De Structuur van Geschiedenis

In de naam geschiedenis, vind men het woord geschieden. Wat geschied is, behoort tot het verleden. Het verleden kunnen we bestuderen. Zo komen we erachter wat er zoal gebeurd is in andere tijden. Door tijden te bekijken en met elkaar te vergelijken, hebben historici de tijd opgedeeld in periodes. Hoewel een structuur ons helpt dingen te onthouden, lopen we bij het structureren van geschiedenis tegen een aantal problemen aan. In dit artikel zullen een aantal vragen behandeld worden die te maken hebben met de structuur van geschiedenis. Deze vragen zijn als volgt:

• Wat is geschiedenis?
• Wat zijn de valkuilen voor de historicus?
• Kan je geschiedenis met een wetenschappelijke methode analyseren?
• Is er structuur mogelijk in de geschiedenis?

Wat is geschiedenis?

Er zijn twee typen geschiedenis te onderscheiden. Deze zal ik beiden toelichten:

Geschiedenis als het verleden:
Wanneer men uit gaat van dit type geschiedenis, ziet men geschiedenis als een omschrijving van alles dat gebeurde in het verleden. Het is als het ware een chronologische opsomming van gebeurtenissen.

Geschiedenis als een uitleg van het verleden:
Men vraagt zich een aantal zaken af, wanneer men op deze manier naar geschiedenis kijkt. Allereerst heeft men als doel een antwoord te vinden op de vragen wanneer, hoe en waarom iets plaats vond. Men probeert te zoeken naar de waarheid, om zo een ware en goede uitleg voor het verleden te vinden. We doen dit omdat we willen weten waar we als mens vandaan komen. Verder willen begrijpen waarom bepaalde dingen in het verleden gebeurd zijn. Verder gebruiken we geschiedenis om onze acties in het heden te verdedigen. Ook proberen we geschiedkundige wetten te vinden, die mogelijk de toekomst helpen voorspellen. Hierop zal ik later terug komen. Een belangrijke reden ook, is het feit dat we graag de waarheid willen weten over het verleden.

Wat zijn de valkuilen voor de historicus?

Wanneer historici naar de geschiedenis kijken, stuiten ze op een aantal problemen. Deze problemen verhinderen het om de echte waarheid boven tafel te krijgen.

• Allereerst is het verleden verleden tijd. Dit betekent dat het niet mogelijk is om terug te gaan om zaken te controleren. Alles wat er mogelijk is, is gissen naar de waarheid. Het checken van vermoedens is onmogelijk.
• Historici zijn afhankelijk van de bronnen die het verleden beschrijven. Het probleem hierbij is, dat lang niet alles beschreven is. De bronnen zijn incompleet. Degene die de bron creëerde heeft daar in die tijd zelf over nagedacht. Hij koos ervoor dingen vast te leggen die volgens hem relevant waren. Daardoor zijn bepaalde zaken in de vergetelheid geraakt. Verder hebben de bron makers misschien dingen verkeerd onthouden wanneer ze uitgaan van hun geheugen.
• Het is over het algemeen zo dat er bepaalde bevolkingsgroepen minder beschreven zijn in de geschiedenis. Over mannen is bijvoorbeeld veel meer bekent dan over vrouwen. Dit kan ook problemen opleveren, omdat de informatie op die manier incompleet is.
• Verder hebben we te maken met het probleem dat we de geschiedenis bekijken met onze moderne inzichten. Daardoor begrijpen we bepaalde acties in het verleden vaak niet.
• Een probleem waar veel historici op stuiten is het feit dat je niet honderd procent neutraal kunt zijn wanneer je iets bestudeerd. Sommigen zullen empathie voelen voor de persoon die ze bestuderen. Anderen zijn geneigd om een bepaalde groep te zien als de goeden, en de andere groep als de slechten. Dit is een probleem omdat er in bijvoorbeeld een conflict altijd twee partijen zijn. Afhankelijk van hoe je het conflict bekijkt is de een fout en de andere goed. Misschien vinden wij de Saracenen slecht omdat deze voor onze waarden een bedreiging vormden in het verleden, maar andere bevolkingsgroepen zagen in de Saracenen misschien wel de goede partij van het conflict.
• Verder zijn er mensen die de geschiedenis gebruiken om hun zaak te ondersteunen. Ze verwijzen naar het verleden om hun ideologie aan te kunnen prijzen. Dit is een probleem omdat ze de aspecten uit het verleden uitzoeken die gunstig zijn, maar bepaalde andere zaken weglaten. Het resultaat is een verknipt beeld.

Het algemene probleem voor historici is in feite dat het onmogelijk is om de waarheid te vinden. De eerdere genoemde valkuilen veroorzaken dit onder andere. Omdat historici toch graag een soort van waarheid willen vinden in het verleden, zijn er een aantal theorieën ontstaan die dit mogelijk zouden moeten maken. Deze theorieën zijn filosofisch.

Correspondentietheorie:
Als deze theorie gebruikt wordt, probeert men het verleden te baseren op onze feitelijke uitleg hiervan. Omdat deze uitleg niet te controleren is en vaak incompleet is, wordt deze theorie gezien als ongeschikt voor geschiedenis.

Coherentietheorie:
Wanneer deze theorie wordt toegepast, doet men het volgende: een bewering wordt gezien als waar, wanneer hij aansluit op eerder gedane beweringen. Als het voorkomt dat een nieuwe ontdekking niet overeenkomt met de eerdere beweringen, maar wel overtuigend is, dan wordt het eerdere van tafel geveegd en begint men opnieuw.

Uitgaande van het voorafgaande, zijn er twee manieren waarop historici om kunnen gaan met geschiedenis.

Historisch realisme:
Historici die deze methode gebruiken vinden dat de het verleden is wat wij er van denken. Het maakt dus niet uit of een bron honderd procent betrouwbaar is of niet, zolang hij redelijk overeen komt of aansluit bij andere bronnen, kan er een waarheid gecreëerd worden. Hoewel velen gebruik maken van deze methode, wordt hij over het algemeen gezien als zeer naïef.

Historisch anti-representationalisme:
Historici die in deze methode geloven, vinden dat de correspondentie theorie opgegeven moet worden, omdat hij niet geschikt is voor geschiedenis. Een correspondentie theorie is geschikter, maar velen vinden ook dat er helemaal niet gesproken moet worden over het vinden van de waarheid omdat dit toch niet mogelijk is. Het doel van de historicus zou moeten zij het structureren van bronnen.

Kan je geschiedenis met een wetenschappelijke methode analyseren?

Om te weten of je geschiedenis met een wetenschappelijke methode kunt analyseren, is het belangrijk om te kijken naar wat een dergelijke methode inhoudt. Wetenschappelijke methodes zijn heel abstract. Ze zijn altijd waar. Bepaalde gebeurtenissen leveren altijd hetzelfde op. Als x gelijk is aan y, dan is dat altijd zo. Dit wetende, loop je bij geschiedenis al tegen een probleem aan. De geschiedenis bestaat niet uit x-en en y-en die op elkaar reageren. Juist de acties van mensen zijn zo belangrijk. Met menselijke reacties, emoties en gedachten wordt geen rekeningen gehouden in een wetenschappelijke methode. Daarom kun je eigenlijk wel zeggen dat wetenschappelijke methodes niet geschikt zijn om geschiedenis te analyseren.

Toch gebeurd dit wel. Het aanbrengen van structuur in de geschiedenis is hier een teken van. Bepaalde redenen hebben er voor gezorgd dat men besloot dat de tijd ineens geen middeleeuwen meer heette. Gebeurtenis x zorgde voor reactie y. Sommigen geloven dat de geschiedenis een cyclische loop heeft. Dit zou betekenen dat de x-en en y-en zich steeds afwisselen. Anderen zeggen dat de geschiedenis juist een lineaire loop heeft. Na de x, komt de y en vervolgens de z. Het principe actie en reactie wordt dus wel degelijk toegepast. Men doet dit onder andere om te proberen toekomstige gebeurtenissen te voorspellen. Denk hierbij aan nieuwe economische crisissen of oorlogen.