Religie in de levenscyclus van de mens

De psycholoog Erikson, had veel interesse in de betekenis van religie voor de mens. Volgens Erikson bestaat de cyclus van de mens steeds uit een crisis om te groeien naar een andere fase van het leven. Mensen vinden tijdens een crisis een nieuwe waarheid en daarmee ook een nieuw begin in het leven en willen dat meegeven aan de mensheid.

Cyclus van crisis

Volgens Eikson bestaat de cyclus van mens uit een crisis om te groeien naar de volgende fase. Een identiteitscrisis kan in de jeugdjaren zijn ontstaan. Door een crisis wordt men gevormd en daarin vindt men een nieuwe uitweg en daarmee een nieuw begin. Erikson noemt twee bekende personen die ook vanuit een vroegere identiteitscrisis hebben gehandeld: Maarten Luther en Mahatma Ghandi.

Maarten Luther

Luther is een goed voorbeeld van vader-gerichte vroomheid. Volgens Erikson komt dit voort uit de kindertijd waarin een vader-kind relatie met zowel liefde als vrees en angst bevat. Erikson is van mening dat zijn vernieuwingen niet alleen gebaseerd waren op de strijd tegen de morele autoriteiten en politieke leiders maar ook op zijn vader-zoon relatie. Op het moment dat Luther in het klooster ging herkende hij in de abt van dat klooster, John Staupitz, een vaderfiguur. Door de houding en toenadering van Staupitz kreeg Luther een vernieuwend vaderbeeld en daarmee een ander Godsbeeld. Vervolgens vond Luther nieuw inzicht in de rechtvaardigmaking door het geloof. Volgens Erikson had Luther hiermee een fundamentele psychologische waarheid bereikt en daarmee zijn identiteitscrisis overwonnen. De fixatie op zijn vader verplaatste hij naar de duivel en de Paus.

Mahatma Ghandi

Ook bij Ghandi ziet Erikson een vader-zoon relatie die complex en competitief was ten opzichte van zijn moeder. Ghandi verzorgde zijn vader tijdens ziekte maar was niet vergevingsgezind naar zijn vader omdat zijn vader hem gedwongen had om op dertien jarige leeftijd te trouwen. Erikson meent zelfs dat Ghandi zijn vader wilde doden en zo de plaats van zijn vader als man van zijn moeder in te nemen.

Generatieconflict

Erikson noemt het een generatieconflict wat in de jeugd is ontstaan. Zo zou Ghandi een leiderschapsstijl ontwikkelt hebben waarin hij de tegenstanders geweldloos bestrijdt. Een ander punt is het morele verantwoordelijkheidsgevoel voor zijn ouders. Volgens Erikson is dit typerend voor wereldleiders, in hun jeugd.

Kritiek op Erikson

• Er zijn enkele kritiekpunten op de visie van Erikson:
• Er is te weinig bekend over de jeugd van Luther en Ghandi zodat je er geen conclusies aan mag verbinden
• Andere onderzoeken tonen aan dat de invloed van de moeder van Luther veel positieve was dan Erikson stelt
• Het gedrag van Luther was meer een reactie op de angst en bijgeloof in de Middeleeuwen dan dat van de vader.
• Ghandi is beïnvloed door het Hindoeïsme en niet door zijn ouders.
• Niet alleen de ontwikkelingen in iemands jeugd zijn van fundamentele invloed voor hetgeen wat iemand later zal zijn
• Erikson is niet alleen een psycholoog, maar ook ethicus , een gelovige en een ideoloog.