Steeds meer vrouwen doen een HBO-Opleiding

Uit cijfers van het CBS van 2005 blijkt dat steeds meer vrouwen een hbo-opleiding volgen. Hier zit een sterk stijgende lijn in. Vanaf schooljaar 1990/1991 tot 2003/2004 stijgt het aantal in totaal met 53%. Wij vragen ons af waarom steeds meer vrouwen het beroepsonderwijs zijn ingegaan in deze periode. Welke factoren hebben hier invloed op gehad?

Hoofdvraag:

Waarom is het aantal vrouwen dat een hbo-opleiding volgt in Nederland met meer dan 50% gestegen tussen 1990 en 2004?

Deelvragen:

• Welke (lang lopende) sociaal culturele processen in Nederland hebben invloed gehad op de stijgende onderwijsdeelname van vrouwen?
• Welke projecten m.b.t. onderwijsdeelname van vrouwen heeft de overheid tussen 1990 en 2004 ingezet om de deelname aan hoger beroepsonderwijs van vrouwen in Nederland te bevorderen?
• Welke verbeteringen in arbeidsomstandigheden voor vrouwen hebben het vooruitzicht op een baan aantrekkelijker gemaakt?
• Welke oorzaken hebben geleid tot de algemene groei van mannen en vrouwen in voltijdonderwijs?

Vrouwelijke studenten in de meerderheid

Het aantal vrouwelijke studenten in het hbo neemt al jaren flink toe en stijgt bovendien nog steeds sneller dan het aantal mannen. Ten opzichte van 1990/’91 is het aantal vrouwen in het hbo in 2003/’04 met 53 procent gestegen. Bij de mannen was de stijging 25 procent. Vanaf 1997/’98 zijn er meer vrouwelijke dan mannelijke studenten in het hbo.

Analyse

De stijgende lijn van vrouwen die voltijdonderwijs volgen in Nederland is te verklaren door de volgende oorzaken:

• Sociaal culturele processen die invloed uitoefenen op de positie van de vrouw en onderwijs;
• Beleidsveranderingen van de overheid die nog steeds invloed hebben op vrouw en onderwijs in de jaren ’90 tot nu;
• Verbeteringen in de arbeidsomstandigheden van vrouwen;
• Oorzaken die hebben geleid tot de algemene groei van mannen en vrouwen in voltijdonderwijs.

Sociaal culturele processen

Wat in Nederland veel invloed heeft gehad op de onderwijsdeelname van vrouwen is individualisering. Individualisering is een historisch, sociaal en cultureel proces dat al sinds eeuwen in de westerse samenleving werkzaam en nog altijd gaande is. Men is steeds minder geneigd en genoodzaakt in groepen met elkaar samen te leven. Het aantal leden per huishouden is de afgelopen decennia sterk gedaald. Wat hier een grote rol in speelt is dat onder andere door emancipatie van de vrouw mensen vaker gaan scheiden of single blijven en minder kinderen per gezin krijgen. De vrouw is minder afhankelijk geworden van haar man; het huwelijk staat voor haar niet meer in het teken van financiële zekerheid. Deze oorzaken zorgen voor steeds meer tijd en mogelijkheid om een opleiding te volgen voor Nederlandse vrouwen.

Met het proces van individualisering is de mogelijkheid voor het maken van persoonlijke keuzes in het leven vergroot. De verschuiving van de zogenoemde standaardbiografie naar de keuzebiografie (Destandaardisering) is daarvan een gevolg. Verliep vroeger voor mannen de biografie van leren naar werken naar rusten en voor vrouwen van leren naar zorgen naar rusten, tegenwoordig kunnen ook vrouwen voor onderwijs kiezen in alle fases van hun leven. Destandaardisering heeft er toe geleid dat ook vrouwen steeds meer de keus hebben hoe zij invulling geven aan werken, leren, zorgen en wonen. Ook het krijgen van kinderen is voor vrouwen een keuze geworden; dit mede door ontkerkelijking en de pil. Vrouwen krijgen minder vaak een kind, en als ze dit wel doen combineren ze dit veelal met een studie en/of een baan. Verder is het een feit dat de Nederlander steeds ouder wordt ; hierdoor zijn er meer levensjaren om in te vullen met zaken als onderwijs, werk en zorg. Er kan hierdoor bijvoorbeeld worden gekozen om langer onderwijs te volgen en pas later aan een gezin te beginnen.

Beleidsveranderingen van de overheid

De overheid heeft de afgelopen decennia een grote rol gespeeld in de onderwijsparticipatie van vrouwen. Hun doel: dat alle vrouwen hun talenten en kwaliteiten optimaal benutten. Belangrijke uitgangspunten voor het Nederlandse emancipatiebeleid zijn de Wet Gelijke behandeling en het VN-Vrouwenverdrag ter uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen (CEDAW). De afgelopen decennia zijn er een aantal beleidsveranderingen doorgevoerd waardoor vrouwen makkelijker deel kunnen nemen aan onderwijs, zoals:

ECHO
In het hoger beroepsonderwijs is vooral het aantal niet-westers allochtone studenten de afgelopen jaren sterk toegenomen. Dit komt onder andere door ECHO (Expertisecentrum Allochtonen Hoger Onderwijs).Zij werken sinds 1994 aan de ontwikkeling van een integrale aanpak voor het diversiteitbeleid in het hoger onderwijs (gefinancierd door overheidssubsidies). Hiertoe ontwikkelt en implementeert ECHO instrumenten om de in- en doorstroommogelijkheden van allochtonen in het hoger onderwijs te verbeteren. De deelname van allochtonen in het hoger onderwijs is gestegen van 1% in 1992 naar 11% in 2001.

ICT-STER
De Europese Unie heeft – om vrouwen uiteindelijk meer in de ICT aan het werk te krijgen – geld gestoken in het EQUAL-programma (ESF). In Nederland wordt dit uitgevoerd door de ICT-STER; een groep van vijftien onderwijsinstellingen en bedrijven die samenwerken om meer vrouwen op ICT-opleidingen aan het hbo te krijgen. Dit gebeurt onder meer door specifieke pilotacties, door te werken aan genderinclusiviteit van ICT-opleidingen, en door gendermainstreaming van beleid.

Een-leven-lang-leren
Met oog op de vergrijzing en de kenniseconomie wil de overheid het stimuleren om Nederlanders te laten leren , ook naast een baan. Hiervoor worden zowel gemeenten- als bedrijfssubsidies voor ingezet. Zo blijft kennis onder de bevolking op peil en kan als de babyboomers met pensioen gaan iedereen een steentje bijdragen om de economie draaiende de houden. Zo ook vrouwen. Volgens Kees Goudswaard, kroonlid van de SER, is een arbeidsparticipatie van 80 procent nodig om de vergrijzing op te vangen.

HOOP
Het Hoger Onderwijs en Onderzoek Plan (HOOP) van 1998 heeft nog eens extra de nadruk gelegd op de onderwijsdeelname van vrouwen en vooral allochtonen. Zo kunnen mbo’ers hierdoor bijvoorbeeld in het hbo in drie jaar hun studie afronden als zij doorstromen in een verwante richting. Verder zijn er afspraken gemaakt met hogescholen over streefcijfers voor de deelname van allochtonen en vrouwen die harde economische en technische opleidingen (en corresponderende lerarenopleidingen) moeten gaan doen.

Verbeterde arbeidsomstandigheden voor vrouwen

Wat ook meespeelt in de onderwijsdeelname van vrouwen aan het hbo zijn de verbeterde omstandigheden voor vrouwen op de arbeidsmarkt in Nederland. Hoe positiever het beeld van arbeid er voor een vrouw uitziet, hoe meer zij bereid is een opleiding te volgen om op die positie terecht te komen. Denk hierbij aan verbeteringen als: kinderopvang, Wet gelijke behandeling van mannen en vrouwen, uitkeringen, financiering van loopbaanonderbreking, regeling voor verlofsparen, een fiscale stimulans voor betaald ouderschapsverlof en het Wetsvoorstel arbeid en zorg.

Algemene groei onderwijsdeelname (mannen en vrouwen)

Het proces van algemene groeiende onderwijsdeelname in Nederland is (…)bevorderd door de toenemende welvaart en de groeiende vraag naar gekwalificeerd personeel. Het is gestimuleerd door voorwaardenscheppend beleid van de overheid en wordt beïnvloed door een aantal determinanten waaronder prijs, werkloosheid en beloningsverschillen. Tevens komt de stijgende onderwijsdeelname voort uit een streven naar sociale statusverhoging. Maar het tempo van de groei wordt mede beïnvloed door processen die zijn te vatten onder de noemer van sociale diffusie. Een goed voorbeeld daarvan zijn de emancipatieprocessen in Nederland.

Conclusie

Het feit dat het aantal vrouwen in het hoger beroepsonderwijs toeneemt heeft een aantal oorzaken. Zo zijn er sociaal culturele processen die invloed uitoefenen op de positie van de vrouw in onderwijs. Hierbij spelen emancipatie en individualisering een ‘hoofdrol’. Wat ook een oorzaak is, zijn de projecten van de overheid ter bevordering van onderwijsdeelname en emancipatie. Deze projecten hebben ervoor gezorgd dat vrouwen meer gestimuleerd worden om onderwijs te volgen en een beter vooruitzicht hebben gekregen op een baan. De laatste oorzaak is de algemene groei van onderwijsdeelname. Dit komt onder andere door het streven naar sociale statusverhoging en de groeiende vraag op de arbeidsmarkt naar gekwalificeerd personeel. © 2008 - 2010 Imcapimca, gepubliceerd in Werkstuk (Educatie en School) op 26-02-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Imcapimca is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Nederlands schoolsysteem: Dit artikel beschrijft het schoolsysteem zoals het in Nederland bestaat. Hoewel iedere school een eigen visie over de inrichting van het onderwijs erop na kan houden, beschrijft dit…
• Opleidingen die geen baan opleveren: Als starter op de arbeidsmarkt is het belangrijke een gedegen opleiding gevolgd te hebben. Het is daarnaast ook van belang om een opleiding te volgen die kansrijk is op d…
• Het verschil tussen HBO en Universiteit psychologie: Sinds een aantal jaren is er ook een HBO variant van de studie psychologie. Deze variant word duidelijk populairder. Maar wat nou het verschil is tussen d…
• Na het MBO verder studeren op HBO niveau: Veel studenten die een MBO niveau 4 opleiding doen, weten niet goed wat ze daarna willen gaan doen. Het is natuurlijk mogelijk om een baan te zoeken, maar wat als je…
• Informatie Beheer Groep (IB-Groep): Wie heeft er nu niet niet mee te maken gehad, toen je nog een student was. Het is soms zo ingewikkeld dat ik hieronder geprobeerd heb jullie het iets duidelijker te maken…

Bronnen en/of referenties

• www.scp.nl
• www.cbs.nl
• www.emancipatieweb.nl
• www.minocw.nl
• www.echo-net.nl
• www.ictster.nl
• www.hom.nl
• www.vrouwenrecht.nl
• www.genootschapvrouwenstudies.nl
• www.iiav.nl
• www.gelijkenbehandeling.nl
• www.e-quality.nl
• www.szw.nl
• www.vrouwenverdrag.nl
• www.emancipatie.nl
• www.nidi.knaw.nl
• www.postbus51.nl
• www.roc.nl
• www.leren-werken.nl
• www.e-quality.nl
• www.beijing10.nl
• www.rivm.nl
• Jaarboek onderwijs in cijfers 2005, Centraal Bureau voor de Statistiek
• Jaarboek onderwijs in cijfers 2006, Centreaal Bureau voor de Statistiek
• Individualisering en sociale integratie, Sociaal Cultureel Planbureau, 2004
• Individualisering en sociale integratie, SCP 2004
• Andere tijden voor huishoudens, SCP 2004
• Gezondheid in levensloopperspectief, waarom een levensloopperspectief?, RIVM Bilthoven 2006
• Streefdoelen emancipatie nog niet bereikt, SCP 2006
• Onderwijs: een overzicht, Centraal Bureau voor de Statistiek, 2006
• Hoger onderwijs richt zich op behoeften van samenleving, persbericht Ministerie OCW 1997
• Trends in onderwijsdeelname/hoofdstuk 5, Sociaal Cultureel Planbureau 1998
• ICT-meiden zoeken ICT-meiden tijdens StudieBeurs Utrech, www.roc.nl, 2003
• ‘Vrouwen meer werken, ja maar...’, www.emancipatieweb.nl 2006
• Brief van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, A. J. de Geus ’s-Gravenhage, 21 september 2004