Rapport Openbaar Bestuur

Dit rapport gaat over openbaar bestuur, op landelijk-, regionaal- en lokaal niveau. De laatste tijd wordt er in de politiek veel gesproken over bestuurlijke vernieuwing, men is op zoek naar een manier om het lokale bestuur beter te organiseren. Het specifieke punt is hoe het Openbaar Bestuur in Nederland functioneert. Ook wordt er gekeken naar de situatie in andere landen en veranderingen in het bestuur in de loop der tijd.

Wat doen de verschillende territoriale bestuursorganen? (gemeenten, provincies)

Nederland is een koninkrijk of (parlementaire) monarchie, waarvan de vorst geen absolute macht meer heeft, Ons land wordt bestuurd door de regering die samen met het gekozen parlement wetten maakt, die de vorst ondertekent. Nederland is een gedecentraliseerde eenheidsstaat, wat betekend dat de lokale besturen beperkte macht hebben. Het openbaar bestuur in Nederland kent twee onderverdelingen, namelijk de gemeenten en de provincies. Verder zijn er nog speciale bestuurseenheden, die alleen op een bepaalde plaats voorkomen, namelijk de daderwetgebieden en de deelgemeenten of stasdelen.

De provincie
Nederland is ingedeeld in twaalf provincies. De provincies vormen de bestuurslaag tussen het rijk en de gemeenten. Ze doen het werk waarvoor het rijk 'te groot' en de gemeente 'te klein' is. Of in een bepaalde regio een ziekenhuis gehandhaafd kan worden of met andere zorginstellingen moet fuseren, of er alternatieve vormen van openbaar vervoer ontwikkeld moeten worden, maatregelen op het gebied van de jeugdhulpverlening, de aanleg van fietspaden en tal van andere activiteiten van de provincie zijn direct of indirect van invloed op het dagelijks leven. Maar slechts zelden is de provincie de enige instantie die zich met deze zaken bemoeit. De provincie is vaak een 'gebiedsgerichte regisseur' en werkt nauw samen met andere overheden.

Het provinciaal bestuur is actief op een breed terrein: ruimtelijke ordening, verkeer en vervoer, economie, agrarische zaken, milieu, recreatie, natuur en landschap, welzijn, cultuur, bestuurlijke organisatie, toezicht op de waterschappen en op de financïen van de gemeenten.

De gemeente
De gemeente is, na de Rijksoverheid en de Nederlandse provincies, de kleinste zelfstandige bestuurseenheid in het Nederlandse staatsbestel. Per 1 januari 2005 zijn er 467 gemeenten in Nederland. In al die Nederlandse gemeenten wordt een aantal landelijke regels, bijvoorbeeld ten aanzien van uitkeringen, op een zelfde manier toegepast. En de vorm van het paspoort moet er in alle gemeenten hetzelfde uitzien. Toch zijn er wel degelijk grote verschillen tussen de ene en de andere gemeente. Een grote stad, waar veel mensen dicht op elkaar wonen, kent andere problemen en voert een ander beleid dan een dunbevolkte plattelandsgemeente die uit een aantal kleine kernen bestaat. Ambtenaren, gemeenteraadsleden, wethouders en burgemeester zijn er samen verantwoordelijk voor dat de zaken in de gemeente goed lopen.

Verschillen tussen gemeenten worden ook veroorzaakt door andere voorkeuren van de bevolking. Kiest men in de ene gemeente voor de uitbouw van een theater, in een naburige gemeente wil men het geld liever besteden aan de verhoging van de leefbaarheid in de oude wijken. Het maken van die keuzes is de voornaamste taak van het gemeentebestuur (B&W en de gemeenteraad)

De plusregio
Nederland kent tevens zeven plusregio's (oude naam kaderwetgebieden). Deze vormen een extra bestuurslaag naast het Rijk, de provinciale- en gemeentebesturen. Het bestuur wordt niet rechtstreeks gekozen. Sommige van deze gebieden overschrijden provinciegrenzen. De kaderwetgebieden zijn in 1994 ingesteld met de invoering van de 'kaderwet bestuur in verandering'.
Kaderwetgebieden zijn decentrale overheden en in samenwerking met de overige bestuurslagen verantwoordelijk voor onder meer verkeers- en vervoersbeleid, veiligheid, kleinschalige infrastructuur en locatietoewijzing binnen de regio.

Deelgemeente of stadsdeel
In Nederland vormt een deelgemeente de laagste bestuurslaag van de gemeenten Amsterdam en Rotterdam. Amsterdam is onderverdeeld in 14 deelgemeenten, die door de gemeente Amsterdam stadsdelen worden genoemd. Rotterdam is onderverdeeld in 11 deelgemeenten (en een centrumraad en wijkraad Pernis). Deelgemeenten voeren eigenlijk dezelfde taak uit als een kleinere gemeente, waar deze grote steden zich niet direct mee bezighouden.

Hoe fungeert het Openbaar Bestuur in het buitenland, op het gebied van bestuursniveaus, en hoe worden deze landen bestuurd?

België
België is net als Nederland een een parlementaire monarchie, maar geen gedecentraliseerde eenheidsstaat, België is een bondsstaat (oftewel federatie). De hoogste lokale bestuurseenheid in België is het gewest, het zijn er drie, Vlaanderen, Wallonië, en het hoofdstedelijk gewest Brussel. De gewesten zijn ingevoerd om de Nederlands- en Franstaligen meer autonomie te geven. De gewesten zijn dus autonoom. Hieronder kent België nog provincies, arrondissementen, gemeenten en deelgemeenten, die laatsten waren voor de herindeling van 1976 zelfstandige gemeenten, maar zijn samengevoegd tot grotere gemeentes. In de stad Antwerpen heten ze districten. De stad Brussel is tevens een arrondissement en gewest, maar geen provincie. Dit gewest bestaat inclusief Brussel uit 19 gemeenten. De Belgische bestuursstructuur zit erg ingewikkeld in elkaar, veel lokale besturen werken langs elkaar heen.

Frankrijk
Frankrijk is een parlementaire republiek, met geen koning, maar een president als staatshoofd. Frankrijk heeft als overeenkomst met Nederland dat het ook een gedecentraliseerde eenheidsstaat is. De president heeft in Frankrijk veel macht. Frankrijk is onderverdeeld in regio’s, departementen, arrondissementen, kantons en gemeenten.

Duitsland
Duitsland is ook parlementaire republiek, alleen heeft de president hier alleen een ceremoniële functie, al is hij wel staatshoofd. De premier heet in Duitsland bondskanselier.Verder is Duitsland een Bondsstaat, de deelstaten (länder) zijn dus autonoom. Deze deelstaten zijn onderverdeeld in regio’s (regierungsbezirke), (stads)districten (Stadt)kreise en tenslotte gemeenten. Duitsland heeft een duidelijke bestuursstructuur.

Oostenrijk
Oostenrijk is nagenoeg hetzelfde ingedeeld als Duitsland, alleen is er één bestuursniveau minder. Oostenrijk kent deelstaten, districten en gemeenten.

Zwitserland
Zwitserland is een parlementaire republiek en confederatie. Dat wil zeggen dat de deelstaten (kantons) alles zelf regelen, behalve: buitenlandse zaken, defensie en financiën. Na de kantons kent zwitserland nog de gemeenten als bestuurslaag.

Libië
Lybië staat bekend als dictatuur en is derhalve een gecentraliseerde eenheidsstaat. De lagere bestuurseenheden hebben vrijwel geen macht, de centrale overheid regelt alles. De Libische leider heet Moammar al-Qadhafi (of: Gadhafi, Gadaffi, Gaddafi, Gadhdhafi, Ghaddafi, Kaddafi, Kadhdhafi, Khadafy, Qadaffi, Qaddafi, Qadhafi, Qadhdhafi, Qathafi). Hij is alleenheerser die boven de wet staat. Libië is slechts verdeeld in 34 baladiya (gemeentes).
Andere dictaturen zijn: Wit-Rusland, Noord- Korea en Zimbabwe.

Andere staatsvormen
Er zijn veel staatsvormen in de wereld, hieronder zijn er nog een paar extra toegelicht.

Theocratie
Vaticaanstad is een Theocratie (unieke vorm, een Pausdom), een regeringsvorm waarbij de geestelijke leiders het wereldlijke bestuur over een land bezitten.

Iran is een islamitische republiek, een duaal stelsel waarbij de geestelijkheid de meeste macht heeft, maar waarbij er ook een gekozen parlement en een gekozen president is.

Absolute monarchie
De Absolute monarchie is een regeringsvorm waar de koning of keizer alle politieke macht heeft. Saudi-Arabië en het sultanaat Brunei zijn een absolute monarchie heden ten dage. In vroeger tijden was vrijwel elke monarchie absoluut.

Volksrepubliek (Communisme)
In een volksrepubliek hangt de regering het communisme aan. Er zijn wel verkiezingen, maar er kan maar één partij in de regering komen, namelijk de communistische. Een volksrepubliek kan ook een dictatuur zijn, zoals Noord-Korea. Maar meestal geldt een volksrepubliek niet als dictatuur. China, Vietnam, Cuba en Noord-Korea zijn communistische volksrepublieken.

Dominion
Een dominion is een zelfregerend deel van het Brits Gemenebest en is in allen gevallen een voormailge kolonie. Het staatshoofd is de Britse koningin, zij wordt in de dominion vertegenwoordigd door een gouverneur-generaal. De regeringsleider is een premier. Het Verenigd Koninkrijk (V.K.) heeft formeel geen macht meer over de Dominion. Canada, Australië en Nieuw-Zeeland zijn dominions, samen met een belangrijk aantal kleinere landen. Dominions moeten niet verward worden met overige gemenebestlanden, zoals India, Pakistan, Zuid-Afrika, Nigeria e.a. want deze landen zijn ook lig van het gemenebest, maar deze landen hebben niet de Britse koningin als staatshoofd.

Welke bestuursvorm werkt het beste?

Mijns inziens is het verschil tussen een republiek en monarchie op bestuurlijk gebied niet noemenswaardig. Echter de functie van het lokale bestuur is wel belangrijk. Een confederatie of bondsstaat ken autonomie toe aan een lagere overheid, een gedecentraliseerde eenheidsstaat doet dat niet. In deze landen worden dus altijd wetten gemaakt die steeds voor het hele land gelden. Dat is verkeerd. Zo kan het voorkomen dat er wetten gemaakt worden die er komen omdat er wat is voorgevallen in een bepaalde regio. Bijvoorbeeld, een taxichauffeur in het noorden van Nederland ondervind hinder van een wet die is ingevoerd om de situatie in de Randstad. Omdat er in een land vaak verschillende belangen spelen zou het goed zijn dat er in een land als Nederland een nieuwe bestuurslaag kwam, gewesten, die boven de provincies staan, met autonomie.

Treden er veranderingen op in het bestuur in de loop der tijd?

Bestuur is vaak aan veranderingen onderhevig, in Nederland had de koning vroeger ook veel macht, maar dat is sinds de invoering van de machtenscheiding in 1848 door Dr. Mr. Johan Rudolf Thorbecke is de macht van de vorst geminimaliseerd. Nederland is hierdoor veel democratischer geworden. Ook nu nog wordt er in de politiek gesproken over het invoeren van referenda, dus wie weet worden er in Nederland alleen maar nieuwe wetten ingevoerd met instemming van de burgers. Wat ik persoonlijk een trieste zaak vind, is de schaalvergroting die de politiek ons oplegt. Scholen, ziekenhuizen, politiekorpsen en gemeenten fuseren tot enorme eenheden (Nederland heeft na Noorwegen en het V.K. de grootste gemeenten van West-Europa). Hierdoor komt de politiek niet dichter bij de burger te staan, maar er juist verder vanaf. Want de gemeente is in Nederland de kleinste bestuurlijke eenheid, maar er worden regelmatig nog een aantal gemeenten samengevoegd tot één supergemeente (Gelderland recentelijk), waarbij het aantal inwoners direct stijgt van 10.000 tot 40.000 of 60.000. Dus zo verdwijnt bijvoorbeeld ook het spontane praatje met de wethouder die bij de mensen om de hoek woont, of door de straat naar het gemeentehuis fietst. En die dingen zijn juist zo belangrijk om de politiek dichter bij de burgers te brengen, zonder afspraken te maken en weken te wachten.

Qua democratisering lijkt het vanaf de 19e een trend die nogsteeds voortzet om de wereld democratischer te maken. In vroeger tijden ontstonden er sneller dictaturen en waren de monarchiën nog absoluut. Na de twee wereldoorlogen zijn de meeste verdwenen. Recentelijk nog, is de Iraakse dictator door o.m. de V.S. afgezet en is men reeds begonnen met de democratisering van het land.