Dialectgroepen binnen het Arabisch

Met rond de 300 miljoen sprekers behoort het Arabisch tot de grote wereldtalen. De verschillen tussen de dialecten zijn echter groot, veel groter dan tussen Limburgs en Goois of tussen Amerikaans-Engels uit het ‘diepe zuiden’ van de VS en Oxford-Engels. Een Syriër en een Marokkaan zullen elkaar in hun eigen dialecten maar moeilijk verstaan.

Drie niveaus

Het Arabisch kan worden onderscheiden in drie vormen: klassiek Arabisch, Modern StandaardArabisch (MSA) en de dialecten.

Klassiek Arabisch
Dit is de taal die wordt gebruikt in klassieke historische teksten en de liturgie, de taal van de koran. Niemand heeft het klassiek Arabisch als moedertaal, het moet dus worden geleerd.

Modern StandaardArabisch (MSA)
Deze vorm van het Arabisch wordt gebruikt in de officiële media, documenten, (school)boeken en bijvoorbeeld ook bij formele ontmoetingen. Ook het MSA kent geen moedertaalsprekers. Wel is het MSA de enige standaard voor geschreven Arabisch. Deze vorm van het Arabisch wordt wel de ‘taal van het hoofd’ genoemd.

Arabieren die in hun eigen dialecten nauwelijks met elkaar kunnen communiceren, kunnen dit wel, als zij beiden MSA beheersen. Er wordt wel gezegd dat Arabieren die MSA beheersen, eigenlijk tweetalig zijn, waarbij hun eigen dialect en MSA als taal worden opgevat. Om eventuele negatieve bijgedachten bij het woord ‘dialect’ te vermijden zou het misschien beter zijn te spreken van ‘regiotaal’. Hoe het ook zij, converseren in MSA wordt als formeel opgevat, en wordt alleen gedaan om praktische redenen.

Dialecten
Dit zijn de vormen van het Arabisch die men van huis uit meekrijgt. Zij worden echter niet op school worden onderwezen; daar wordt vooral lesgegeven in het MSA. De dialecten worden wel de ‘taal van het hart’ genoemd.

Onder invloed van de nieuwe media (nieuwsgroepen, blogs, enz.) neemt het gebruik van dialecten in geschreven uitingen toe, hoewel er geen standaarden bestaan voor de juiste schrijfwijze ervan. Er wordt een soort fonetisch Arabisch geschreven, in sommige gevallen zelfs met behulp van een Latijns toetsenbord (zie “Arabic chat alphabet”).

Dialectgroepen

In geografische zin wordt het Arabisch in een westelijke en oostelijke variant opgedeeld. De westelijke variant wordt onderverdeeld in de Maghrebijnse dialecten (Marokkaans, Algerijns, Tunesisch, Libisch en Maltees) en Saharaanse dialecten (Tsjadisch en Hassaniya in Mauretanië en de Westelijke Sahara).

De Oostelijke variant van het Arabisch wordt onderverdeeld in de dialecten van het Arabisch Schiereiland (Saoedisch, Omani, Jemenitisch en de Golfkust), het Egyptisch (Caireens, Egyptisch zoals gesproken ten Zuiden van Cairo en Soedanees) en de noordelijke dialecten (Levantijns en Irakees).

Tot slot wordt er een ‘restcategorie’ onderscheiden waarin de ‘overige’ dialecten zijn samengebracht, zoals het Arabisch dat wordt gesproken in delen van Cyprus, Afghanistan, Chorassan (noordoost Iran), Oezbekistan, Nigeria en Kameroen.

Beïnvloeding

De dialecten verschillen onderling niet alleen in uitspraak, maar ook in woordenschat en zinsconstructie. De filmindustrie, populaire zangers en zangeressen en satellietzenders hebben ertoe bijgedragen dat het Egyptisch, en in mindere mate het Levantijns, in de Arabische wereld het best wordt begrepen.

Ook door toenemende mobiliteit en migratie treedt er geleidelijk een menging in de dialecten op. Door de status van steden komen er stadse taalelementen in de dialecten van het platteland. Omgekeerd zorgt de trek van het platteland naar de stad dat er plattelandselementen in de stadsdialecten terechtkomen. Ook al wordt er met een zekere minachting gekeken naar Palestijnse en Iraakse vluchtelingen, er gaat wel een zekere invloed van hun dialecten uit op die van Syrië en Libanon. En zoals het Nederlands zijn “Scheveningen” had om de Nederlander van de Duitser te onderscheiden, heeft ook elk Arabisch dialect zo zijn woorden om sprekers van andere dialectgroepen te onderscheiden, zoals veel Palestijnen ten tijde van de Libanese burgeroorlog (1975-1990) ervoeren.

Naar de special "Dialecten van het Arabisch".