Teksten analyseren met de coherentieanalyse

Teksten analyseren met de coherentieanalyse Binnen de taalwetenschap zijn verschillende methoden voor het analyseren van teksten. Een van de soorten analyses waarmee je een tekst zou kunnen analyseren is de coherentieanalyse. Hiermee wordt een tekst geanalyseerd op de aanwezigheid van samenhang tussen de verschillende delen in de tekst. Een tekst met voldoende samenhang is belangrijk: het maakt namelijk dat mensen een mentale representatie kunnen opbouwen van de inhoud van de tekt. Met andere woorden; het maakt dat ze de tekst beter kunnen begrijpen en ook onthouden.

Coherente tekst en de coherentieanalyse

Een coherente tekst staat dus voor een samenhangende tekst. Dit is zeer belangrijk om een mentale representatie te kunnen opbouwen van wat er nou eigenlijk in de tekst staat, waardoor de tekst beter kan worden begrepen en ook kan worden onthouden. Samenhangende teksten worden vaak gevormd door middel van verwijswoorden. Belangrijk voor de ontwikkeling van de cohesieanalyse waren Halliday & Hasan met hun uitgebreide cohesieanalyse "Cohesian in English". Deze stof vormt de basis voor deze theorie.

Analyseren van de samenhang/ coherentie

Het analyseren van de coherentie in een tekst kan op twee manieren. Je kunt kijken naar de referentiële coherentie, en je kunt kijken naar de relationele coherentie. Bij het analyseren van de referentiële coherentie moet je jezelf afvragen: kunnen de verwijzende woorden in de tekst goed begrepen worden? Bij het analyseren van de relationele coherentie moet je jezelf afvragen: welke betekenisrelaties bestaan er tussen de verschillende tekstdelen?

Referentiële coherentie

Referentiële coherentie wordt gecreëerd door verwijzingen in een tekst. Er zijn afhankelijke en onafhankelijke verwijzingen, die allemaal weer onderverdeeld kunnen worden.

Afhankelijke verwijzingen

  • Voornaamwoorden: het persoonlijk, aanwijzend en bezittelijk voornaamwoord.
  • Lidwoord: verwijzing van een bepaald lidwoord (de of het).
  • Ellips: het weglaten van een te herhalen woord of woordgroep (dit gebeurt bijvoorbeeld wanneer je simpelweg "ja" antwoordt op een vraag, in plaats van "ja" zeggen en de vraag weer herhalen).
  • Substitutie: informatie wordt niet weggelaten maar vervangen.
  • Vergelijking (ook wel comparatief verband).

Onafhankelijke verwijzingen

Onafhankelijke verwijzingen zijn lexicale verwijzingen: verwijzingen die gebaseerd zijn op de betekenis van woorden. Verschillende lexicale verwijzingen zijn:
  1. Letterlijke, gedeeltelijk herhalende verwijzingen (fiets - gefietst)
  2. Synoniemen (fiets - rijwiel)
  3. Tegenstelling (groot - klein)
  4. Gerelateerde verwijzing (groen-geel, vogel-mus)

Referentiële relaties die een beroep doen op je wereldkennis

Voor referentiële relaties heb je vaak kennis nodig van de wereld. Een manier is door kennis van scripts/schema's. Dit zijn bepaalde situaties of procedures die voor ons bekend zijn. Bijvoorbeeld de situatie van het eten in een restaurant. Wij hebben bijvoorbeeld kennis opgedaan van het menu bekijken, eten bestellen en om de bon vragen. Wanneer dit soort voorbeelden in een tekst worden besproken, dan weten wij dat het om de situatie in een restaurant gaat.

Een andere manier is door een collocationeel lexicaal verband. Collocationeel betekent 'ondergebracht en geordend volgens een bepaald systeem'. Een collocationeel lexicaal verband is een referentiële relatie die je alleen kunt interpreteren met kennis van de wereld. Wij weten bijvoorbeeld dat als het in een tekst gaat over '25 jaar getrouwd' en 'een cadeau gekregen', dat een stel een cadeau heeft gekregen omdat zij 25 jaar zijn getrouwd.

Relationele coherentie

Bij analyse naar de relationele coherentie gaat het erom of er betekenisrelaties bestaan tussen de eenheden. Het gaat om relaties tussen en binnen de zinnen. Vaak wordt deze analyse gedaan door te kijken naar coherentiemarkeerders. Coherentiemarkeerders zijn woorden die aangeven dat er betekenissamenhang is tussen twee eenheden (signaalwoorden).

Causale relaties

Causale relaties geven een verband aan tussen tekstdelen. Denk aan oorzaak-gevolg, middel-doel, voorwaarde-gevolg, probleem-oplossing en argument-standpunt.

Additieve relaties

Additieve relaties bestaan tussen tekstdelen wanneer de delen bij elkaar horen, maar wel een minder specifieke relatie hebben. Het kan hier gaan om een opsomming, voorbeeld, parafrase/samenvatting, proces/procedure of extra informatie.
© 2012 - 2021 Shiny, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming is vermenigvuldiging verboden. Per 2021 gaat InfoNu verder als archief, artikelen worden nog maar beperkt geactualiseerd.
Gerelateerde artikelen
Interne analyseEen interne analyse is een analyse waarbij je het bedrijf of product zelf analyseert, zoals het woord intern al aangeeft…
SQL-query’s via verborgen knop in Microsoft AccessSQL-query’s via verborgen knop in Microsoft AccessSQL toepassen via Microsoft Access, ja dat kan, maar zit die verborgen knop dan eigenlijk? Doe nu ervaring op met je eer…
Als de relatie te goed is om te gaan scheidenAls de relatie te goed is om te gaan scheidenNa jaren van relationele twijfel - blijven of scheiden - kan je met gemengde gevoelens achterblijven als je je realiseer…
Transactionele AnalyseTransactionele AnalyseDe Transactionele Analyse therapie onderzoekt de relationele contacten tussen twee mensen en tracht ze tot harmonie te b…

Een interview houden en voorbereidenEen interview houden en voorbereidenSoms kom je er ineens voor te staan. Je moet iemand interviewen voor het personeelsblad, de schoolkrant of je komt er do…
Woordenschatontwikkeling bij kinderenWoordenschatontwikkeling bij kinderenWoordenschat is erg belangrijk in het basisonderwijs. Kinderen die hun woordenschat niet voldoende ontwikkelen, zullen n…
Bronnen en referenties
  • Tekstanalyse - Peter Jan Schellens, Michael Steehouder
Shiny (132 artikelen)
Laatste update: 02-12-2020
Rubriek: Educatie en School
Subrubriek: Taal
Bronnen en referenties: 1
Per 2021 gaat InfoNu verder als archief. Het grote aanbod van artikelen blijft beschikbaar maar er worden geen nieuwe artikelen meer gepubliceerd en nog maar beperkt geactualiseerd, daardoor kunnen artikelen op bepaalde punten verouderd zijn. Reacties plaatsen bij artikelen is niet meer mogelijk.