Duitse grammatica: Duitse naamvallen lidwoorden voorzetsels
Dit artikel behandelt enkele zaken: allereerst de functies van de vier naamvallen in het Duits. Het gaat hier om de eerste naamval (nominativus / Nominativ), de tweede (genitivus / Genitiv), de derde (dativus, Dativ) en de vierde (accusativus / Akkusativ). We staan niet alleen stil bij zinsfunctie, maar ook bij voorzetsels. Daarna worden de Duitse lidwoorden (der, die, das, ein, etc.) in deze naamvallen uitgelegd. Zie ook de andere artikelen over Duitse grammatica in deze special.Functies naamvallen
De onderstaande tabel behandelt de belangrijkste functies van de vier naamvallen in de Duitse grammatica. De naamvallen staan in de linkerkolom, de functies rechts daarvan. Er is een onderscheid gemaakt tussen basisfuncties (bv. onderwerp, lijdend voorwerp) en aanvullende functies, die vaak om de hoek komen kijken bij voorzetsels in het Duits.| Naamval | Basisfunctie | Aanvulling |
|---|---|---|
| Eerste naamval; Nominativ | Onderwerp in een zin (bv. 'Der Mann sagt...') | Ook: bij naamwoordelijk deel van het gezegde (bv. 'ich bin ein Mann') |
| Tweede naamval; Genitiv | Om bezit uit te drukken (bv. van de dochter = 'der Tochter') | Ook: na enkele voorzetsels en andere woorden, bv. anlässlich, statt, trotz, während, wegen e.a. |
| Derde naamval; Dativ | Meewerkend voorwerp (bv. aan de man = 'dem Mann') | Ook: na voorzetsels mit, nach, bei, seit, von, zu, zuwider, entgegen, außer, aus, gemäss, gegenüber Ook: na werkwoorden als folgen, gratulieren, helfen |
| Vierde naamval; Akkusativ | Lijdend voorwerp (bv. ik zie de man = 'ich sehe den Mann') | Ook: na voorzetsels durch, für, ohne, um, bis, gegen, entlang Ook: na werkwoorden als bitten, fragen, kosten Ook: bij tijdsbepaling zonder voorzetsel |
Keuzevoorzetsels
Een belangrijke aanvulling op bovenstaande tabel vormen de Duitse keuzevoorzetsels. Na de voorzetsels an, auf, hinter, neben, in, über, unter, vor, zwischen volgt bij plaatsaanduidingen (waar, stilstand, bv. 'ich bin in der Stadt') en tijdsbepalingen (wanneer) de derde naamval (Dativ) en bij bewegingen (van-naar, geen stilstand, bv. ich gehe 'in die Stadt') de vierde. Als dit alles niet werkt (bijvoorbeeld bij 'denken über'), dan krijgen de keuzevoorzetsels auf en über de vierde naamval en de andere zeven voorzetsels de derde (= 7+2 regel).Lidwoorden en naamvallen
Dan nu de tabellen m.b.t. de lidwoorden in het Duits. Nu de functie van alle naamvallen uitgelegd is, is het mogelijk te bepalen welke naamval bij een mannelijk, vrouwelijk, onzijdig of meervoud-woord hoort.Bepaalde lidwoorden
| Mannelijk | Vrouwelijk | Onzijdig | Meervoud | |
|---|---|---|---|---|
| 1 | der | die | das | die |
| 2 | des +es | der | des +es | der |
| 3 | dem | der | dem | den +en |
| 4 | den | die | das | die |
Onbepaalde lidwoorden
| mannelijk | vrouwelijk | onzijdig | meervoud | |
|---|---|---|---|---|
| 1 | ein | eine | ein | keine |
| 2 | eines +es | einer | eines +es | keiner |
| 3 | einem | einer | einem | keinen +en |
| 4 | einen | eine | ein | keine |
Duitse grammatica special
Meer weten over naamvallen, werkwoorden, voorzetsels? Bezoek eens de special over Duitse grammatica!Gerelateerde links
Duitse dagen, maanden e.d., Duitse zwakke werkwoorden, Vervoeging sein, haben, werden en Duitse Modalverben: dürfen etc.Gerelateerde artikelen
[Duits] Naamvallen in het Duits Dit is een gedeelte van de Duitse grammatica. Het betreft hier een duidelijk overzicht va…Duits naamvallen met voorzetsels, bijv.naamwoord + toepassen Dit is een beknopt overzicht van de meest belangrijke Duitse…
Duitse grammatica: bijvoeglijk naamwoord in het Duits Dit artikel in de reeks 'Duitse grammatica' gaat in op het bijvoegl…
Ezelsbruggetjes – Duits Het Duits is natuurlijk een taal die erg lijkt op het Nederlands, maar de regels moeten toch onth…
Duitse woorden: dagen, maanden, jaargetijden in het Duits Maandag, dinsdag, woensdag, donderdag, vrijdag... Januari, febr…
Reageer op het artikel "Duitse grammatica: Duitse naamvallen lidwoorden voorzetsels"
H. Veltrop, 26-12-2011 15:22
Beste H.Mulkens,
Nog een korte aanvulling.Met alleen voorzetsels,meewerkend resp.lijdend voorwerp ben je er nog niet.Ook bepaalde werkwoorden hebben de derde of vierde naamval,zoals boven aangegeven.Een voorbeeld:"Du hättest mich bitten können mir zu helfen."
Een vertaling lijkt me niet nodig.
Vriendelijke groeten,
H.Veltrop
Mulkens H., 11-12-2011 23:09
Ik heb mij altijd prima kunnen redden met de naamvallen, omdat ook wij op school (MAVO)
met deze rijtjes werkten (mit, nach, nebst, etc.) Waar ik altijd problemen mee heb gehad, was, wanneer ik mir of mich moest gebruiken. Ik heb dit ook nooit aan een regel kunnen verbinden en zou het enorm waarderen als iemand mij kon uitleggen wanneer ik nu wat moet gebruiken. Bij de naamvallen hoor ik ook vrij goed wanneer het niet de juiste is, maar bij mir en mich is dit niet steeds het geval.
Reactie infoteur, 14-12-2011
Beste H. Mulkens,
wat goed om te horen dat het leren van 'rijtjes' ook bij u succesvol is gebleken als solide basis. Tegenwoordig mogen leerlingen veel grammaticale zaken tijdens toetsen opzoeken, maar of dit nog net zo veel bijdraagt aan de beheersing van het Duits?
Wat uw tweede opmerking betreft: 'mir' is een derde naamval (meewerkend voorwerp). 'Mich' is een vierde naamval (lijdend voorwerp).
Het is dus 'für mich', maar 'mit mir'. Ook is het 'ich sehe dich', maar 'ich habe es dir (meewerkend voorwerp) erzählt.
Helpt dit u goed op weg?
Vriendelijke groeten,
Writerandus (Vincent)
Daan, 27-09-2011 16:24
Waarom vinden mensen het zo moeilijk eigenlijk? Je moet gewoon kijken of een woord in de 1ste, 2de, 3de of 4de naamval staat. 1ste is onderwerp of naamwoordelijk deel van het gezegde. 2de is als er een woord als van erin staat. 3de is als je er aan of voor voor kan zetten. en 4de is gewoon lijdend voorwerp ( wat hopelijk iedereen weet ). Dus wat is het probleem? ontleden en klaar :)?
Reactie infoteur, 03-10-2011
Beste Daan,
dank voor je reactie!
Groet, Writerandus (Vincent)
Ralph, 24-09-2011 11:07
Waarom heb je in het Duits de Latijnse vervoegingen gebruikt?
Reactie infoteur, 03-10-2011
Beste Ralph,
zou je iets specifieker kunnen zijn? Bedoel je de term "Akkusativ"? Deze is in het Duits vrij gangbaar, zie bv. http://de.wikipedia.org/wiki/Akkusativ.
Als je een andere vraag hebt, dan hoor ik dat graag.
Vriendelijke groet, Writerandus (Vincent)
Jean, 10-06-2011 13:14
Ik snap wel wat hier gezegd wordt. Toen ik nog op school Duits kreeg, was het vaak een hoofdpijn issue, vaak niet veel verder komend dan het doelloos uit het hoofd leren van "de rijtjes". Inmiddels liggen mijn schooldagen al wat verder achter mij, ben ik op wat "gevorderde leeftijd" en woonde voor werk eerst in Duitsland en nu in Zwitserland. Mijn tip is: op een gegeven ogenblik, als je de taal vaak genoeg hoort (of speekt) voel je aan, zonder de rijtjes, of iets "zich goed aanhoort". Voorbeeld? Gevoelsmatig weet je als Nederlander dat "Hij heeft dat auto gewassen", "Zij heeft aan mijn verteld dat er in Duitsland gene maximum snelheid is". Dus mijn ervaring/ advies is: Zet de Duitse TV eens aan en kijk "Tatort" of zo regelmatig. Want dat is de truc: doen is ALTIJD veel beter dan theorie en regeltjes uit je kop knallen...
Suussiej, 15-05-2011 17:46
Het meeste staat hierboven al.
2e naamval: bezit. Je kunt wel het Duitse 'van' gebruiken, maar de samentrekking is mooier/echter.
Bij meewerkend voorwerp moet je opletten: wij laten hem vaak weg. Zo kun je vaak zeggen 'aan mij', maar zeggen wij alleen maar 'mij'. Voorbeeld: Dat doet mij plezier. Het is eigenlijk: Dat doet aan mij plezier. Dus 'mij' is in dit geval een meewerkend voorwerp.
Met voorzetsels: alle voorzetsels hebben een naamval (die moet je dus eigenlijk gewoon leren, wat behoorlijk irritant is, maar oefening baart kunst: als je het vaak herhaalt en oefent in zinsverband, gaat het wel wat makkelijker). De voorzetsels met 3/4 zijn wat lastiger. Je moet het zo onthouden: ergens zijn - 3e, ergens naar toe gaan - 4e. Kan je ze niet gebruiken? Dan is alles 3e, behalve auf en über (die zijn 4e).
Ik hoop dat het zo voor sommige mensen duidelijker is :).
Djunita, 02-01-2011 14:35
Ik zit nu in 3 atheneum, en wij zijn al een tijdje bezig met de voorzetsels en naamvallen etc. Mijn leraar legt het steeds weer opnieuw uit, maar ik snap er nog steeds helemaal niets van...
Reactie infoteur, 03-01-2011
Hallo Djunita,
wat jammer dat het nog niet helemaal lukt. Ik hoop voor je, dat het gauw beter gaat. Misschien kan deze website je daarbij helpen. Heb je vroeger (basisschool, eerste twee klassen middelbare school) bij Nederlands ook geoefend met het ontleden van zinnen? Dat kan ook voor het leren van de Duitse grammatica heel nuttig zijn.
Vriendelijke groet,
Vincent (Writerandus)
Nelleke, 14-11-2010 12:48
@Anja: naamvallen hebben niet zoveel te maken met snappen alswel met leren. Dus het gaat er niet om of je zoon dom/slim is, maar of hij het wil leren. Vooropgezet dat hij zinsontleding onder de knie heeft.
Jeroen Schoones, 15-07-2010 12:58
Nog een stukje traumatiek uit mijn jeugdjaren, de duitse naamvallen onder de knie krijgen..........
Michelle, 04-02-2010 18:07
Vierde: kan je er HEM neerzetten? (dat moet je jezelf afvragen) . dan vierde naamval gebruiken.
Kan je er aan/voor voorzetten? Dan is het derde naamval.
Nog iets: Vierde = lijdt dit persoon rechtstreeks onder de handeling?( jezelf afvragen) Nee? Dan derde naamval . ( check dus weer met aan of voor).
Anja Barends, 04-02-2010 09:02
Hallo,
ik probeer mijn zoon van 14 jaar de 3e en 4e naamval bij te brengen, hij snapt er niets van, de uitleg op school voldoet niet, hij zit in 2e atheneum, is niet dom, maar dit komt niet aan.
voor mij is het 40 jaar geleden dat ik duitse les had, wel erg diep graven....... wie heeft tips om het goed over te brengen aan hem ??
Saida Blaney Davidson, 23-07-2009 22:07
Voor mij zijn ze erg nuttig. Dankje wel :-)
Reactie infoteur, 24-07-2009
Beste Saida Blaney Davidson (mooie naam trouwens),
dankjewel voor je compliment. Hopelijk tot ziens op deze site.
Vriendelijke groet,
Writerandus