InfoNu.nl > Educatie en School > Taal > Het gebruik van het woord 'er' in het Nederlands

Het gebruik van het woord 'er' in het Nederlands

Het gebruik van het woord ‘er’ in het Nederlands is vrij ingewikkeld. Dit komt vooral doordat er vijf verschillende manieren zijn waarop dit woord gebruikt kan worden. In dit artikel worden de vijf functies van ‘er’ stap voor stap beschreven en uitgelegd aan de hand van voorbeelden. Eigenlijk betekent ‘er’ hetzelfde als ‘daar’. Het is in principe een verzwakte vorm van dit woord. Daarom is de nadruk nooit op 'er'.

Het woord ‘er’ wordt op vijf manieren gebruikt in het Nederlands

Bij functies 1 t/m 3 van ‘er’ die hieronder beschreven worden, wordt het gebruikt als verwijswoord. Bij de functies 4 en 5, wordt ‘er’ gebruikt als onderwerp.

Verwijswoord = een woord dat verwijst naar een woord dat al eerder genoemd is of naar een woord dat nog genoemd gaat worden.
Onderwerp (subject) = het deel van de zin dat de vorm van de persoonsvorm bepaalt, meestal iets of iemand die een handeling uitvoert.

De vijf functies van ‘er’:

1. Als plaatsaanduiding
Wanneer ‘er’ als plaatsaanduiding wordt gebruikt, verwijst het naar een plaats waarvan men weet over welke het gaat.

Voorbeelden:
  • Ik ben al in Rotterdam - Ik ben er al
  • Hij is al eens in Arnhem geweest - Ik ben er al eens geweest
  • Ik werk al drie jaar bij dit bedrijf - Ik werk er al drie jaar
  • Jan is nog niet op het feestje - Jan is er nog niet

2. In combinatie met een voorzetsel
Voorzetsel (prepositie) = op, in, naast, met, van, tegen, mee, door…

In deze gevallen wordt ‘er’ aan het voorzetsel vast geschreven als er geen woorden tussen komen

Voorbeelden:
  • Heb je ooit met Word gewerkt? - Ja, ik heb ermee gewerkt / Ja, ik heb er vaak mee gewerkt (voorzetsel = mee)
  • Heeft hij over zijn jeugd verteld? - Hij heeft erover verteld / Hij heeft er gisteren over verteld (voorzetsel =over)
  • Heb je gehoord van dat ongeluk? - Ja, ik heb ervan gehoord / Nee, ik heb er niets van gehoord

3. In combinatie met een telwoord
Voorbeelden:
  • Wij hebben tien fietsen - Wij hebben er tien
  • Hij gaf me twee appels - Hij gaf me er twee
  • Ik zag een kikker - Ik zag er een

Opmerking: ‘er’ wordt alleen gebruikt bij hele getallen, dus niet bij breuken zoals driekwart of woorden als een halve, of anderhalve

4. Als onderwerp van een passieve zin
  • Een passieve zin = een zin waarvan, als je de zin actief maakt, het onderwerp verandert in het lijdend voorwerp. In een passieve zin wordt altijd gebruik gemaakt van de hulpwerkwoorden worden of zijn.
  • Het lijdend voorwerp krijg je door te vragen: wie/wat + onderwerp + werkwoorden.

Voorbeelden van actieve en passieve zinnen:
  • Passief: Piet wordt gebeld door Henk (Onderwerp = Piet) Actief: Henk belt Piet (lijdend voorwerp = Piet)
  • Passief: Willem is door Jan geslagen (Onderwerp = Willem) Actief: Jan heeft Willem geslagen (lijdend voorwerp = Willem)

‘Er’ gebruikt als onderwerp in passieve zinnen die geen echt onderwerp hebben.

Voorbeelden:
  • Er is aangeklopt
  • Er mag gelachen worden
  • Er wordt niets gezegd

5. Als voorlopig onderwerp
In deze gevallen wordt staat er wel een echt onderwerp in de zin. Dit staat meestal verderop in de zin, behalve bij sommige vraagzinnen.

Het echte onderwerp is hier altijd algemeen gebruikt (onbepaald). Je kan er dus geen ‘de’ of ‘het’ voor zetten.

Voorbeelden gewone zinnen:
  • Er staat een paard in de stal (onderwerp = een paard)
  • Er werden veel mensen ziek (onderwerp = veel mensen)
  • Er zitten twee jongens in de kamer (onderwerp = twee jongens)
  • Er wordt veel regen verwacht (onderwerp = veel regen)
  • Er is niemand gekomen (onderwerp = niemand)

Voorbeelden vraagzinnen:
  • Zijn de bezoekers er al? (onderwerp = de bezoekers)
  • Welke vrienden komen er? (onderwerp = welke vrienden)
© 2008 - 2014 Doeldertje, gepubliceerd in Taal (Educatie en School) op . Het auteursrecht van dit artikel en antwoorden op reacties ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Hoofd- en bijzinnen: drie testjes om ze uit elkaar te houdenVoor sommige mensen is het makkelijk om hoofd- en bijzinnen uit elkaar te houden, voor anderen wat minder. Speciaal voor…
Ayurveda en het Westerse denkenDe Westerse medische wetenschap plaatst het individu als het ware in een hokje, er wordt veel gegeneraliseerd en er word…
Woordvolgorde in het Nederlands: inversieDe woordvolgorde in het Nederlands is één van de moeilijkste dingen om te leren voor mensen die Nederlands als tweede ta…
Over het subject in de filosofie van SchopenhauerIn dit artikel wordt het begrip 'subject' onderzocht zoals dat in Schopenhauers bekendste boek 'Die Welt als Wille und V…
Jim Collins: Watching ourselves watch televisionJim Collins: Watching ourselves watch televisionJim Collins begint zijn artikel met het gegeven dat televisie en postmodernisme vaak als onafscheidelijk worden gezien.…
Bronnen en referenties
  • Fontein, A.M., & Pescher-ter Meer, A., (2004). Nederlandse grammatica voor anderstaligen

Reageer op het artikel "Het gebruik van het woord 'er' in het Nederlands"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Reacties

Alysa, 08-04-2013 02:19 #10
Waar ik mij aan erger is een variant van het woord 'er' die tegenwoordig veel gebruikt wordt in de Vlaamse en Nederlandse media nml. het woord 'd'er' het komt uit Nederland overgewaaid en deed een jaar of twintig geleden zijn intrede in de Vlaamse media om er niet meer uit weg te gaan, helaas!

Pamela, 10-08-2012 13:51 #9
Ik wil graag Nederlands taal leren via computer maar gratis ik heb geen geld ik kom uit Suriname en ik ben hier voor drie maanden dan wil ik wat leren

Andries, 18-02-2012 00:02 #8
Heel nuttig, maar wat ontbreekt is het beschrijving van het gebruik in vaste uitdrukkingen.

"Wat gebeurt er?" versus "Dat gebeurt vaak."
"erachter komen" (vaste uitdukking)
"eruit zien" (vaste uitdukking)
"Er voor gaan." (vind ik overigens lelijk Nederlands)
"Wat is er aan de hand?" (vaste uitdukking)
"Dat komt ervan" (vaste uitdukking)

Elze, 24-06-2011 15:48 #7
Ik schrijf nu net een zin op in een e-mail, en ik weet niet hoe ik het werkwoord ná er moet vervoegen.
Je had waarschijnlijk niet eens door dat er wat miste.

Of is het mistte?

Diederik, 18-04-2011 08:50 #6
Zeer goed artikel.

Het woord "er" zoals hierboven beschreven kan je natuurlijk nergens weglaten omdat de voorbeeld zinnen wel correct Nederlands zijn. In de dagelijkse praktijk wordt het woord "er" in vele gevallen verkeerd gebruikt waardoor je deze vaak gewoon kan weglaten zonder de zin te herformuleren en/of aan te tasten… hetgeen vreemd blijft… waarom gebruiken ze dan "er"?

Wilvdvleuten (infoteur), 17-04-2011 12:41 #5
Heel goed artikel. Al eerder heb ik op internet gezocht naar het gebruik van "er". En niet zo veel gevonden. In dit artikel staat alles keurig op een rij. Voor ( niet-Engelstalige) buitenlanders is dit een goede richtlijn. Zo begrijpen ze wanneer wij Nederlanders dit woord gebruiken. Compliment!
Vriendelijke groet, Wil van der Vleuten, infoteur.

J. A. Mazel, 07-06-2010 15:22 #4
Wel of geen 'er'?: Hij zei dat (er) sprake was van terreur en dat (er) maatregelen zullen worden genomen om escalatie te voorkomen.

Karin Schoenmakers, 05-06-2009 12:52 #3
Wat goed dat in het kort het gebruik van 'er' staat uitgelegd. Voor mijzelf is het verhelderend. Voor mensen die de Nederlandse taal niet goed beheersen is het erg moeilijk. In ieder geval is het een hulp voor mij. Ik geef inburgeringscursussen. Leuk, zo'n site.

Doeldertje (infoteur), 12-01-2009 21:41 #2
Hallo Sietske,
Je kan volgens mij in geen enkel geval 'er' weglaten zonder de zin te veranderen.
Wel zou je inderdaad 'er' als voorlopig onderwerp weg kunnen laten als je de woordvolgorde verandert:
'Er is niemand gekomen' ; ' Niemand is gekomen'.
'Er werden veel mensen ziek' ; 'Veel mensen werden ziek'.

Ik weet niet of dit je vraag beantwoordt, maar ik kan geen ander geval bedenken.

Sietske, 11-01-2009 11:18 #1
Ik vond het een verhelderend overzicht, maar heb mijn zoekvraag helaas niet beantwoord gekregen. Wanneer kun je het woord 'er' weglaten? Is dat in het vijfde beschreven geval (voorlopig onderwerp)?

Infoteur: Doeldertje
Rubriek: Educatie en School
Subrubriek: Taal
Bronnen en referenties: 1
Reacties: 10
Schrijf mee!