Boekverslag - De ruimte van Sokolov, Leon de Winter

Een bespreking van het werk 'De ruimte van Sokolov,' geschreven door Leon de Winter. Naast een uitgebreide samenvatting wordt het werk geanalyseerd op het gebied van tijd, ruimte, opbouw, personages, wijze van vertellen, titel, motto, thema en motieven, genre, open plekken, fabel en sujet en literatuurgeschiedenis. Eerste reactie achteraf
Ik vond het een goed boek, af en toe wat ingewikkeld, maar wel leuk. Wat ik vooral leuk vond waren de gesprekken tussen Lev en Sokolov. Beiden zijn ze wetenschappers, het is heel leuk om te zien hoe zij denken. Vooral omdat ik zelf ook wel geïnteresseerd ben in de wetenschap vind ik het leuk om die uitspraken te lezen.
Hier is een klein stukje uit het boek:

p. 232
Sokolov moest zich inhouden. Hij siste: ‘In hemelsnaam, Lev, je bent een wetenschapper!’
De ober zette de wodka neer. Sokolov keek ernaar. Hij voelde Levs scepsis.
‘Ik ben nooit een wetenschapper geweest zoals jij er een was, Sasja.’
‘Ik word gek,’ zuchtte Sokolov. Hij bleef nog steeds van het glas af. ‘Wat was je dan?’
‘Onderzoeker. Ik probeerde vast te stellen waar het denkbare haalbaar werd. De laatste droom verwerkelijken, zoiets.’
‘Had jij de illusie dat de wetenschap ergens ophield?’
‘Ja. Ik wilde weten wat daar achter begon.’
‘Het niets, dr. Lezjawa.’
‘Nee. De magie. Mystiek.’
‘Je moet naar de Klaagmuur. Word chassied.’
‘Ik geef donaties aan ze.’
‘Je bent niet goed snik!’
Lev grinnikte. ‘Je bent geen stuiver veranderd, Sasja.’

Primaire gegevens
Auteur: Leon de Winter
Titel: De ruimte van Sokolov
Ondertitel: niet van toepassing
Jaar van eerste publicatie: 1992
Aantal bladzijden: 411 (pocket)

Samenvatting

Ooit was Sasja Sokolov een metallurgisch ingenieur met een grote toekomst. Hij was projectleider van een van de researchteams van het Sovjet-ruimteprogramma NPO Energia en woonde met vrouw en kind in de 'elitestad' Kaliningrad, omringd door alle luxe die zij zich konden wensen. Tot op 30 juni 1985 hun nieuwste prestige-object, de Oktjabr-raket, kort na de lancering explodeerde. Daarmee waren tegelijkertijd zijn carrière en zijn huwelijk 'ontploft'. Hij was na het onderzoek naar een onbelangrijke researchplaats in Tomsk, hartje Siberië, gestuurd; zijn gezin was in Kaliningrad achtergebleven.
In Tomsk was hij alcoholist geworden. Hij had geprobeerd met wodka de eenzaamheid, de leegte en de ontberingen te vergeten. Tevergeefs. Er waren dagen geweest dat hij serieus overwoog een eind aan zijn leven te maken.
Toen er als gevolg van de perestrojka meer bewegingsvrijheid kwam, was hij naar Israël geëmigreerd, een voor de hand liggende keus voor iemand die jood van geboorte was. Hij had verwacht dat daar voor iemand met zijn capaciteiten volop werk te vinden zou zijn, maar dat viel tegen. Al zijn sollicitatiebrieven leverden maar een positief resultaat op: hij mocht meedingen naar een functie bij Israel Aerospace Corporation . Halverwege de procedure viel hij echter af. Hij kreeg nog wel een aanbeveling mee voor de firma All Seasons Parts van een zekere David Koeznadze, maar toen hij ontdekte hoe onbetrouwbaar deze was, had hij voor de eer bedankt. Nu werkt hij, samen met nog acht andere Sovjet-academici, als straatveger voor Zwarte Jossi.
Op een zondag in september 1990 is hij in de Regov Etsel aan het werk als er voor zijn ogen een man wordt vermoord. Verbijsterd blijft hij zitten waar hij zat, in de hoop dat de moordenaar hem niet heeft opgemerkt. Maar die hoop blijkt tevergeefs. De man komt langzaam op hem af, zijn pistool nog in de hand. Angstig stamelt Sokolov dat hij niets gezien heeft. Op hetzelfde moment meent hij in de moordenaar zijn jeugdvriend Lev te herkennen. Deze gaat er zonder een woord te zeggen vandoor.
Vroeger heeft Sokolov samen met Lev op de Middelbare School nr. 79 gezeten, waar de besten van Moskou hun opleiding kregen. Lev was een buitenbeentje: hij rookte, dronk en stelde zich vaak onwillig op. In de klas waren zij de beste leerlingen. De een was beter in scheikunde, de ander in wiskunde. Sokolov haalde niettemin altijd de hoogste cijfers omdat hij harder voor zijn punten werkte. Op een dag hadden ze gewed om zijn dure handschoenen wie het beste geheugen had. Lev had gewonnen, maar de handschoenen, die Sokolovs moeder met veel moeite bemachtigd had, wilde hij niet hebben. Hij gaf ze aan Sokolov terug, maar die had ze sindsdien nooit meer gedragen. Zijn eergevoel was daarvoor te groot.
Als Sasja tien is, ontdekt hij dat zijn ouders 'geheime' joden zijn. De familie van zijn moeder komt oorspronkelijk uit Spanje en zijn vader stamt uit een geslacht van rabbijnen. Zijn ouders hebben het doen voorkomen dat hun papieren zijn verbrand en ze hebben een Russische naam aangenomen. Later vertelt Lev aan Sasja dat zijn moeder een jodin is en dat hij dus ook jood is. Ze beloven elkaar dat ze altijd vrienden zullen blijven.
Vier jaar lang hadden ze samen aan de Oktjabr gewerkt en samen waren ze met de raket ten onder gegaan. Na het ongeluk hadden ze elkaar nog een keer gezien. Van schuldgevoelens was toen bij Lev niets te merken geweest; hij vond de explosie 'een moordavontuur'. Hierna was hij spoorloos verdwenen.
Geschrokken van de moord zet Sokolov het op een drinken en daardoor is hij de volgende dag niet in staat te gaan werken. Zwarte Jossi wekt hem uit zijn roes en ontslaat hem op staande voet. Maar als Sokolov hem op zijn knieën smeekt of hij terug mag komen, krijgt hij nog een laatste kans. Terwijl hij de trap onderkotst, staat zijn nieuwe buurvrouw vanuit de deuropening toe te kijken.
Een uur later is hij op weg naar de Regov Etsel om zijn werk te hervatten. Zo ver komt hij echter niet, want hij wordt aangehouden door Naum Katsz, inspecteur zware misdrijven, die hem meeneemt naar het politiebureau. Katsz vertelt hem dat hij de kroongetuige in de moordzaak is; hij heeft immers de moordenaar gezien. Sokolov houdt echter vol dat hij de man nooit zou herkennen; in zijn angst had hij alleen de loop van het pistool gezien. Ook wanneer Katsz vertelt dat een tweede getuige gezien heeft dat hij met de moordenaar praatte, houdt hij vol dat hij niets belangrijks te vertellen heeft. Hij werkt wel mee aan het maken van een compositietekening, maar wel zo dat Lev niet te herkennen is. Hij wil zijn vriend niet opnieuw verraden.

Intussen dreigt Sadam Hoessein zijn scudraketten naar Israël te sturen wanneer de westerse landen Koeweit de helpende hand toesteken.
Sokolov heeft Lev voor het eerst 'verraden' tijdens het onderzoek naar de oorzaak van het ongeluk met de Oktjabr. Hij wist dat Lev een verhouding had met de vrouw van een van de kosmonauten en dat de beide mannen met elkaar hadden gevochten. Tegenover Irina, zijn vrouw, had hij zich hardop afgevraagd of Lev de raket opzettelijk had laten verongelukken om de kosmonaut uit de weg te ruimen. Irina had die veronderstelling later voor de onderzoekscommissie herhaald. Dat had Lev uiteindelijk de kop gekost.
Als hij van het politiebureau terugkomt, vindt hij een briefje waarin Zwarte Jossi hem vertelt dat hij definitief ontslagen is. Het deert hem niet echt. Wel vraagt hij zich af hoe hij nu aan de kost moet komen. Terwijl hij dat doet, ziet hij op het balkon zijn buurvrouw. Zij stelt zich aan hem voor als Tanja Hirschfeld. Zij is de vorige dag met haar dochtertje Emma uit Rusland aangekomen. In een restaurant op de hoek zetten zij de kennismaking voort. Tanja blijkt een overtuigd zionist te zijn, die bewust voor Israël gekozen heeft en graag een positieve bijdrage aan de ontwikkeling van het land wil leveren. Ze kan tolken, vertalen en lesgeven. Haar man is vier jaar geleden in Afghanistan gesneuveld.
Na afloop betrapt Sokolov zich erop dat hij verliefd geworden is. Die luxe kan hij zich echter niet veroorloven en daarom zet hij het weer op een drinken om zijn gevoelens tot zwijgen te brengen. Dagenlang is hij buiten bewustzijn. Als hij ten slotte uit zijn delirium ontwaakt, vindt hij zichzelf terug in een geweldige ravage. Zonder het te weten heeft hij de boel kort en klein geslagen. Hij is er slecht aan toe en daglicht kan hij niet verdragen. Plotseling dringt het tot hem door dat er nog iemand in de kamer zit. Eerst denkt hij dat het de huisbaas is, maar dan hoort hij de stem van Lev.
Lev is gekomen om hem mee te nemen en te helpen een nieuw leven te beginnen. Hij vertelt dat hij veel geld verdient. Dat hij geen fabeltjes vertelt, blijkt wel uit de Amerikaanse slee die voor de deur staat te wachten, met een eigen chauffeur. Ook zijn appartement straalt grote weelde uit. Hij biedt Sokolov een baan als adviseur aan. Wat de betrekking precies inhoudt, vertelt hij later nog wel. Eerst moet Sokolov in bad, wat eten en daarna slapen.
Enkele dagen later zet Lev zijn plannen nader uiteen. Hij vertelt dat hij zijn fortuin verdiend heeft met illegale praktijken. Hij maakt deel uit van een Georgische maffia-clan, een van de bendes die in Rusland zeer berucht zijn. Hij wil nu op de Westbank een wapenfabriek laten bouwen en biedt Sokolov een plaats in de directie aan. Deze weigert echter pertinent aan misdadige praktijken deel te nemen, maar laat zich toch overhalen tenminste over het voorstel na te denken. Lev vertelt ook dat hij met Irina gebeld heeft. Zij woont nu met haar dochter Natasja in Moskou en heeft het slecht. Er is nauwelijks eten te koop. Ze wil graag emigreren maar krijgt geen visum.
Sokolov krijgt een eigen appartement. Roy, een van Levs 'body-builders', wordt zijn secretaris. Hij krijgt bovendien 1000 sjekel om te kunnen rondkomen. Nog een keer gaat hij naar zijn oude kamer terug om enkele dingen op te halen. Als hij Tanja tegenkomt, vraagt hij haar mee uit eten.
In het restaurant praten ze vooral over het jood zijn. Tanja vertelt dat zij erg veel waarde hecht aan de joodse identiteit. Zij bekent ook dat zij op zoek is naar een nieuwe echtgenoot, een vader voor Emma. Op de terugweg kruipt zij in de taxi dicht tegen hem aan. Later in bed houdt het voorstel van Lev hem wakker. Hij weet nog steeds niet wat zijn vriend met hem van plan is en of hij diens voorstel moet aannemen.
De volgende morgen komt Katsz opnieuw langs en probeert hem - tevergeefs - nadere bijzonderheden over de moordpartij te ontlokken. Hij laat hem ook twee compositietekeningen zien. Een ervan is gemaakt op Sokolovs aanwijzingen. Tot zijn verbazing herkent hij er niet alleen Lev maar ook zichzelf in. Enkele dagen later gaat hij voor het eerst met Tanja naar bed. Als zij voelt dat hij niet besneden is, schrikt zij terug. Een echte jood hoort dat volgens haar wel te zijn. Daarom staat zij erop dat hij zich laat besnijden. Zij stelt zelfs een ultimatum: als hij de ingreep niet binnen twee weken ondergaan heeft, beëindigt zij hun relatie. Lev vertelt dat hij opnieuw telefonisch contact met Irina heeft gehad en dringt erop aan dat Sokolov haar ook eens belt. Die begint voorzichtig over de moord in de Regov Etsel; hij wil weten of hij zich toen niet vergist heeft. Het is wel erg toevallig dat Lev een dag later in dezelfde stad opduikt en Sokolov komt opzoeken. Lev geeft zich echter niet bloot.
Samen rijden ze naar de Westbank om de plaats te bekijken waar hun fabriek gebouwd zal worden. Lev stelt Sokolov voor aan kolonel Uri Bar-On, die verantwoordelijk is voor de veiligheid in het gebied en na zijn pensionering ook in dienst van de firma zal komen. Op de terugweg vertelt Sokolov dat hij meedoet.
Als Lev er nog een keer op aandringt, belt hij Irina op. Zij vertelt dat zij inmiddels van haar tweede man gescheiden is en dat het hoog tijd is dat ze Rusland verlaten. De winkels zijn meestal leeg en de leefomstandigheden slecht voor Natasja's gezondheid. Sokolov voelt er niets voor zijn relatie met Tanja op het spel te zetten en houdt eerst de boot af. Ten slotte belooft hij toch te zien wat hij kan doen. Om Tanja niet op verkeerde gedachten te brengen, besluit hij zich zo snel mogelijk te laten besnijden.
Terwijl hij in het ziekenhuis de ingreep ondergaat, vallen de eerste Amerikaanse bommen op Bagdad. Als hij bijkomt uit de narcose, zit Lev aan zijn bed. Al gauw gaat het gesprek weer over hun onderneming. De nieuwe firma zal November Enterprises heten. Sokolov wordt officieel de directeur. Dan vertelt Lev dat hij een probleem heeft. Hij wordt sinds enige tijd gechanteerd door de man die een half jaar geleden een alarminstallatie in zijn huis heeft aangelegd. Het is gebleken dat hij toen tegelijkertijd afluisterapparatuur heeft aangebracht. Hij dreigt nu de fraudebestrijding in te lichten over Levs zaken. Er is maar één manier om van de man af te komen: hem vermoorden. Van alle mogelijke kandidaten om die opdracht uit te voeren, is Sokolov de geschiktste. Hij heeft immers een waterdicht alibi: hij ligt in het zieken-huis. Daarom moet de moord nog deze nacht gepleegd worden. In eerste instantie wijst Sokolov het idee verontwaardigd van de hand, maar hoe meer Lev aandringt, des te beter beseft hij dat hij niet opnieuw in staat zal zijn uit de goot te krabbelen. Wanneer hij hoort dat het om Koeznatze gaat, zegt hij zijn medewerking toe.
Als hij 's avonds laat het ziekenhuis verlaat, merkt hij dat alles tot in de puntjes geregeld is. Er staat een auto op hem te wachten en op de achterbank vindt hij een wapen en een koffertje met een bom. Het is de bedoeling dat hij Koeznatzes huis in de lucht laat vliegen om alle sporen uit te wissen. Als hij bij zijn slachtoffer voor de deur staat, aarzelt hij nog even, maar ten slotte belt hij aan.
Dan maakt hij een fout die hem bijna noodlottig wordt. In plaats van onmiddellijk te schieten, laat hij zich mee naar binnen lokken en geeft hij Koeznatze de gelegenheid een pistool te pakken. Intuïtief trekt hij het koffertje met de bom omhoog, waardoor de kogel afketst. Dan schiet hij zelf, drie keer. Van walging kotst hij vervolgens de boel onder.
Als hij van de schrik bekomen is, opent hij het koffertje om het karwei af te maken. Hij ziet dan dat het tijdmechanisme vernield is. Tot zijn verbijstering stelt hij bovendien vast dat Lev, die de bom in elkaar gezet heeft, een vreselijke fout heeft gemaakt. Als het tijdmechanisme intact gebleven was, zou Sokolov met Koeznatzes huis mee de lucht ingevlogen zijn. Dan beseft hij dat Lev nooit zo een fout zou maken. Hij had met opzet de bom zo in elkaar gezet dat als Sokolov de bom zou activeren, hij gelijk zou ontploffen. In zijn verwarring besluit hij naar Tanja te gaan.
Voor haar deur wacht hem opnieuw een onaangename verrassing, namelijk de peuk van Levs sigaar. Nu weet hij zeker dat het de bedoeling was dat hij ook uit de weg geruimd werd. Woedend verlaat hij de flat, breekt in Levs auto in en monteert de bom onder het dashboard. Dat gaat hij naar het ziekenhuis terug.
Doordat ze een hoge levensverzekering op elkaar hadden afgesloten, is Sokolov na Levs dood schatrijk. Hij laat Irina en Natasja overkomen en geeft hun een appartement in het gebouw waar hij met Tanja en Emma woont. Katsz komt nog regelmatig bij hen op bezoek, maar gaandeweg worden het meer vriendschapsbezoekjes dan verhoren. Na een aantal jaren begint Sokolov aan het ontwerp van een ruimteshuttle, dat hij ooit aan de NASA wil aanbieden.

Bron: uittrekselbank

Analyse

Tijd
De verhaallijn van het vertelheden wordt vaak onderbroken. In flash-backs wordt je als lezer dan meegenomen naar de jeugd van Sokolov, en de periode dat Sokolov en Lev werkten aan de nieuwe raket. In de eerste periode ontstond de vriendschap die pas echt hecht leek te worden toen Sokolov ontdekte geheel Joods te zijn en het Lev duidelijk werd dat hij half Joods was. In de tweede periode gebruikt Lev het wetenschappelijke inzicht en de technische vermogens van Sokolov om het geliefde project van de nieuwe raket te kunnen waarmaken. Het is ook de periode waarin hij overspel pleegt met Irina, de vrouw van Sokolov.
Het vertelheden speelt zich af tegen de achtergrond van de Golfoorlog in 1991 toen Irak de oliestaat Koeweit bezet hield en dreigde bij westers ingrijpen de staat Israël met lange-afstands-raketten `te vernietigen'.
De schrijven gebruikt echt heel veel flash-backs in het verhaal. Soms wordt gebruik gemaakt van tijdvertraging en tijdverdichting. Af en toe geeft een blanco regel aan dat er wat tijd verstreken is.
Het verhaal is ondanks de vele flash-backs chronologisch verteld. Het verhaal heeft een duidelijk gesloten einde.
Het verhaal begint met de beschrijving van een moord die Sokolov heeft gezien en eindigt dat Sokolov zelf twee moorden op zijn geweten heeft, schatrijk is en gelukkig is met zijn gezin.

Opbouw
De ruimte van Sokolov is verdeeld in vier delen. Deel één telt 12 hoofdstukken, deel twee 9, deel drie 3 en deel vier 7. Daarna volgt nog het hoofdstuk ‘Later’. Bladzijde 413 is een dankwoord.
Elk hoofdstuk wordt aangegeven met een cijfer weergegeven in letters. Dus: EEN, TWEE, DRIE, enzovoort. De verschillende delen worden aangegeven met: DEEL EEN, DEEL TWEE, enzovoort.

Ruimte
Het verhaal speelt zich voornamelijk af in Tel Aviv. Sokolov en Lev maken eenmaal een reis naar de Westbank. De beschrijving van Tel Aviv is gedetailleerd. De beschrijvingen van Moskou, Tomsk en Kaliningrad zijn minimaal.

Personages
De hoofdpersoon in het boek is Aleksandr Iwanowitsj Sokolov, meestal wordt hij in het boek gewoon Sokolov genoemd. Hij wordt in het begin beschreven als een lange magere man van drieënveertig met een kinderlijk gezicht en rossig haar. Hij is heel erg rechtlijnig en daarom is het voor sommige mensen moeilijk om met hem om te gaan. Hij is in feite net zo’n schurk als Lev, maar hij ondergaat eerst zelfkastijding. Zijn principes dienen voornamelijk als korset om zijn bandeloosheid in toom te houden (geciteerd uit het boek), zoals bijvoorbeeld zijn alcoholisme. Sokolov beleeft zijn Jood-zijn niet echt. Zelfs zijn besnijdenis vindt niet plaats om religieuze motieven. Hij is een rond karakter.

Lev Sergejewitsj Lezjawa is de ‘beste’ vriend van de hoofd persoon.
Lev maken we alleen maar mee in de gedachten van Sokolov. Lev is een pragmatische schoft. Tegen zijn cynisme is Sokolov slechts één keer bestand, als hij Lev en zijn auto opblaast. Al die andere keren wordt hij door Lev verleid. Hij is een rond karakter.

Onderlinge relaties:
Lev:
Lev is de vriend van Sokolov en een grote oplichter.

Irina:
Irina is de eerste vrouw van Sokolov die van hem scheidt als hij wordt ontslagen.

Natasja:
Natasja is zijn dochtertje.

Tanja:
Tanja is de vriendin die hij tegenkomt in Israël en met wie hij een relatie krijgt.

Emma:
Emma is het dochtertje van Tanja.

Katsz:
Katsz is de politieagent die de zaakjes van Lev en later Sokolov onderzoekt. Hij wordt een vriend van de familie.
Wijze van vertellen
Er is sprake van een hij-verhaal. Toch weet je precies wat er in de hoofdpersoon omgaat. Ik moest dan ook eerst weer in het boek kijken voordat ik wist dat het om een hij-verhaal ging. De hij-persoon is natuurlijk Sokolov.

Titel, ondertitel en motto
’De Ruimte van Sokolov’ slaat op de vacuümruimten waar Sokolov op gepromoveerd is. Ook staat ‘De Ruimte van Sokolov’ voor de ruimten waarin Sokolov zich bevindt, als hij helemaal weg van de wereld is als hij enorm veel wodka heeft gedronken.
Centraal in dit boek staan thema’s als integriteit en verraad. Lev en Sokolov vertegenwoordigen daarbij de twee uitersten. Sokolov is de moralist, Lev is de amorele pragmaticus. Voor Sokolov zijn principes heilig; Lev zoekt juist altijd naar de haalbaarheid van het denkbare. Lev gaat heel ver. Maar ook Sokolov doodt iemand, al is het met een hoger doel voor ogen. De ontwikkeling is duidelijk, Sokolov gunt zich steeds meer morele ruimte.

Motto:
'Niets zult ge zien in de eeuwig lege verte,
De stap niet horen die ge doet,
Geen steunpunt vinden voor uw voet'
Goethe, Faust

Dit motto is als volgt te verklaren. Na het ontploffen van de Oktjabr is Sokolov helemaal in de war. Hij weet dat hij gefaald heeft. In zijn vriendschap met Lev, die hij volgens eigen zeggen verraden heeft, maar ook in zijn werk. De Oktjabr had nooit mogen ontploffen. Hierdoor gaat hij aan de drank. Hij zoekt een uitweg. Maar die biedt deze drank niet. Het is de eeuwige verte. De drank versterkt het gevoel dat hij een loser is. Hij heeft geen vrienden meer, geen steunpunten op wie hij kan rusten in moeilijke tijden.

Thema en motieven
Het thema van het boek is vriendschap en verraad en vervolgens ook het misbruiken van een dierbare vriendschap.
Een belangrijk leidmotief is dat van de handschoenen, de symbolen van de vriendschap (de zorgzaamheid van zijn moeder) en tegelijkertijd de symbolen van het verraad (het bedrog van Lev). De handschoenen zijn tevens het symbool van de overdreven principiële houding van Sokolov (die weigert ze te dragen, nu ze eigenlijk niet meer van hem zijn). Op het einde van het verhaal trekt Sokolov de handschoenen toch aan. Aan de ene kant was nu duidelijk, dat ze wel degelijk zijn eigendom zijn: immers Lev had hem opgelicht toen hij ze verloor tijdens het geheugenspelletje. Aan de andere kant symboliseert deze handeling het afstand nemen van zijn principes door Sokolov: Het zijn de handschoenen van de misdadiger geworden.
Algemene motieven: haat, jaloezie, verliefdheid, eenzaamheid, angst, schuld, schaamte en vriendschap.

Genre
Het genre is een Psychologische roman. Op de kaft van het boek wordt het ook een thriller genoemd. Hier ben ik het niet mee eens. Het boek gaat meer over hoe mensen denken en over de band en vriendschap met je dierbare.

Literatuurgeschiedenis
Het is een boek uit de twintigste eeuw. De nieuwste technologieën worden beschreven en actuele onderwerpen spelen een grote rol. Zoals de oorlog in Irak en drankproblemen, maar ook problemen als vriendschap en verraad komen aan bod.

Uitgebreide leeservaring

Open plekken
Is Lev werkelijk de moordenaar?
Wat is de oorzaak van de ontploffing van de Oktjabr?
Neemt Sokolov Levs aanbod aan?

Verhouding tussen fabel en sujet
Het sujet rijmt niet met de fabel. Want de verhaal lijn is wel chronologisch, maar er komen heel veel flashbacks in het boek voor, die op hun beurt weer niet chronologisch over het boek verdeeld zijn.
Verwerkingsopdracht