InfoNu.nl > Educatie en School > Diversen > Jodenvervolging in België en Nederland

Jodenvervolging in België en Nederland

Als je aan verschillende mensen de vraag zou stellen wat de meest beschamende episode uit de Nederlandse geschiedenis is geweest zijn er veel antwoorden denkbaar; sommigen zouden de slavernij noemen, anderen de politionele acties of ons gehele koloniale verleden, maar ook veel mensen zouden de Jodenvervolging noemen. In Nederland zijn namelijk tijdens de Tweede Wereldoorlog ongeveer 75% van de Joden gedeporteerd. Dit is een aanzienlijk verschil met ons buurland België, waar ongeveer 25% van de Joden uiteindelijk werd gedeporteerd. Hoe komt het nou dat er in Nederland relatief zoveel Joden zijn vervolgd ten opzichte van België?

Bevolkingsregistratie

Ten eerste had Nederland een zeer modern en geavanceerd bevolkingsregister. De rijksambtenaar Jacobus Lambertus Lentz hield zich bezig met het professionaliseren van het Nederlandse bevolkingsregister. Zo had elke persoon woonachtig in Nederland en ouder dan 14 jaar een persoonsbewijs. Op dit persoonsbewijs was o.a. je naam, leeftijd, woonplaats en geloof te zien. Bij Joden stond hier dan ook een grote rode J op.

Het persoonsbewijs was erg moeilijk te vervalsen. Het karton van het persoonsbewijs reageerde namelijk met aceton, waardoor veranderingen direct zouden opvallen. Ook werd er gebruik gemaakt van een soort 'onzichtbare inkt' die alleen onder een kwartslamp zichtbaar werd. Zo was het voor joden in Nederland erg moeilijk zich te verloochenen en werden er dus ook veel mensen betrapt op het vervalsen van persoonsbewijzen.

In België was de bevolkingsregistratie echter wat minder geavanceerd en uniform. België kende tijdens de Tweede Wereldoorlog namelijk een systeem van persoonskaarten. Deze kaarten hadden personen in België niet bij zich, maar werden bewaard op een centrale plek in hun gemeente. Dit systeem werd vaak slecht bijgehouden en was erg slordig en incompleet. Hierdoor was het voor de bezetter een stuk lastiger om te zien waar de Belgische Joden op dat moment woonachtig waren.

Bestuur

Ten tweede kende Nederland een Burgerlijk bestuur en België een militair bestuur. Een burgerlijk bestuur wil zeggen dat de bezetter zelf burgerlijke ambtenaren aanstelt. Het doel van de Duitsers in Nederland was om Nederland klaar te maken voor deelname aan het Derde Rijk. Omdat er in Nederland een burgerlijk bestuur was aangesteld, hadden veel NSB'ers een plek in de ambtelijke top. Door deze factoren werd de Jodenvervolging door de Nederlandse overheid dus extra fanatiek aangepakt.

België had tijdens de Tweede Wereldoorlog een militair bestuur. Een militair bestuur houdt in dat het bezettingsleger de macht in handen krijgt, maar tegelijkertijd het bestaande civiele bestuur in functie blijft. Dit deden de Duitsers omdat het voornaamste doel in België was om de orde en rust te handhaven en niet om België klaar te maken voor inlijving in het Derde Rijk. Doordat de bestaande ambtelijke top in functie bleef, veranderde er in eerste instantie niet veel voor de Belgische Joden en kwam de vervolging later op gang dan in Nederland.

Geografie

Ten slotte zijn de verschillen in geografie tussen Nederland en België van belang geweest in het verschil tussen het aantal gedeporteerden. België heeft namelijk een groot reliëf- en bosrijk gebied; de Ardennen. Omdat de Ardennen een groot en onoverzichtelijk gebied is konden de Belgische Joden zich dus relatief gemakkelijk verschuilen. De kans dat ze in dit grote gebied gevonden zouden worden was erg klein. Nederland heeft daarentegen helemaal geen gebieden met groot reliëf en veel bos. Nederland kent een zeer vlak landschap en een grote bevolkingsdichtheid waardoor het voor de Nederlandse Joden erg moeilijk was om zich te verschuilen.

Nog meer factoren

Er zijn natuurlijk ook andere (kleinere) factoren die hebben bijgedragen aan het verschil tussen Nederland en België, zoals het verzet en het verloop van de oorlog, maar de bovenstaande factoren hebben een grotere invloed gehad op het uiteindelijk aantal gedeporteerde Joden. Er is een zeer uitgebreid onderzoek gedaan over dit onderwerp door R.Zeller en P. Griffioen in het boek Jodenvervolging in Nederland, België en Frankrijk. In dit boek zijn alle aspecten uitgebreid met elkaar vergeleken en zijn de verschillen heel duidelijk toegelicht.
© 2015 - 2018 Jorritve, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Nummerplaat aanvragenVanaf 15 november 2010 is Belgiё overgestapt naar de nieuwe Europese nummerplaat. Daarmee volgt Belgiё het v…
Wandelen in het spoor van de JodenvervolgingHet ligt er sinds het vroege voorjaar van 2012: het Westerborkpad. Een wandeling over 336 kilometer dat als ondertitel Ď…
WOII in Nederland: bezetting, vervolging en bevrijdingWOII in Nederland: bezetting, vervolging en bevrijdingOp 10 mei 1940 kwam er, door de inval van Duitse troepen, voor Nederland een eind aan een periode van meer dan 100 jaar…
Geschiedenis voor kinderen: Nederland in WOIITijdens de Tweede Wereldoorlog wil Nederland eigenlijk 'neutraal' blijven, maar dit lukt ze niet. In mei 1940 wordt Nede…
Ondergang - Presser: Een boek over massamoordOndergang van dr. Jacques Presser is een tweedelig boek dat handelt over de geschiedenis van een massamoord op Joden tij…
Bronnen en referenties
  • www.wikipedia.nl
  • www.uitgeverijboom.nl
  • Profielwerkstuk Jorrit van Es en Mels Teunissen
  • Ron Zeller, Pim Griffioen - Jodenvervolging in Nederland, België en Frankrijk

Reageer op het artikel "Jodenvervolging in België en Nederland"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Jorritve
Gepubliceerd: 26-02-2015
Rubriek: Educatie en School
Subrubriek: Diversen
Bronnen en referenties: 4
Schrijf mee!