InfoNu.nl > Educatie en School > Taal > Het perfectum (o.v.t.): regels en uitleg

Het perfectum (o.v.t.): regels en uitleg

In dit artikel wordt beschreven hoe het voltooid deelwoord van regelmatige werkwoorden tot stand komt. De plaats van het voltooid deelwoord in de zin, en het gebruik van de hulpwerkwoorden 'hebben' en 'zijn' wordt toegelicht. Ook wordt de regel van 't kofschip, waarmee bepaald wordt of het woord eindigt op een -d of een -t, uitgelegd.

perfectum (voltooid tegenwoordige tijd)

Het perfectum bestaat altijd uit een hulpwerkwoord (hebben of zijn) plus een voltooid deelwoord (participium).

Hulpwerkwoord

Het hulpwerkwoord is het werkwoord dat vervoegd wordt (de persoonsvorm). Bij het perfectum is dit altijd een vorm van hebben of zijn. Dit werkwoord wordt vervoegd volgens de regels van de onvoltooid tegenwoordige tijd.

Voltooid deelwoord (participium)

Het voltooid deelwoord van een werkwoord verandert nooit. Meestal is het een woord dat begint met ge-, maar er zijn ook veel onregelmatige werkwoorden waarbij het voltooid deelwoord begint met bijvoorbeeld ver- of be-.
Het voltooid deelwoord staat altijd zo ver mogelijk achter in de zin.

Voorbeelden:
  • Ik heb hem gisteren nog gezien.
  • Vanmorgen heeft het behoorlijk gesneeuwd.
  • Vorig jaar zijn we met de hele familie naar Frankrijk geweest.
  • Ik ben om twaalf uur in slaap gevallen.

Veel werkwoorden hebben een onregelmatig voltooid deelwoord. De enige manier om deze goed toe te kunnen passen is om ze uit het hoofd te leren. De regelmatige voltooide deelwoorden worden op een vaste manier vervoegd.

De stam

Eerst moet bepaald worden wat de stam van het werkwoord is. De stam wordt ook de ik-vorm genoemd, omdat hij gelijk is aan de vorm van het werkwoord dat in de presens (o.t.t.) wordt gebruikt bij de persoon ik.
De stam van regelmatige werkwoorden is in principe de infinitief min -en. In veel gevallen moet de spelling aangepast worden om de correcte uitspraak te behouden, of om aan bepaalde spellingregels te voldoen (voor een uitgebreide uitleg over spelling en uitspraak, zie spelling).

infinitiefstamspellingsregel
werken werk
springenspring
lopenloopDe letter o verdubbelt hier om de uitspraak te behouden
gevengeefDe e verdubbelt voor de uitspraak. Een v aan het eind van een lettergreep verandert in een f
blazenblaasDe a verdubbelt voor de uitspraak. Een z aan het eind van een lettergreep verandert in een f
zettenzetEr kan nooit een dubbele medeklinker aan het eind van een lettergreep staan, dus de t verenkelt

't Kofschip

Nu moet er gekeken worden of de laatste letter van de stam in t kofschip zit (Dit geldt alleen voor medeklinkers:-t,-k,-f,-s,-ch,-p.).
  • Als de laatste letter van de stam in t kofschip zit, eindigt het voltooid deelwoord op een -t
  • Als de laatste letter van de stam niet in t kofschip zit, eindigt het voltooid deelwoord op een -d

In de volgende tabel ziet u hoe het regelmatige voltooid deelwoord wordt gevormd.

laatste letter stam wel in t kofschip:
ge- + stam + -t
werkwoord (infinitief)werkenbluffenmissenpochenkapen
stamwerkblufmispochkaap
voltooid deelwoordgewerktgebluftgemistgepochtgekaapt
. . . . . .
laatste letter stam niet in t kofschip:
ge- + stam + -d
werkwoord (infinitief)trouwenhalendammenstarenrijmen
stamtrouwhaaldamstaarrijm
voltooid deelwoordgetrouwdgehaaldgedamdgestaardgerijmd

Uitzonderingen

Bij werkwoorden waarvan de stam eindigt op een -d of een -t, komt er geen extra -d of -t achter het voltooid deelwoord (omdat je nooit een dubbele medeklinker kan hebben aan het eind van een lettergreep)

  • Wedden - wed - gewed
  • Praten - praat - gepraat

Bij werkwoorden met een -v- of een -z- voor de uitgang -en moet er naar de oorspronkelijke letter in het werkwoord gekeken worden (de -v- of de -z-) en niet naar de laatste letter van de stam (de -f of de -s)

vergelijk: vergelijk:
werkwoord (infinitief)stavenbluffen.hozeneisen
stamstaafbluf.hooseis
voltooid deelwoordgestaafd gebluft .gehoosd geëist
© 2008 - 2017 Doeldertje, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Foutloos schrijven: WerkwoordenFoutloos schrijven: WerkwoordenHet is lang niet gemakkelijk om dingen foutloos op te schrijven. Zelfs de beste tekstschrijvers gaan nog wel eens de mis…
Spelling, wanneer een d, t of dt?Veel mensen hebben moeite met de spelling van de Nederlandse taal. Wat voor de meeste problemen zorgt is de vervoeging v…
Werkwoordspelling. Uitleg tegenwoordige en verleden tijdWerkwoordspelling. Uitleg tegenwoordige en verleden tijdVeel Nederlanders vinden de werkwoordspelling moeilijk. Eigenlijk zijn de regels simpel, vooral gebruikt in de tegenwoor…
Wanneer -t, wanneer -d?Wanneer -t, wanneer -d?Een taal is als levend fenomeen altijd aan verloedering onderhevig. Taal verandert en vereenvoudigt na verloop van tijd…
Duitse grammatica: zwakke werkwoord - kenmerken & vervoegingDuitse grammatica: zwakke werkwoord - kenmerken & vervoegingIn dit deel van deze special over Duitse grammatica wordt uitgebreid stilgestaan bij de basisregels voor de vervoeging v…

Reageer op het artikel "Het perfectum (o.v.t.): regels en uitleg"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Doeldertje
Laatste update: 06-12-2008
Rubriek: Educatie en School
Subrubriek: Taal
Schrijf mee!