Nederlands - verschillende soorten Voornaamwoorden (tabel)

In het Nederlands gebruiken wij voornaamwoorden om te verwijzen. Stel we hebben het over 'het meisje', dan kunnen we dit door midden van voornaamwoorden vervangen voor bijvoorbeeld 'zij'. Er zijn veel verschillende voornaamwoorden. Hier vind je een handig schema waarmee je deze kunt onderscheiden.

Het voornaamwoord

Voornaamwoorden zijn woorden die, zoals hierboven al genoemd, verwijzen naar een ander woord. Dit kan op twee manieren, namelijk buitentekstelijk en binnentekstelijk.

• Buitentekstelijk: Zij komt hier elke dag langs, maar ik weet niet hoe zij heet.
• Binnentekstelijk: Dat meisje komt hier elke dag langs, maar ik weet niet hoe zij heet.

Wanneer er buitentekstelijk verwezen wordt kun je niet uit de tekst opmaken waarover er gesproken wordt. Je moet kijken naar de context wil je erachter komen waarover het gaat. Binnentekstelijk verwijzen is echter wat makkelijker, waarnaar verwezen wordt staat al in de tekst zelf.

Hoe zijn de verschillen in voornaamwoorden bepaald?
De verschillen in voornaamwoorden zijn op een aantal manieren bepaald. Zo is er gekeken naar de zinsbouw. Sommige voornaamwoorden konden in een zin de gehele naamwoordsgroep vervangen. Er is ook gekeken naar welke vormen van voornaamwoorden er in verschillende situaties werd gebruikt. Zo werden voor het onderwerp van de zin andere vormen gebruikt dan voor lijdende en meewerkende voorwerpen. Iets anders waarnaar gekeken werd is de afstand tot iets. Het aanwijzend voornaamwoord maakt bijvoorbeeld gebruik hiervan: er wordt onderscheid gemaakt tussen 'deze' en 'die' en 'dit' en 'dat.

Soort voornaamwoord	Verwijst naar...	Voorbeelden
Persoonlijk voornaamwoord	Een persoon, ding of dier	ik, zij, wij, het, jullie, zij, mij, jou, haar, ons, hun
Bezittelijk voornaamwoord	De bezitter	jouw, mijn, zijn, ons, jullie, hun
Wederkerend voornaamwoord	Het onderwerp in de zin	Hij verveelt zich, je vergist je
Wederkerig voornaamwoord	Wederkerige relatie antecedent	Zij vervelen zich, ze verdedigen elkaar
Aanwijzend voornaamwoord	Iets aanwijsbaars	die, dat, deze,dit, zo'n, zulk(e), degene, diegene
Betrekkelijk voornaamwoord	Een (betrekkelijke) bijzin die aan de hoofdzin gebonden is	die, wie, dat, wat
Vragend voornaamwoord	Een vraagzin	wie, wat, welke
Onbepaald voornaamwoord	Iets onbepaalds	het, men, (n)iemand, (n)iets, alles, iedereen, enig, elk, zeker, menig, wat

Eventuele onduidelijkheden

Wat is een antecedent?
'Antecedent' is de naam voor het woord waar een woord naar verwijst. Meestal gaat het om een betrekkelijk voornaamwoord, en meestal staat deze achter het antecedent.

Wat is het verschil tussen een wederkerend en wederkerig voornaamwoord?
Bij wederkerige voornaamwoorden wordt er verwezen naar een antecedent dat in meervoud staat. De relatie die wordt uitgedrukt is wederzijds. Bij wederkerende voornaamwoorden gaat het om enkelvoud, en daarmee valt ook al geen wederzijdse relatie aan te geven, omdat het enkelvoud om één iets gaat.

Opmerkingen

• De woorden waar, toen en hoe horen niet bij het betrekkelijk voornaamwoord, maar bij het betrekkelijk bijwoord.
• De woorden waar, hoe en waarom horen niet bij de vragend voornaamwoorden, maar bij de vragend bijwoorden.