Tsjernobyl 1986: scheurtjes in communisme en kernreactor

Tot 1986 had nog vrijwel niemand gehoord van de stad Tsjernobyl en de kerncentrale die daar vlakbij lag. Een ongeluk veranderde doet, hoewel Rusland, toen nog Sovjet-Unie geheten, niet direct verslag deed van het ongeluk, en het ook niet direct bekend raakte buiten het getroffen gebied. Europa ontsnapte aan wat een nog veel grotere ramp had kunnen worden dan het toch al is geweest.

Tsjernobyl

Tsjernobyl ligt in het westelijke deel van de Sowjet-Unie. Inmiddels Oekraine. Een deel van het gebied rondom Tsjernobyl ligt in de Oekraine, een deel in Wit-Rusland, een deel in Rusland zelf. Tsjernobyl was een stad met zo'n 15.000 inwoners in de jaren tachtig.

Een ontploffing

Op 26 april 1986 vond een proef plaats in een van de vier kenreactoren van de kerncentrale nabij de stad Tsjernobyl. In de nacht ging het echter fout. Een enorme druk, veroorzaakt door stoom, veroorzaakte een enorme ontploffing, waarna een radioactieve rookwolk in de lucht terecht kwam. Zweden merkte als eerste dat er radioactief afval uit de lucht kwam (met neerslag). Nederland merkte het ongeveer een week na de ontploffing. Iedereen was toen al gewaarschuwd, en er waren al diverse maatregelen genomen, zoals verbod op verkoop van producten die in die dagen uit de grond gehaald werden, om ernstigere problemen te voorkomen.

Rusland sloeg geen alarm, Zweden merkte het op

Rusland, destijds sprak iedereen nog van de Sowjet-Unie, sloeg geen internationaal alarm. Daardoor duurde het enkele dagen voordat alle berichten goed doorsijpelden. Ook in de Sowjet-Unie zelf werd er niet heel uitgebreid over gesproken. Dat was de tijdsgeest. De Sowjet-Unie bevond zich in de nadagen van de grote communistische heilstaat. Sinds de jaren vijftig woedde de Koude Oorlog tussen het Westen (lees: Amerika) en het Oosten (lees: de Sowjet-Unie). West- en Oost-Berlijn, met de Berlijnse muur, was daar een treffend voorbeeld van. Aan het eind van de jaren tachtig werd duidelijk dat het systeem van het communisme en de controle vanuit Moskou niet meer te handhaven was. Wel zou je in een tijdslijn dit voor gebeurtenissen als de val van de Berlijnse muur en het uiteenvallen van de Sowjet-Unie kunnen plaatsen, omdat hier al duidelijk werd dat het de Sowjet-Unie onvoldoende lukte om overal controle op te houden.

Veel doden?

De Tsjernobyl-ramp is vooral een ramp geweest met grote gevolgen voor het natuur in de wijde omgeving van de kerncentrale. En het is een signaal geweest naar de wereld dat 1 klein ongeluk enorme gevolgen kan hebben. Nederland, en heel West-Europa, is in 1986 door het oog van de naald gekropen.

Zo'n 30 mensen stierven bij de ontploffing en de daaropvolgende ramp. Wat dat betreft lijkt het mee te vallen. Maar: vele mensen zijn later gestorven aan allerlei ziektes, vooral soorten van kanker, en dat gaat om aanmerkelijk meer mensen dan 'normaal' zou zijn. Precies vast te stellen wie ten gevolge van Tsjernobyl is gestorven en wie het gewoon is overkomen, is niet helemaal mogelijk. Het zal wel om een paar duizend mensen gaan.

Om erger te voorkomen, zijn in die tijd veel mensen geevacueerd uit de omgeving. Tijd om ook voor dieren daar te zorgen was er niet, er zullen dus ook heel veel slachtoffers onder diersoorten zijn (geweest). Na de ramp zijn ook veel misvormde kinderen geboren, weliswaar dan geen doden, maar wel slachtoffers van de ramp.

Een echte no go area

In de politiek valt tegenwoordig wel de term 'no go area'. Dat gaat dan om een wijk in een stad die zo gevaarlijk is dat je er maar beter niet doorheen kunt gaan. Afkomstig uit Amerika. Kijk bijvoorbeeld naar de film Quick Change, waarin Bill Murray vermomd als clown een bank berooft. Op de vlucht komt hij in een verkeerde wijk, waar hij ook direct op zijn beurt weer wordt overvallen. In Nederland is men wel eens bang dat wijken als Kanaleneiland in Utrecht of de Schilderswijk in Den Haag veranderen in no go area's.

Tsjernobyl en omgeving is echter een echte no go area. In 1986 zijn bijna 150.000 mensen verplicht weggevoerd uit de steden Tsjernobyl, Prypjat, en omliggende steden. Blijvend. Mensen mochten niet terug komen. Woningen werden met bulldozers in kuilen geschoven en met grond bedekt, omdat er teveel radioactief materiaal op de woningen lag en in de woningen was gedrongen. Een gebied van 30 kilometer rondom de kerncentrale is de komende eeuwen nog onbewoonbaar. Het zal 24.000 jaar duren voordat het gebied daar echt weer schoon is.

Overigens wonen er wel wat mensen. Met name enkele ouderen, die er hun hele leven gewoond hadden, keerden terug naar hun oude omgeving, en leven/leefden nog in een omgeving die volgens wetenschappers nog altijd levensbedreigend is.
Omdat er echter vrijwel geen mensen meer wonen, is het gebied 1 groot natuurreservaat, en dat maakt toch wel weer mensen nieuwsgierig.