Levantijns Arabisch

In dit stuk wordt ingezoomd op het Levantijns Arabisch. Deze dialectgroep kan zelf ook weer worden opgedeeld in een aantal subdialecten. De verdeling wordt niet alleen in geografische zin gemaakt, maar ook naar andere criteria. Het Arabisch uit de zogenoemde Levant wordt gesproken in het westelijke deel van de Vruchtbare Halvemaan (Fertile Crescent, het gebied van de Middellandse Zee tot zo’n 100-150 kilometer landinwaarts): het westen van Syrië, Libanon, Palestina/Israël en het westen van Jordanië. Ten oosten van dit gebied is een overgangsgebied naar de dialecten van Irak en van de bedoeïenendialecten van noordelijk Saoedi-Arabië.

Op grond van bepaalde taalkundige kenmerken wordt het Levantijns Arabisch verder verdeeld in het Noord-Levantijns (met onderscheiden subdialecten in het noorden rond Aleppo; in het westen aan de kust; in Centraal-Syrië tussen Hama en Damascus; en in Libanon in Beiroet en het Libanongebergte) en het Zuid-Levantijns (stedelijk Palestijns in de steden van Palestina/Israël en Zuid-Libanon; landelijk Palestijns op het platteland van Palestina/Israël en West-Jordanië; en bedoeïens Palestijns in Zuid-Palestina en Jordanië).

De grenzen tussen de verschillende dialecten en subdialecten zijn niet scherp te trekken. Het dialect van Jeruzalem behoort tot het Zuid-Levantijns Arabisch, maar op een aantal punten laat het invloeden van het Egyptisch zien, terwijl andere Egyptische kenmerken juist niet in het Jeruzalems voorkomen maar weer wel in varianten van het Noord-Levantijns.

Historische en sociologische verschillen

De grenzen tussen de Arabische (sub)dialecten zijn niet puur geografisch bepaald. Zij zijn veeleer het resultaat van historische en sociologische ontwikkelingen. Zo is een belangrijk onderscheidend criterium of men zijn wortels heeft in het stads , plattelands of bedoeïenenbestaan. In steden als Cairo, Jeruzalem, Beiroet en Damascus wordt de beruchte Arabische ‘q’ niet uitgesproken, in Bagdad juist wel, omdat de bevolking daar een sterkere bedoeïenenachtergrond heeft.

Ook op het platteland wordt de ‘q’ meestal in enige variant uitgesproken, waarbij het ene dialect een uitspraak heeft die dichter tegen het Moderne StandaardArabisch ligt, en andere juist niet. Dit geldt ook voor verschillende andere letters. Omar es-Saleh al-Barghouti schreef aan het begin van 20e eeuw over zichzelf, toen hij als zeer gegoede plattelandsjongeling, afkomstig uit een dorp niet ver van Jeruzalem, in Jeruzalem woonde: “Hij koos ervoor met een Jeruzalems accent te spreken, maar met mate. Hij behield zijn qaaf, zijn dhaa, zijn thaa en zijn dhaad.” De qaaf, dhaa, thaa en dhaad zijn letters die in stedelijke milieus anders worden uitgesproken dan op het platteland. Deels wilde es-Saleh niet opvallen als plattelander, maar aan de andere kant wilde hij zijn afkomst toch ook niet geheel verloochenen.

Er zijn ook (kleine) uitspraakverschillen die samenvallen met het geslacht van de spreker en zijn godsdienst. Andere zijn toe te schrijven aan opleiding en sociale achtergrond. Binnen de dialecten zijn de verschillen echter niet zo groot dat de communicatie tussen de mensen erdoor wordt belemmerd.

Verschillen in woordenschat

Lexicale verschillen tussen de dialecten kunnen, net als bij alle andere talen, deels worden verklaard uit historische en culturele factoren. Leenwoorden die tot de dagelijkse woordenschat zijn gaan behoren, komen bijvoorbeeld uit het Turks (Ottomaanse tijd), Frans (koloniale tijd in Libanon en Syrië) of Engels (koloniale tijd en meer recent de algemene Amerikaanse invloed).

Op grond van de gezamenlijke oorsprong is het niet vreemd dat er veel relaties tussen het Arabisch en het klassieke Hebreeuws zijn. In de gesproken taal is de relatie wat zwakker geworden. Het woord voor ‘zien’ (ra’ah, ראה, in het Hebreeuws) is in het Moderne StandaardArabisch ra’aa, رأى, maar in het gesproken Levantijns shaaf, شاف (waarvan de gebiedende wijs ‘shuuf’, bekend van “Shuuf shuuf habibi”, is afgeleid).

De kenmerkende ‘m’ in woorden voor ‘jullie’ en ‘zij’ uit het MSA is in de meeste Levantijnse dialecten tot een ‘n’ geworden, in de Palestijnse dialecten is de ‘m’ behouden gebleven, naar men aanneemt onder invloed van het Hebreeuws.

Gezien de recente geschiedenis is het evenmin vreemd dat het Palestijns in zijn alledaagse woordenschat nogal wat leenwoorden van het moderne Hebreeuws heeft overgenomen (dat het Hebreeuws scheldwoorden en vloeken uit het Arabisch gebruikt, vereist een andere uitleg).

	Arabisch		Hebreeuws
checkpoint, wegblokkade	haajiz	حاجز	mahsom	מחסום
air conditioner	mkayyif	مكيّف	mazgan	מזגן
ok, in orde	tayyeb	طيب	b’seder	בסדר

Naar de special "Dialecten van het Arabisch".