De status constructus in het Arabisch

Om bezitsrelaties van zelfstandige naamwoorden ten opzichte van elkaar aan te duiden (zoals in “het huis van de man”) gebruikt het Arabisch een aparte constructie. Deze constructie wordt onder meer met de namen “status constructus”, “idaafa” en “unitary construction” aangeduid. Belangrijk aandachtspunt hierbij is de vraag of alle onderdelen van de constructie bepaald zijn of niet. Om een status constructus te maken kunnen in principe de desbetreffende zelfstandige naamwoorden achter elkaar worden geplaatst. Het laatste zelfstandig naamwoord in de constructie krijgt het bepaalde lidwoord (meestal weergegeven als “al-”). De voorafgaande woorden worden in hun betekenis uitgebreid met “van”.
huis : beet (بيت), man : rijjaal (رجال)

• het huis van de man : beet ar-rijjaal (بيت الرجال)
”ar” is hier een uitspraakvariant van “al”.

De hier gegeven ‘regels’ en Arabische voorbeelden hebben in eerste instantie betrekking op het Levantijns Arabisch, maar ook daarbinnen zijn kleine regionale verschillen mogelijk.

Alle woorden in de constructie zijn bepaald

In het voorbeeld “het huis van de man” zijn zowel “huis” als “man” bepaald, zij worden immers voorafgegaan door het bepaalde lidwoord. Ook in het Arabisch zijn zij bepaald, alleen om een andere reden.

In een status constructus krijgt alleen het laatste zelfstandige naamwoord het bepaalde lidwoord, de overige zijn per definitie bepaald, ook al worden zij niet voorafgegaan door het lidwoord. Het maakt in principe niet uit uit hoeveel zelfstandige naamwoorden een status constructus bestaat.
huis : beet (بيت), broer : 'akh (أخ), man : rijjaal (رجال)

• het huis van de broer van de man : beet ‘akh ar-rijjaal (بيت أخ الرجال)

Alle woorden in een status constructus, behalve het laatste, kunnen in de vertaling worden gevolgd door “van”. Om de juiste vertaling naar het Arabisch te maken is het dus belangrijk steeds goed voor ogen te hebben wat een Nederlandse zinsconstructie eigenlijk wil zeggen.

• de man zijn huis → het huis van de man
• het huis van de man zijn broer / het huis van ’s mans broer → het huis van de broer van de man

Bepaald-zijn van zelfstandig naamwoord

Het laatste zelfstandige naamwoord in een status constructus krijgt het bepaalde lidwoord. Hiermee is het in vorm bepaald. Er zijn nog enkele mogelijkheden die een woord in vorm bepaald doen zijn:

• als het woord bepaald is gemaakt door bijvoorbeeld een achtervoegsel voor het bezittelijk voornaamwoord
• als het woord in zichzelf bepaald is, zoals bij namen of het woord voor “wie” (mien, مين)

huis : beet (بيت), jouw vriend : saahbak (صاحبك)

• het huis van jouw vriend : beet saahbak (بيت صاحبك)
• Mohammeds huis : beet muhammad (بيت محمد)
• wiens auto is dat, de auto van wie is dat? : sayyaaret mien haadi? (سيارة مين هذي؟)

Woorden op taa’ marbuta

De woorden in een status constructus worden in principe gewoon achter elkaar gezet. Alleen woorden die eindigen op een taa’ marbuta (ة, in de uitspraak een -a of -e) ondergaan enige verandering.

Bij een woord op taa’ marbuta verandert de -a/-e in de uitspraak in -et/-it.
auto : sayyaara (سيارة), minister : wazier (وزير)

• de auto van de minister : sayyaaret al-wazier (سيارة الوزير)

In bepaalde gebieden valt de klinker voor de -t in de uitspraak vaak weg of hij wordt heel ‘dun’ uitgesproken.
nacht : leela (ليلة), gisteren : mbaarih (مبارح)

• gisternacht, de nacht van gisteren : leelet (leelt) mbaarih (ليلة مبارح)

vrouw : mara (مرة، مرأة)

• de vrouw van Mohammed : mart muhammad (مرة محمد)
Pas op: In het Levantijns is mara een gewoon woord voor vrouw, in het Egyptisch heeft het een negatieve betekenis.

Woorden op -iyye krijgen in status constructus vaak -iet, hoewel -iyyet ook veel wordt gebruikt.
hoofd, leider : ra’ies (رئيس), gemeente : baladiyye (بلدية), Nabloes (stad op de Westelijke Jordaanoever) : naablus (نابلس)

• de burgemeester (het hoofd van de gemeente) van Nabloes : ra’ies baladiyyet (baladiet) naablus (رئيس بلدية نابلس)
Als eigennaam is “naablus” in dit voorbeeld in vorm een bepaald woord. Daarom zijn in deze status constructus per definitie ook “ra’ies” en “baladiyye” bepaald.

Abu: de vader van

De woorden voor “vader” (‘ab, أب) en “broer” (‘akh, أخ) krijgen, als zij in een status constructus worden gebruikt, als achtervoegsel een -u. Hierdoor ontstaat het voor westerse oren enigszins vertrouwde “abu” en “akhu”.

• de vader van Fatima : ‘abu faatima (أبو فاطمة)
• Ali’s broer : ‘akhu `ali (أخو علي)

Niet alle woorden zijn bepaald

Natuurlijk moeten niet altijd alle zelfstandige naamwoorden in een ‘treintje’ van zelfstandige naamwoorden bepaald zijn. Maar

• een huis van de man

kan in het Arabisch niet worden gemaakt door “huis” te ontdoen van het bepaalde lidwoord. Dat staat er immers niet.

De oplossing bestaat eruit de constructie te splitsen, en wel door de betekenis van “van” te maken met het aan het volgende woord vastgeschreven voorzetsel l- (in de uitspraak is het vaak nodig een klinker tussen te voegen). Het ‘treintje’ van zelfstandige naamwoorden is dan niet meer een status constructus, en daardoor is een zelfstandig naamwoord zonder lidwoord onbepaald geworden.

• een huis van Mohammed : beet li-muhammad (بيت لمحمد)
• een auto van de broer van de minister : sayyaara l-‘akh al-wazier (سيارة لأخ الوزير)

In het tweede voorbeeld maakt “sayyaara” geen deel uit van de status constructus. Er treedt dus ook geen verandering in het woord op naar “sayyaaret”. “'akh al-wazier” is wel een status constructus.

Ook door l- te verbinden met het achtergevoegde bezittelijk voornaamwoord ontstaat een onbepaalde constructie.

• een vriend van mij : saahebli (صاحبلي)

Bijvoeglijk naamwoord

Hoewel deze special niet gaat over bijvoeglijke naamwoorden, worden deze hier kort opgevoerd om het gebruik van l- om een status constructus te splitsen, verder te illustreren.

Het bijvoeglijk naamwoord wordt in principe achter het zelfstandige naamwoord geplaatst waarbij het hoort, met herhaling van het eventuele lidwoord.
jdied : nieuw (جديد)

• het nieuwe huis : al-beet al-jdied (البيت الجديد)
• een nieuw huis : beet jdied (بيت جديد)
• de nieuwe minister : al-wazier al-jdied (الوزير الجديد)

Elk ‘interveniërend’ woord, zoals l- of een bijvoeglijk naamwoord, breekt een status constructus. Om een dergelijke constructie intact te houden moet het bijvoeglijke naamwoord achteraan worden geplaatst.

• het huis van de nieuwe minister : beet al-wazier al-jdied (بيت الوزير الجديد)

Formeel kan het bijvoeglijk naamwoord betrekking hebben op elk zelfstandig naamwoord in de status constructus (als het er tenminste in geslacht mee overeenstemt).

Bovenstaand voorbeeld kan dan ook “het nieuwe huis van de minister” betekenen. Om verwarring te voorkomen wordt ook in dergelijke gevallen gebruikgemaakt van l-.

• het huis van de nieuwe minister : al-beet l-il-wazier al-jdied (البيت للوزير الجديد)
• het nieuwe huis van de minister : al-beet al-jdied l-il-wazier (البيت الجديد للوزير)
• een nieuw huis van de minister : beet jdied l-il-wazier (بيت جديد للوزير)
• een huis van de nieuwe minister : beet l-il-wazier al-jdied (بيت للوزير الجديد)

Naar de special Arabisch zelfstandig naamwoord.