Gaius Julius Caesar versus Octavius Augustus

Hoe komt het dat Octavianus Augustus rust wist te scheppen in zijn keizerrijk, terwijl Gaius Julius Caesar dat niet wist te genereren?

Hoofdvraag:

Hoe komt het dat Octavianus Augustus rust wist te scheppen in zijn keizerrijk, terwijl Gaius Julius Caesar dat niet wist te genereren?

Toelichting:
Ik heb dit onderwerp gekozen omdat ik het Romeinse rijk interessant vind. Daar moest ik een onderzoeksvraag bij zien te vinden. Ik ben begonnen met het zoeken naar een periode die ik wilde behandelen. Daarbij heb ik gekozen voor keizer Octavianus Augustus. Bij het vormen van de hoofdvraag heb ik de hulp van Nico ingeroepen. Hij formuleerde de hoofdvraag waarna ik deze enigszins bijschaafde en aan het werk ging.

Opbouw van het referaat:

Zoals ik dus al gezegd heb is de hoofdvraag die mij beziggehouden heeft:
“Hoe komt het dat Augustus rust wist te scheppen in zijn keizerrijk, terwijl Gaius Julius Caesar dat niet wist te genereren?”
Julius Caesar heeft een enorm rijk voor zichzelf weten te veroveren. Hoe heeft hij dat gedaan en waarom stuitte hij daarbij op onvrede terwijl zijn bij testament geadopteerde zoon Octavianus Augustus er een stuk minder moeite mee schijnt te hebben gehad?

Wat ik gedaan heb, en vandaag dus wil laten zien is in eerste instantie uitgebreid het leven van Julius Caesar onderzoeken en daarna een kort gedeelte van het leven van Octavianus. Daarna wil ik in de conclusie een antwoord op mijn hoofdvraag proberen te geven.

Gaius Julius Caesar:

In de zomer van het jaar 100 v. Chr. geboren te Rome. Groeide op als een kind van de aristocraat en senator Gaius en zijn vrouw Aurelia. Het huis stond in een nederige wijk in Rome, de ouders van Julius waren niet overdreven rijk, maar ook zeker niet arm. Op 7jarige leeftijd begon de opleiding voor Julius Caesar, die eerst door zijn moeder werd verzorgt en later door een slaaf die hem meer bijleert van moeilijke grammatica.

In het huis van Julius’ vader kwam vaak de Senaat bijeen. Julius moet daar met veel aandacht aan de deur hebben staan luisteren. Het was een woelige tijd en de discussie moeten soms heftig zijn geweest. Julius stond aan de deur van een ruimte die de machtigste ter wereld moet hebben geleken, hij wilde graag naar binnen. Maar de weg daar naar toe was oneindig lang: je moest in ieder geval 30 zijn om te verkiesbaar te worden gesteld voor quaestor (financiële zaken) 39 voor praetor (juridische zaken) en 42 voor consul.

85 v. Chr. overlijdt Julius’ vader (hij is dan 15) en wordt hij hoofd van het gezin. in 84 v. Chr. trouwt hij (16) met Cornelia. Hiervoor verbreekt hij zijn verloving met Cossutia omdat Cornelia politiek interessanter is. Ondertussen was Rome geen veilige plek, er waren veel problemen o.a. doordat het rijk te groot werd om door de senaat geregeerd te worden. Dit kwam door de rivaliteit en eerzucht onder de aristocratie. Het politieke Rome was verdeeld in optimates, die over het algemeen de visie van de aristocratie vertegenwoordigden, en de populares, die het volk beweerden te vertegenwoordigen. Julius hoorde bij de populares. Deze groep werd geleid door zijn schoonvader Cinna en Marius. De optimates werden geleid door Sulla.

Toen er weer een burgeroorlog uitbrak kwam Sulla als overwinnaar uit de strijd. Hij eiste van Julius (toen hij voor hem werd geleid) dat deze zou scheiden en zou hertrouwen en zo het kamp van de populares zou verlaten. Caesar weigerde en eiste dat hij vrijgelaten zou worden. Hij werd uiteindelijk vrijgelaten maar zijn gehele erfenis en bezit werd in beslag genomen. Hierdoor koos hij ervoor in het leger te gaan en Rome te verlaten.

Toen hij een jaar of 18 was trad hij toe tot het leger. Daar heeft hij de krans van eikenblad (die zeer veel respect afdwong bij iedereen) verworven door het leven van een strijdmakker te redden. In 78 v. Chr. overleed Sulla en vond Julius het tijd om terug te keren naar Rome, zijn vrouw en dochter Julia.

Caesar besloot politieke vijanden aan te klagen. Dit was een gebruikelijke methode in die tijd om bekendheid onder het volk te vergroten. Hij verloor twee rechtszaken. Vastbesloten om er niet nog een te verliezen vertrok hij naar Rhodos waar hij wilde studeren bij Apollonius Molo, maar onderweg werd hij gevangen genomen door Piraten. Deze wilden losgeld voor hem vragen. Tijdens zijn gevangenschap van 38 dagen deed Julius alsof de piraten zijn dienaren waren. Toen hij uiteindelijk vrijgelaten werd huurde Julius schepen en manschappen, zeilde achter de piraten aan, liet hen gevangen nemen en kruisigen. Hij koesterde toch enige bewondering voor hen, omdat ze hem goed behandeld hadden dus sneed hij hen eerst de keel af.

Hij reisde door naar Rhodos, daar aangekomen hoorde hij dat een deel van Klein-Azië (huidig Turkije) opnieuw was binnengevallen door koning Mithridates. Hij liet zijn studie voor wat het was en bracht eigenhandig troepen op de been, waarmee hij het vijandige leger het rijk uit joeg. Deze actie was tamelijk onwettig onder andere omdat dit alles geschiedde zonder toestemming van de plaatselijke gouverneur.

Hij woonde tot zijn 30ste in Rome en vergaarde een kring van contacten en geldschieters om zich heen. Ondanks zijn schulden leefde hij erop los en zorgde dat hij gezien werd. Op zijn 30ste werden zijn uitgaven beloond: hij werd quaestor. Hiervan werden er per jaar 20 gekozen. 2 voor in Rome en 18 om gouverneurs bij te staan in provincies. Hij werd naar West-Spanje gestuurd om daar te dienen. Door zijn functie als quaestor van een jaar diensttijd, had hij levenslange toegang tot de senaat verworven.

Zijn eerste vrouw was overleden voordag hij naar Spanje vertrok en toen hij na een jaar terugkwam trouwde hij Pompeia, de rijke kleindochter van Sulla. Ondertussen werd zijn uitgavenpatroon steeds groter en zijn schulden groeiden. Dankzij deze uitgaven werd hij gekozen tot een van de vier jaarlijks gekozen aedielen. Zij waren verantwoordelijk voor het onderhoud van Rome en de publieke feesten. Waaraan hij weer enorme hoeveelheden geld aan uitgaf. Sommigen zeggen dat hij gladiatoren bekleedde met zilveren harnassen, dat hij eens een arena met water zou hebben laten vollopen voor een namaakzeeslag en wilde en exotische dieren uit Afrika en het Oosten liet importeren.

Op zijn 36ste (63 v. Chr.) stelde Julius zichzelf verkiesbaar voor pontifex maximus, hoogste priester van Rome. Hij won deze levenslange positie en dit bracht hem rijkdom, prestige, privileges en zelf een officiële woning achter hoge muren op het Forum. Tot die tijd had hij in een burgerwoning gewoond temidden van een drukke stadswijk. Ondertussen werd het een grote ongeorganiseerde bende in Rome, de overbevolking bereikte een toppunt en branden waren de orde van de dag. Julius viel op door zijn populistische uitspraken zoals het beloven van korenleveringen, schuldhervormingen, schulddelging zelfs en herverdeling van het land.

In 61 v. Chr. toen Julius een jaar als praetor juridische taken in Rome en Italië had uitgevoerd, werd hij voor een jaar gouverneur met het gezag om een leger aan te voeren. Zijn gouverneurschap lag in West-Spanje. Crassus stond garant voor hem terwijl hij Rome verliet. Het was in die tijd zo dat de legioenen meer luisterden naar degenen die hen aanvoerden dan naar de politiek. Dit omdat ze vaak ver van huis waren en de aanvoerders garant stonden voor hun betaling en boerderijen na het uitdienen van hun diensttijd. Dit was de reden dat het legioen zeer trouw en loyaal was aan Julius. Julius viel veel gebieden aan en zorgde voor veel oorlogsbuit. Na deze diensttijd stelde hij zich in 59 v. Chr. kandidaat voor Consul en won dit samen met Bibulus. Julius Caesar sloot nu een politiek verbond met Pompeius en Crassus. Bibulus werd zodanig fysiek bedreigd dat deze thuis bleef.

Pompeius eiste land voor zijn veteranen, Crassus eiste financiële voordelen en Caesar voldeed aan beide eisen. Maar zijn eigen ambitie was nog groter. Na afloop van zijn jaar als Consul zou hei gouverneur van een provincie worden. Hij kocht de volksvergadering om en intimideerde degenen die niet om te kopen waren, zo werd hij in plaats van 1, 5 jaar gouverneur van Gallia Cisalpina en Illyricum. (noord-Italië en Italië ten oosten van Rome tot aan Griekenland). Doordat de gouverneur van Gallia Transalpina (zuid-Frankrijk) overleed haalde Pompeius de senaat over om Julius Caesar ook deze derde provincie te geven. Hier ging hij, onder het voorwendsel te zijn aangevallen door een Keltische stam, achter de Helvetiërs aan en slachtte hen af. Hij was uit op eigen gewin.

Na zijn vijf jaar dienst drong hij er bij Pompeius en Crassus op aan om te dingen naar het consulaat. Hierdoor konden zij Julius Caesar weer als gouverneur aanstellen voor vijf jaar over de gebieden die hij veroverd had. Dit plan werkte maar daarna viel het triumvaat uit elkaar omdat Crassus stierf. Ook Julia (dochter van Caesar) stierf en haar man Pompeius werd door de oppositie overgehaald om zich bij hen te scharen.

Door het overlijden van Crassus waren de overige senatoren bang dat Julius Caesar weer zou proberen aanspraak te maken op het consul. Om dit te voorkomen probeerden ze een proces tegen hem aan te spannen vanwege zijn vermeende machtsmisbruik vóórdat hij 10 jaar eerder naar Gallië was vertrokken.

Julius Caesar woog zijn mogelijkheden tegen elkaar af en besloot dat hij met zijn legioenen naar Rome zou komen om de leiding in handen te nemen. Rijken en de oppositie vluchtten uit Rome weg. Ook Pompeius, hij vluchtte naar Griekenland.
Julius Caesar liet gevangenen vrij, wat zeer ongebruikelijk was, en hierdoor openden men stadspoorten voor hem. Op deze manier won hij het verstand en het hart van de burgers.

Julius Caesar ging eerst met zijn troepen naar Spanje om het leger dat daar lag en Pompeius nog trouw was te bevechten. Een jaar later reisde hij terug en ging naar Griekenland waar hij de overwinning behaalde op Pompeius, die zelf naar Egypte vluchtte. Julius Caesar ging erachteraan. In Alexandrië (Egypte) stond hem het hoofd van Pompeius te wachten. Hij was omgebracht als geschenk aan Caesar, door Ptolemaeus XIII. Julius Caesar was woedend. Hij zag zijn roem aan zich voorbij gaan en kon het daarbij ook niet verkroppen dat een Romeinse edelman door een buitenlander was onthoofd.

In 46 v. Chr. keerde Gaius Julius Caesar terug naar Rome om daar maar liefst 4 triomftochten te houden. Veel tegenstanders waren oorlogsmoe en bereid hem een kans te geven, mits de alleenheerschappij tijdelijk zou zijn. Caesar werd uit respect, blinde verering of angst weer tot dictator uitgeroepen. (in het jaar 49 v. Chr. was hij dit al geweest voor een half jaar, nu voor een ongekende periode van 10 jaar).

Als dictator wachtte hem een enorme werkdruk. Rome en het Romeinse rijk lag in puin na de oorlog en kampte nog steeds met problemen van daarvoor. Julius Caesar liet zijn tegenstanders terugkomen en schold hen hun straf kwijt. Toch bleef hij de senaat negeren. Caesar herschreef wetten en bevorderde de komst van leraren en doktoren. Na vijf maanden moest hij opnieuw op veldtocht omdat de zonen van Pompeius een leger op de been hadden gebracht. Dit heeft hij maar net kunnen overwinnen. Teruggekeerd in Rome werd duidelijk dat Caesar beter was in het behalen van de zegen machtsconflicten dan in het realiseren van politieke stabiliteit.

Caesar dacht aan de tijd met zijn soldaten. Hij wilde net als Alexander de Grote zijn rijk tot aan de rivier de Indus uitbreiden. Voordat hij naar Parthië vertrok breidde hij de senaat uit van 600 tot 900 personen. Dit tot groot ongenoegen van de senatoren die er vanaf het eerste uur waren geweest. Na februari 44 v. Chr. regelde Caesar dat zijn dictatuur een open einde zou hebben. Tevens stootte hij veel mensen voor het hoofd door tijdens senatorvergaderingen in een gouden zetel te zitten en een purperen kleed te dragen wat normaal alleen was weggelegd voor tijdens een triomftocht. Zijn macht leek hem naar het hoofd te stijgen. Plannen om hem te vermoorden begonnen langzaam vorm en gestalte te krijgen. Er werd besloten hem te vermoorden 3 dagen voordat hij naar Parthië zou vertrekken. En zo geschiedde dat Gaius Julius Caesar op 15 maart 44 v. Chr. op 56 jarige leeftijd doormiddel van 44 messteken om het leven werd gebracht.

Octavianus Augustus:

In Rome betekende het einde van Julius Caesar ook het einde van de republiek. Er brak opnieuw een burgeroorlog los. De senatoren wilden de republiek herstellen na de moord op Julius Caesar, maar ze kwamen bedrogen uit. De veteranen van Caesar, het stadsvolk en de bewoners van de Italische steden moesten niets hebben van hen en wachtte totdat een geestverwant van Caesar op zou staan. Dit gebeurde voor het eerst in de verschijning van consul Marcus Antonius. Hij werd daarbij gesteund door Lepidus. Hij dacht een machtsstrategie uit maar werd daarbij verstoord door Octavianus, de bij testament geadopteerde zoon van Gaius Julius Caesar. Octavianus was nog maar 18 jaar, maar toch liet hij zien dat er met hem niet te spotten viel. De senaat moest hem allerlei bevoegdheden toestaan, toen de senaat aarzelde om hem het consul te geven verzoende Octavianus en Antonius zich met elkaar. Deze twee en Lepidus vormde het tweede triumviraat in de geschiedenis van Rome.

“Zij kregen de bevoegdheden van consuls, het recht om edicten uit te vaardigen en om magistraten te benoemen en de bevoegdheid om burgers zonder recht van beroep ter dood te brengen. Hierop deden zij wat Caesar niet had gedaan: zij richtten een bloedbad aan onder de senatoren die niet tijdig de vlucht hadden kunnen nemen.”

Senatoren namen de wijk naar de Balkan waar Brutus en Cassius uit alle delen van het oosten troepen verzamelden. Dit leger van de republikeinen werd echter verpletterend verslagen op 23 okt. 42 v. Chr. Terug in Rome verdeelde het triumviraat het rijk onder hun drieën.

“Antonius kreeg de oostelijke provincies en Gallië ten noorden van de Alpen, Octavianus de westelijke provincies. Lepidus werd afgescheept met het bestuur over Afrika en speelde verder een ondergeschikte rol.”

Octavianus en Antonius waren vanaf dat moment rivalen van elkaar. Dit nam steeds grotere vormen aan. Toch probeerde ze het bij te leggen en als bewijs van de hernieuwde samenwerking huwde Antonius Octavianus’ zuster Octavia. Toch groeiden de twee steeds verder uit elkaar, dit kwam onder andere doordat Antonius gevallen was voor de charmes van Cleopatra. Hij stuurde Octavia weer terug naar huis. Zodoende wilde hij profiteren van de rijkdom van Cleopatra en vanuit Egypte een nieuwe campagne tegen Parthië opzetten. Cleopatra had Antonius opzettelijk verleidt omdat ze dacht dat hij de heerser van Rome was. Beiden haalden de woede van Octavianus op de hals.

Daarbij had Octavianus nu een machtig middel in handen. Door met een buitenlander te trouwen terwijl hij nog getrouwd was met een Romeinse was Antonius dwars tegen de Romeinse principes ingedruist. Octavianus en Cicero maakten hier handig gebruik van door een lastercampagne op te zetten.

Het volk keerde zich tegen Antonius. Het kostte Octavianus vier jaar tijd om een vloot te bouwen. Deze versloeg Antonius in een zeeslag (onder leiding van Agrippa). Antonius en Cleopatra vluchtten terug naar Egypte. Een jaar later marcheerde Octavianus Egypte binnen en Antonius pleegde zelfmoord. Ook Cleopatra pleegde zelfmoord nadat ze erachter kwam dat Octavianus niet op haar charmes inging. Het kind van Julius Caesar en Cleopatra; Caesarion vermoordde hij. Zo kon hij geen aanspraak meer maken op de troon. De twee kinderen uit het huwelijk van Antonius en Cleopatra liet hij in leven en opvoeden door zijn zus zodat hij een oogje in het zeil kon houden.

Octavianus streefde ernaar om zijn regering een constitutionele basis te geven. Zijn hele handelen was erop gericht de senaat en het volk ervan te overtuigen dat hij een voor alle Romeinen acceptabele leider was. Hij riep in 27 v. Chr. de senaat en volksvergaderingen in plechtige zittingen bijeen. Hij zorgde ervoor dat hij zich niet te ver van het volk verwijderde, dat zou de kans op een vreedzaam bestuur ernstig verkleinen. Zijn macht was groter dan dat van wie dan ook, maar hij zorgde er wel voor dat zijn handelen en bevoegdheden die hem door de senaat werden aangeboden binnen de regels van de oude Romeinse Republiek bleven liggen. Hij werd tot consul benoemd en ontving tevens het imperium over enkele provincies waar orde en rust niet gegarandeerd waren. Zo kon hij zichzelf bewijzen. Daarnaast accepteerde hij wel de, door de senaat aangeboden titel, Augustus wat betekend ‘de verhevene’ een benaming die slechts aan goden voorbehouden was geweest.

Conclusie:

Hoe komt het dat Augustus rust wist te scheppen in zijn keizerrijk, terwijl Gaius Julius Caesar dat niet wist te genereren?

1) Allereerst wil ik kort ingaan op het feit dat Gaius Julius Caesar nooit officieel een keizer is geweest. Hij is slechts benoemd tot dictator voor respectievelijk een half jaar, 10 jaar en daarna tot dictator in een dictatuur met een open eind. Terwijl Octavianus de titel Augustus heeft gekregen van de senaat. Hierin is direct al een verschil te bezien tussen Caesar en Augustus. Namelijk dat Caesar alleen het volk, en Augustus het volk én de senaat achter zich had staan.

2) Een tweede verschil is dat Julius Caesar niet echt bedreven was in het voeren van politiek. Hij was geen politicus. Hij was ontzettend goed in het oplossen in zijn voordeel van machtsgeschillen, maar toen hij in Rome als dictator aan de macht was begon dat al snel te vervelen. Hij wilde weer op pad, en begon een onderneming richting Parthië voor te bereiden.
Octavianus daarentegen speelde goed in op wat de senaat wilde, hij stelde zich op als een soort grote consul / gouverneur en bleef binnen de regels van de republiek. Daarmee stemde hij de senaat gunstig.

3) In het verlengde daarvan ligt dat Julius Caesar niet in staat was de puinhopen van de burgeroorlog op te lossen. Rome was verwoest, hij was dictator en het volk had verwachtingen die niet waar gemaakt konden worden. Octavianus daarentegen heeft het wel gepresteerd (daar heb ik verder niet over verteld, dat is in de periode gebeurt na de overwinning en toevoeging van Egypte) om Rome te herbouwen en te verfraaien.

4) Blijft de laatste reden over die kan worden aangevoerd waarom het Augustus wel lukte om rust te genereren en Julius Caesar niet: Caesar liet zijn vijanden in leven. Hij heeft ze angst ingeboezemd, maar verder heeft hij er na zijn terugkeer in Rome niet meer veel tegen ondernomen. Hij liet zelfs zijn tegenstanders straffeloos terugkeren nadat hij ze eerst verjaagd had. Dat staat in schril contrast met wat Octavianus doet, hij moord de halve senaat uit die niet op tijd weg kan komen. Hierdoor zijn, zijn politieke tegenstanders uit het veld geslagen.

Boven dat alles staat misschien wel het feit dat Gaius Julius Caesar het Romeinse Rijk klaar gestoomd heeft een keizerrijk te worden. Men moest misschien gewoon aan het idee wennen een keizer aan het hoofd te hebben. Uit de bende die ontstond in Rome in de tijd van de jeugd van Julius Caesar wijst er al op dat de senaat het groter worden van het rijk en de bevolking gewoonweg niet aan kon. Het volk heeft tijdens de periode van Julius Caesar kunnen wennen aan een dictator en Augustus kwam zo in een gespreid bedje. © 2007 - 2010 Bartwijsgeer, gepubliceerd in Werkstuk (Educatie en School) op 14-11-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Bartwijsgeer is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Julius Caesar – veni, vidi, vici: Het derde deel van het Romeinse Rijk gaat over de bekende Gaius Julius Caesar die lange tijd aan de macht was in het Rijk. Julius Caesar is de geen die Frankrijk veroverde e…
• Het liefdesleven van Cleopatra: Tussen 69 en 30 voor Christus was Cleopatra koningin over Egypte. Ze heerste met harde hand over Egypte en kreeg onder andere een liefdesrelatie met de Romeinse heerser Julius…
• Cleopatra: legende of niemendal?: Ze zou de mooiste koningin aller tijden zijn. In ieder geval één die wellicht het meest tot de verbeelding sprak. Maar wie was deze in ezelinnemelk badende en mannenverslind…
• De Oude Wereld - Klassieke Oudheid: Oude Wereld - Oudheid Weetjes. Wie stichtte Alexandrië? Welke Griekse wijsgeer dronk de gifbe-ker? Wie was de eerste Romeinse keizer? Wat is het verschil tussen oudheid e…
• Gaius Octavius of Keizer Augustus: Het was in Rome, in het jaar 63 v. Chr., toen er een jongen werd geboren uit het huwelijk tussen Gaius Octavianus en Atia Balba Caesonia. Een jongen die later de eerste pri…

Bronnen en/of referenties

• Blois, de L., R.J. van der Spek, Een kennismaking met de oude wereld. (Bussum 2001)
• Buck, de P., e.a., Zoeken en schrijven. Handleiding bij het maken van een historisch werkstuk. (Baarn 2006)
• Connolly, Peter en Hazel Dodge, Stad in de oudheid. Leven in Athene en Rome. (Keulen 1998)
• Grabsky, Phil, Keizers onder het mes. Opkomst en ondergang van het Romeinse rijk. (Amersfoort 1997)
• Meijer, Fik, Keizers sterven niet in bed. Van Caesar tot Romulus Augustulus. 44 v.Chr.-476 n.Chr. (Amsterdam 2002)
• Meijer, Fik, Macht zonder grenzen. Rome en zijn imperium. (Amsterdam 2007)
• Vittinghoff, Friedrich, Augustus. (Den Haag 1963)