Denken en praten in de kleine kring

In een kleine kring denken leerlingen na over verschijnselen, processen of problemen en verwoorden hun gedachten. Hoe begeleidt een leerkracht dat?

Complexe cognitieve taalfuncties:

• Ordenen
• Vergelijken
• Uitleggen
• Concluderen

Reflecties

Kinderen gebruiken eenvoudige en complexe cognitieve taalfuncties. Dit verloopt vaak zo:

1. Aanloop met eenvoudige cognitieve taalfuncties (benoemen en beschrijven)
2. Het denken en praten daarover. Leerlingen gebruiken complexe cognitieve taalfuncties (uitleggen, vergelijken, condities aangeven, redeneren, concluderen)

Door concrete aanleiding rn door veel ruimte te geven, schep je als leraar de gelegenheid voor de leerlingen om met elkaar in gesprek te gaan en ideeën uit te wisselen. De leerkracht beschermt de beurten.
Door open vragen (vorige les aan bod gekomen) te stellen laat je leerlingen verder denken en laat je ze zo complexe taalfuncties gebruiken.

Als leerlingen gaan doordenken over hun onderwerp of hun onderwerp gaan doordenken, gaan ze ook argumenteren, redeneren en concluderen (dat zijn complexe cognitieve taalfuncties)

Het belang van complexe cognitive taalfuncties

Doordenken en die gedachte begrijpelijk onder woorden brengen is een belangrijke vaardigheden in je hele leven (verwoorden). Om actief te kunnen leren moeten leerlingen in staat zijn complexe zaken te overdenken, onder woorden te brengen en met elkaar te bespreken. De taal die ze hierbij nodig hebben is anders dan hun dagelijkse sociale functioneren (taal wordt dus uitgebreid). Kinderen moeten onder andere kunnen praten over de samenhang tussen verschijnselen, over verklaringen en oplossingen, ze moeten met elkaar beredeneren wat er aan de hand is en argumenten leveren.

Je hebt ook sociale taalfuncties (voor jezelf opkomen e.d).

Verdieping samen doordenken en praten

• De leerkracht geeft aanzetten tot gebruiken van complexe taalfuncties, bij voorbeeld door algemeen uitnodigende vragen en open vragen naar het hoe, wat precies en waarom van een eerdere bijdrage van de leerlingen.
• Leerlingen bespreken complexere aspecten van verschijnselen en ideeën; Ze doen meer dan alleen benoemen en beschrijven.

Leerlingen hebben vaak gesprekken met volwassenen nodig om een ontwikkeling van eenvoudige naar complex te doorlopen. De volwassene kan voor model staan en het kind uitlokken om verder te denken en te praten over zaken die niet direct voor de hand liggend zijn.

De rol van de leerkracht

Essentieel is bij de leerkracht dat hij alles uit het kind laat komen. Ook bij taalzwakke leerlingen moet je dit kunnen, niet veel voorzeggen dus, maar uit de leerlingen zelf laten komen! Ook jongste kleuters kunnen over ingewikkelde zaken nadenken en op hun niveau daarover praten, mits de leerkracht ze de kans biedt en er ondersteuning bij levert. Bij een gesprek ga je het kind niet verbeteren wanneer het kind niet correct zinnen uitspreekt, het gaat er vooral om dat het kind zijn bedoelingen kan overbrengen. De leerkracht zorgt er met de kleine kring voor dat de kinderen kunnen ontdekken hoe complexe zaken in elkaar zitten en hoe ze dat kunnen verwoorden.

Eentalige en meertalige kinderen

Meertalige kinderen hebben meer tijd nodig om hun bedoelingen te verwoorden en ze zullen dat in minder compleet en minder correct Nederlands doen. De leerkracht probeert desondanks de bedoelingen te begrijpen vraagt waar nodig om verduidelijking, onderhandeld over de betekenis en levert in haar reacties voorbeelden van geschikte taalmiddelen. Zo vormen taalaanbod en feedback van de leerkracht in combinatie met taalproductie van het kind een geschikte gelegenheid voor taal-leren.

Tip: het is lastig om oudere kinderen met weinig Nederlandse taalvaardigheid goed aan te spreken, omdat hun cognitief niveau vaak hoger is dan hun verbaal niveau in het Nederlands. Ziek daarom naar onderwerpen waar de kinderen ervaring mee hebben. Wees erop voorbereid dat de kinderen met weinig taalmiddelen toch complexe zaken proberen te verwoorden. Geef ze de tijd om na te denken over de formulering. Leerlingen kunnen elkaar helpen.

Soorten cognitieve taalfunties

Het is voor de taalontwikkeling voor leerlingen belangrijk dat zij taal leren gebruiken voor een breed scala van functies. Niet alleen sociale doeleinden en eenvoudige cognitieve functies zoals benoemen en beschrijven. Maar juist voor de complexere cognitieve functies zoals vergelijken, redeneren of oplossen. Dat zijn taalfuncties die een belangrijke rol spelen in schoolse taalvaardigheid en schoolsucces. Bij complexe situaties moeten gaat het erom dat de spreker iets zorgvuldig en in detail beschouwt om het te kunnen begrijpen of verklaren. Als leerkracht moet je het verschil zien tussen eenvoudige en complexe taalfuncties.

Verbindingswoorden soms als signaal

Bij complexe taalfuncties wordt soms gebruik gemaakt van verbindingswoorden als en, maar, toen, want, omdat, daarom. Die verbindingswoorden zijn taalelementen die kinderen moeten leren begrijpen en gebruiken als ze complexe cognitieve taalfuncties verwoorden. Wanneer ze fout worden gehanteerd en de leerkracht begrijpt het wel, maar merkt dat de verkeerde keuze is gemaakt, kan hij de passende bewoording aanleveren in zijn feedback op het kind. Verbindingswoorden zijn echter niet altijd even rechtlijnig en correct.

Hier-en-nu tegenover verleden en toekomst

Makkelijk is praten over hier-en-nu, moeilijk over verleden en toekomst. Probeer als leerkracht eerst complexe zaken te bespreken rond concrete voorwerpen of afbeeldingen, dus hier-en-nu. Geleidelijk kun je verschuiven naar moeilijkere contexten in het verleden of de toekomst.

Herkennen en interpreteren

Je moet als leerkracht de bijdragen van de leerlingen als zinnig en relevant interpreteren, probeer met doorvragen de preciezere bedoeling te verduidelijken en rijk daarbij ook de passende taalmiddelen aan; dit kan gebeuren door herverwoording.

De gedachtelijn van het kind

Het gaat er niet om dat de beschrijving of verklaring van het kind klopt, maar het gaat erom dat het kind een beschrijving of verklaring geeft.

Complexe taalfuncties uitlokken

De leerkracht moet proberen, zoveel mogelijk de leerlingen te laten doordenken op onderwerpen; onderwerpen uitdiepen. Dit kan gestimuleerd worden door een open start te bieden (vraag), zodat er meteen initiatieven van de kinderen komen, hierop kun je dan inspelen. Met behulp van vaststaande vragen kun je bepaalde eenvoudige of complexe taalfuncties uitlokken. Vragen over het beschrijven (eenvoudig) of vragen over het hoe en waarom (complex).

Luisteren en vastleggen

Als leerkracht kun je de taalfuncties die de verschillende leerlingen gebruiken in je klas observeren en noteren. In welke situaties worden complexe taalfuncties gebruikt en in welke situatie complexe taal? Wat is de rol van de leerkracht? Het is belangrijk dat dit genoteerd en geanalyseerd wordt, zodat je als leerkracht hier op in kunt spelen in kleine gesprekssituaties, zodat je dit kunt stimuleren bij de kinderen die dat nodig hebben.

Gedetailleerde observatie is niet altijd nodig, kan erg lastig zijn en veel werk. Bij de observatie is de tweedeling eenvoudige en complexe taalfuncties wel belangrijk, wat kan het kind al? Eenvoudig praten over verleden en toekomst? Voldoende variatie in complexe taalfuncties?