Het gebruik van het woord 'er' in het Nederlands

Het gebruik van het woord ‘er’ in het Nederlands is vrij ingewikkeld. Dit komt vooral doordat er vijf verschillende manieren zijn waarop dit woord gebruikt kan worden. In dit artikel worden de vijf functies van ‘er’ stap voor stap beschreven en uitgelegd aan de hand van voorbeelden.

Eigenlijk betekent ‘er’ hetzelfde als ‘daar’. Het is in principe een verzwakte vorm van dit woord. Daarom is de nadruk nooit op 'er'.

Het woord ‘er’ wordt op vijf manieren gebruikt in het Nederlands

Bij functies 1 t/m 3 van ‘er’ die hieronder beschreven worden, wordt het gebruikt als verwijswoord. Bij de functies 4 en 5, wordt ‘er’ gebruikt als onderwerp.

De vijf functies van ‘er’:

1. Als plaatsaanduiding
Wanneer ‘er’ als plaatsaanduiding wordt gebruikt, verwijst het naar een plaats waarvan men weet over welke het gaat.

Voorbeelden:

• Ik ben al in Rotterdam - Ik ben er al
• Hij is al eens in Arnhem geweest - Ik ben er al eens geweest
• Ik werk al drie jaar bij dit bedrijf - Ik werk er al drie jaar
• Jan is nog niet op het feestje - Jan is er nog niet

2. In combinatie met een voorzetsel

In deze gevallen wordt ‘er’ aan het voorzetsel vast geschreven als er geen woorden tussen komen

Voorbeelden:

• Heb je ooit met Word gewerkt? - Ja, ik heb ermee gewerkt / Ja, ik heb er vaak mee gewerkt (voorzetsel = mee)
• Heeft hij over zijn jeugd verteld? - Hij heeft erover verteld / Hij heeft er gisteren over verteld (voorzetsel =over)
• Heb je gehoord van dat ongeluk? - Ja, ik heb ervan gehoord / Nee, ik heb er niets van gehoord

3. In combinatie met een telwoord
Voorbeelden:

• Wij hebben tien fietsen - Wij hebben er tien
• Hij gaf me twee appels - Hij gaf me er twee
• Ik zag een kikker - Ik zag er een

Opmerking: ‘er’ wordt alleen gebruikt bij hele getallen, dus niet bij breuken zoals driekwart of woorden als een halve, of anderhalve

4. Als onderwerp van een passieve zin

• Een passieve zin = een zin waarvan, als je de zin actief maakt, het onderwerp verandert in het lijdend voorwerp. In een passieve zin wordt altijd gebruik gemaakt van de hulpwerkwoorden worden of zijn.
• Het lijdend voorwerp krijg je door te vragen: wie/wat + onderwerp + werkwoorden.

Voorbeelden van actieve en passieve zinnen:

• Passief: Piet wordt gebeld door Henk (Onderwerp = Piet) Actief: Henk belt Piet (lijdend voorwerp = Piet)
• Passief: Willem is door Jan geslagen (Onderwerp = Willem) Actief: Jan heeft Willem geslagen (lijdend voorwerp = Willem)

‘Er’ gebruikt als onderwerp in passieve zinnen die geen echt onderwerp hebben.

Voorbeelden:

• Er is aangeklopt
• Er mag gelachen worden
• Er wordt niets gezegd

5. Als voorlopig onderwerp
In deze gevallen wordt staat er wel een echt onderwerp in de zin. Dit staat meestal verderop in de zin, behalve bij sommige vraagzinnen.

Het echte onderwerp is hier altijd algemeen gebruikt (onbepaald). Je kan er dus geen ‘de’ of ‘het’ voor zetten.

Voorbeelden gewone zinnen:

• Er staat een paard in de stal (onderwerp = een paard)
• Er werden veel mensen ziek (onderwerp = veel mensen)
• Er zitten twee jongens in de kamer (onderwerp = twee jongens)
• Er wordt veel regen verwacht (onderwerp = veel regen)
• Er is niemand gekomen (onderwerp = niemand)

Voorbeelden vraagzinnen:

• Zijn de bezoekers er al? (onderwerp = de bezoekers)
• Welke vrienden komen er? (onderwerp = welke vrienden)

© 2008 - 2010 Doeldertje, gepubliceerd in Taal (Educatie en School) op 17-11-2008, laatst gewijzigd op 26-01-2009. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Doeldertje is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Het gebruik van het woord 'geen' in het Nederlands: Veel dingen die voor Nederlanders vanzelfsprekend zijn in de Nederlandse taal, zijn erg moeilijk voor mensen die Nederlands als tweede taal willen leren (N…
• Handige grammaticaregels voor Engels: Heb jij ook zo´n moeite met Engels? De onderstaande regels zullen je een eindje op weg helpen! Heel veel succes ermee!
• Engelse grammatica: woord soorten: Zoals ook het Nederlands een groot aantal soorten woorden kent in de grammatica, kent ook het Engels ook vele woordsoorten die op verschillende manieren worden toegepast. S…
• Engels Grammatica: Direct and Indirect objects: Een zin, ook in het Nederlands, kan twee verschillende soorten objecten hebben. Zo gezegd bestaat er een verschil tussen een indirect object en een direct obje…
• Zinnen ontleden: Iedereen kent het wel, heeft het ooit gehad op de basis- of middelbare school; zinsontleding. De persoonsvorm was wel makkelijk, maar daarna werd het alweer moeilijker. Daarom hier voor iede…

Bronnen en/of referenties

• Fontein, A.M., & Pescher-ter Meer, A., (2004). Nederlandse grammatica voor anderstaligen