u ze beter achterwege laten.

• De getroffen maatregelen
• De gestelde vragen
• Bestaande gewoonten
• Praktische ervaring
• De onderlinge relatie
• De mondelinge bespreking

In een zin ziet dat er als volgt uit:

• In de vergadering zullen wij ons uitsluitend tot de hoofdzaken beperken
• De voorwaarde is dat het voor 1 januari in hun bezit moet zijn

Om deze zinnen te verbeteren, kan één van beide mogelijkheden weggelaten worden. © 2008 - 2010 Mollie, gepubliceerd in Taal (Educatie en School) op 16-05-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Mollie is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Nederlands - Stijl, deel 1: Met stijl bedoelen we de schrijfstijl. In dit artikel komen stijlfiguren en stijlfouten voorbij. Hoe werkt alles ook al weer, wat zijn de regels?
• Herhalingen in de Nederlandse taal: Een veelgebruikte groep stijlfiguren in de Nederlandse taal is die van de herhalingen. Er zijn veel verschillende vormen van herhalingen, deze hebben betrekking tot waar h…
• Kromme zinnen: Hilarisch of irritant?: Kromme zinnen zijn foutieve en/of niet goed lopende zinnen met als oorzaak een grammaticale fout. Kromme zinnen kunnen zowel lachwekkend als storend zijn en komen vaker…
• Nederlands: Stijlfiguren: Stijlfiguren zijn een veel gehanteerd middel door schrijvers en sprekers. Je zou stijlfiguren kunnen zien als subtiele taalspelletjes waarmee je je tekst levendig houdt. Preciezer g…
• Journalistiek: compositie en stijl: Een goede schrijver (journalist) weet met stijl te spelen: hij weet wat wel en niet is toegestaan op het gebied van stijlregels. In dit artikel aandacht voor: wat is stijl…

Bronnen en/of referenties

• De kleine schrijfgids, Mariët Hermans, 2006