Opkomst en ontwikkeling van de burgerij

Het al dan niet bestaan van een vast omsloten burgerij kan heden ten dage met veel twijfel bekeken worden. In een postmoderne wereld waarin de technocratie zich steeds verder uitbreidt, zijn het niet langer de handelsman die de dienst uit lijken te maken. Ook bipolaire tegenstellingen tussen werkgever en werknemer zijn voor de meesten van ons oude koek. Om deze ontwikkeling te begrijpen is het goed het verleden in ogenschouw te nemen. Het ontstaan van de burgerij kan grofweg gesitueerd worden in de overgang van feodalisme naar kapitalisme. Het feodale systeem ontstond in de vroege achtste eeuw onder de Carolinger koningen. Zij wilde bescherming en zetten een systeem op dat gebaseerd was op loyaliteit. Op deze manier ontstonden de vazallen die hun arbeid en vrije status aan een leenman gaf, die in ruil daarvoor veiligheid en werk bood. Dit groeide uit tot een standenmaatschappij, waarbij elke stand een vast plek en taak in de maatschappij had. De geestelijkheid vormde hierbij de hoogste stand, gevolgd door de adel en daarna de boeren, ambachtslieden en handelaren.

Van theocentrisch naar antropocentrisch

Er was sprake van een theocentrisch wereldbeeld. In de maatschappij stond de godsdienst centraal . Dit wereldbeeld begon te wankelen doordat steeds meer nieuwe ontdekkingen werden gedaan. Copernicus publiceerde in 1543 al ‘On the Revolutions of the Heavenly Spheres’ waarin hij betoogt dat de zon niet om de aarde draait, maar de aarde om de zon. Dit hield een revolutionaire verandering in met betrekking tot de houding tegenover de gehele kosmos . Aan het einde van de 17e eeuw kwam Europa ook steeds meer in contact met andere volkeren, waarvan verslag werd gedaan. Dit bracht de bestaande verhoudingen in de maatschappij ook steeds meer aan het wankelen.

Hier vloeide de 18e eeuwse Verlichting, waarbij de kenbaarheid van de wereld om ons heen voorop stond. Er werd niet zozeer getwijfeld aan de schepping, maar door de ratio zouden mensen de geschapen wereld kunnen bevatten. Er was een groot vertrouwen in de wetenschap. Daarnaast was een groot vertrouwen in vooruitgang. Het vertrouwen in de ratio zou een betere mensheid tot gevolg hebben .

Van kleine handelsman naar moderne industrie

Op economisch vlak werd de vrijhandel voorbereid. Er was nog altijd sprake van mercantilisme, een economisch model waarbij de positie van de staat voorop staat. Er kwam een steeds sterkere middenklasse op die ideeën van de Verlichting overnamen. De Franse Revolutie van 1789 kan gezien worden als een reactie van de gegoede stedelijke burgerij, de kleine landman en de ongeorganiseerde arbeiders tegen de privileges van de adel, de hoge geestelijken en de georganiseerde geschoolde arbeiders. De burgerij kwam als grote winnaar van de Revolutie uit de bus. Deze maatschappelijke klasse emancipeerde zich economisch en politiek steeds meer. Het burgerlijk wetboek en de liberale doctrine maakten opgang. Ideeën van Rousseau, ‘du contrat social’ (1762), en de utilitaristische theorie van Hobbes uit de Verlichting werden in praktijk gebracht. De ideeën hielden in dat een deel van de individuele wil ingeruild moest worden voor een gemeenschappelijke wil, die een bron vormt voor staatsgezag en recht . Op deze manier kreeg de liberale staat steeds meer vorm, waarbij de principes van vrijheid van burgers en de vrije handel werd bewaakt door de organen van politie en leger.

De positie van de stedelijke burgerij raakte ondertussen steeds meer verweven met de moderne industrie . Adam Smith kwam met een liberale economische theorie, volgens welke het najagen van het individuele belang hand in hand zou gaan met het maatschappelijk belang. Door het najagen van individuele welvaart zou de gehele welvaart stijgen, waar iedereen van zou profiteren . Deze denktrant werd de leidraad gedurende de Industriële Revolutie. De Industriële Revolutie begon rond 1750 op gang te komen in Engeland. De burgerij had hier een groot aandeel in. Zij waren degenen die investeerden in de moderne industrie. Aan de ene kant ontstond een bovenlaag van de burgerij die meer welvaart verkreeg, maar aan de andere kant ontstond een arme arbeidersklasse die zich kapot moest werken. Deze Industriële Revolutie had ook een sterke urbanisering tot gevolg, aangezien de industrieën in de stad werknemers nodig hadden.

De burgerij en de tegencultuur

De imperialistische concurrentie tussen landen leidde in 1914 tot de Eerste Wereldoorlog. Economische crisis en de straffen die Duitsland had gehad na de Eerste Wereldoorlog leidde tot de Tweede Wereldoorlog. Na de massavernietiging van de Tweede Wereldoorlog begon de wederopbouw. Deze wederopbouw had een welvaartsstijging tot gevolg. Tegelijkertijd was er de dreiging van de Koude Oorlog, waarbij het communistische en de kapitalistische landen het vermogen hadden om elkaar van de aardbodem te vegen.

Tegen deze oorlog kwamen vele jongeren in de jaren ’60 en ’70 in opstand, zij vormden de tegencultuur. Zij probeerden de burgermoraal te doorbreken. De burger hield vast aan vooruitgang. En voor deze vooruitgang was het noodzakelijk voor de burger om een morele houding aan te nemen die getuigde van een geloof in de rede, zelfbeheersing, matigheid en soberheid. Driften en emoties werden vermeden en onderdrukt. Een arbeidzaam leven werd belangrijk geacht en men moet proberen hoger op te komen . De jongeren van de tegencultuur richtten zich juist tegen deze matigheid, soberheid en tegen het materialisme en de rede. Veel van hen nemen een vrije seksuele moraal aan. Het gebruik van (psychedelische) drugs wordt door sommigen gezien als een middel om de maatschappij te kunnen veranderen. Een vinden ook veel aanvallen op de vanzelfsprekendheid van autoriteit plaats. Ze willen een ander soort vooruitgang, een vooruitgang die leidt naar vrijheid en samenleving die puurder is .