Boeken: hoe informatie te doseren

Hoe kan de informatie het beste gedoseerd worden? Bij het schrijven van een bepaalde passage wil de schrijver vaak een aantal dingen tegelijk: karakteriseren van personages; informatie geven (wat is er op welke plaats met wie aan de hand?); de handeling in gang zetten of in gang houden; de lezer boeien, door spanning op te wekken, origineel of humoristisch te schrijven.

De beginalinea's in moderne verhalen/romans

Schrijvers hanteren de volgende richtlijnen bij beginalinea's:

• het verhaal begint middenin de handeling; één of meer personages zijn ergens druk mee bezig;
• de zinnen die de handeling weergeven, dienen ook om informatie door te geven en personages te karakteriseren;
• er wordt in het begin weinig informatie gegeven; pas in de loop van het verhaal komt de lezer meer te weten over de achtergronden van de personages.

Het begin van het verhaal

Het is van zeer groot belang dat u in het begin niet te veel informatie verstrekt. Als schrijver hebt u zich zo in uw hoofdpersoon verdiept dat u al zijn/haar achtergronden kent, maar veel gegevens zijn voor het verhaal niet nodig. Na de beginalinea's kan de schrijver kiezen uit het weergeven van gedachtenflarden of het invoegen van zogenaamde flashbacks, passages waarin de lezer een stukje verleden beleeft.

Spanning

Het doel van het doseren van informatie is: het opwekken van 'spanning'. Bij de lezer worden vragen opgeroepen die niet in de directe daarop volgende passages worden beantwoord. Bij de lezer worden verwachtingen gewekt die niet in de direct daarop volgende passages worden ingelost.

spanningsboog

Dit is de afstand tussen 'vraag' en 'antwoord'. Wanneer in het begin van het verhaal vragen worden opgeworpen zal de lezer voortdurend op zoek gaan naar antwoorden. En dat zorgt voor spanning.

Als u een spannend verhaal wilt schrijven dient u ervoor te zorgen dat er geen tekst buiten de spanningsbogen staat. In het ideale geval staat in de beginregels de vraag en in de slotregels het antwoord. Twee fouten dient u te vermijden:

1. Te veel tekst voor de eerste spanningsboog;
2. te veel tekst na de laatste spanningsboog.

Het vertelperspectief

Bij het doorgeven van informatie speelt het vertelperspectief een belangrijke rol. Bij een auctoriale verteller kan de schrijver op elke plaats in zijn verhaal alle mogelijke informatie weergeven. De schrijver kan vertellen wat de hoofdpersoon denkt, maar ook wat de hoofdpersoon zich niet kan realiseren.
Bij niet-auctoriale vertelling wordt de verteller aan één van de personages gekoppeld. De schrijver van een personale roman of een ik-vertelling heeft een aantal middelen om de 'informatiebeperking' iets minder hinderlijk te maken:

• meervoudig perspectief: in het ene hoofdstuk volgende we persoon X, en in het volgende hoofdstuk persoon Y. Wat persoon X niet weet kan via persoon Y duidelijk worden gemaakt.
• dialogen: veel informatie ligt opgeslagen in gesproken teksten. Zo wordt de lezer tersluiks ingelicht.
• geschreven teksten: de hoofdpersoon kan een brief lezen, of een dagboek van een ander personage inzien.

Vragen oproepen

De basisvraag is: 'hoe loopt dit af/wat gaat er gebeuren?'
Andere vragen zijn: 'hoe gaat hij/zij dit aanpakken?' 'Wie heeft het gedaan?' 'Hoe is deze situatie ontstaan?'

Verwachtingen wekken
Iedere schrijver probeert de geestestoestand van zijn lezer te bespelen. Dit kan niet in een cursus aangeleerd worden. De schrijver moet vertrouwd zijn met de (lees)cultuur. Natuurlijk kan een lezer iets missen doordat een zin te moeilijk is. Maar dat is niet erg. Erger is wanneer de schrijver alles toelicht.

Als schrijver kunt u spanningsbogen opzetten door verwachtingen te wekken.