Spelling in de lift

Spelling in de Lift is zowel een reguliere als een remediërende methode voor spelling onderwijs. De methode is bedoeld voor leerlingen in het basisonderwijs van groep 3 tot en met groep 8, maar kan ook in de brugklas op de middelbare school als remediërende methode gebruikt worden. Het programma bestaat uit 8 niveaus, waarbinnen basisstof, extra stof (verrijkend of herhalend) en keuzestof is.

In de tabel zijn de 8 niveau van Spelling in de lift uiteengestald. Te zien is welke spellingsonderdelen in welk niveau zitten en dus in welk leerjaar aan bod komen.

De methode is gebaseerd op de vier verschillende spellingsstrategieën die gebruikt kunnen worden. Deze vier methodes zijn:

1. Spelling volgens Regels: gesproken woord waarop de auditieve analyse volgt, waarop de leerling de juiste klanken in letters omzet en waarop tenslotte het geschreven woord volgt.
2. Spelling volgens Analogie: de gegeven woorden worden aan voorbeeldwoorden gekoppeld, door middel van klankvorm of betekenis (zo kan honing bijvoorbeeld aan koning worden gekoppeld of aan beer)
3. Spelling aan de hand van Woordbeeld: het is een kwestie van weten, het woord wordt als plaatje voor de geest gehaald (soort fotografisch geheugen)
4. Spelling als Schrijfmotorisch Patroon: woorden komen vanzelf uit je pen

Er kan gebruik gemaakt worden van twee instructiemodellen. Ten eerste het directe instructiemodel voor het aanleren van expliciete vaardigheden (meer controle van leerkracht). Ten tweede het interactieve model, waarbij de kinderen actief betrokken worden bij de les. De les bestaat vaak uit een dagelijkse terugblik, een presentatie, oefening, individuele verwerking van de stof door de leerlingen, terugkoppeling en een periodieke terugblik.

Tijdens de oefeningen worden geïsoleerde vaardigheden geoefend. In de periodieke terugblik (en in de toetsen) wordt al het geleerde herhaald. Er zijn verschillende soorten opdrachten: oefenen van losse woorden, zinnen aanvullen/woorden in de zin invullen, oefenen met woorden en plaatjes.

Er kan gebruik gemaakt worden van de herhalings- en verrijkingsstof per niveau. Er wordt gesproken van:

• kwantitatieve differentiatie: niet alle leerlingen doen dezelfde hoeveelheid stof, afhankelijk van hun niveau en de doelen
• inhoudelijke differentiatie: de stof is verdeeld in makkelijke en moeilijke stof (de leerling kan een deel maken)
• temporele differentiatie: de kinderen kunnen in hun eigen tempo werken, individueel of in een groepje
• didactische differentiatie: er kan gebruik gemaakt worden van andere strategieën binnen de methode bij uitval, als gebruik van visuele ondersteuning of inprenting

Uit het handboek van Swanson, Harris en Graham (2003) blijkt dat gestructureerde, directe instructie een zeer effectieve instructiemethode is. Ook woordspecifieke training en het expliciet leren van spellingsregels is effectief. Daarnaast wordt er gesproken over principes die onder het interactief model vallen, namelijk: herhaling, categorisering, toegang tot aanwezige kennis en terugblikken. Gebruik van deze principes verbeterd het functioneren en de vaardigheden van het kind. Bovendien voorspellen directe leesvaardigheden de leesgroei.

Dedidactische kwaliteit van Spelling in de lift is aan de hand van criteria beoordeeld door Stichting Leerplan Ontwikkeling. En de volgende elementen waren aanwezig:

Analyse van de leertaken in componenten

1. er is een analyse van het spellingsproces in spellingstrategieën:

• elementaire spelling handeling
• klankcluster strategie
• woordbeeldstrategie
• regelstrategie
• analogiestrategie
• hulpstrategie

Alle onderdelen van spelling zijn dus vertegenwoordigd in het programma.

2. De onveranderlijke woorden zijn onderverdeeld in didactische spellingcategorieën:

• spellingcategorieën zijn ingedeeld naar strategieën
• spellingcategorieën hebben een functie voor de leerlingen
• per spelingcategorie wordt een kenmerkende eigenschap omschreven

3. Uitgangspunt voor de werkwoordspelling is de spelling van de persoonsvorm

4. Bij het bepalen van de leerstof is gebruik gemaakt van woordfrequentielijsten

De stof is voor de leerling dus relevant en herkenbaar waardoor het generaliseren makkelijker word.

Instructie

5. Voor de onveranderlijke woorden worden verschillende instructieprincipes gehanteerdzelfontdekkend leren (gedeeltelijk)

• automatiseren
• inprenting (effectief bevonden door Perry, 2003)
• aanleren van regels (effectief bevonden door Darch, Kim & Jonhson, 2000)
• analogie (effectief bevonden door Fulk & Starmont-Spurgin, 1995)

6. De werkwoordspelling wordt aangeleerd met behulp van een algoritme

7. De instructie is doelgericht

• de lesdoelen zijn specifiek geformuleerd
• de instructie is gericht op het aanleren van regels
• in de instructie staat een beperkt aantal spellingstrategieën centraal

8. Er is een gestructureerde lesopbouw

• volgens het model directe instructie (gedeeltelijk)
• volgens het model probleemgerichte benadering (gedeeltelijk)
• volgens een andere variant (gedeeltelijk)

9. De instructie is interactief

10. Er is variatie in opdrachten

• auditieve oefeningen
• oefeningen waarbij de opbouw van een woord centraal staat
• oefeningen waarbij de betekenis van een woord centraal staat
• oefeningen waarbij het gebruik van een woord in de zin centraal staat
• oefeningen waarbij de lettervolgorde/schrijfwijze van een woord centraal staat

Opbouw

11. Er is een gestructureerde opbouw van de leerstof op macroniveau

• via expliciet geformuleerde criteria
• via impliciete criteria (gedeeltelijk)
• via het aanbieden van een veelheid van taalervaringen

12. Er is een opbouw van de leerstof op microniveau

• via een gestructureerde aanpak
• via het aanbieden van een veelheid van taalervaringen (gedeeltelijk)

13. Het algoritme voor de werkwoordspelling wordt stapsgewijs aangeleerd

• het bepalen van de persoonsvorm
• het spellen van de tegenwoordige tijd
• het spellen van de verleden tijd (regelmatige werkwoorden)
• het spellen van de verleden tijd (onregelmatige werkwoorden)

14. Er is herhaling en verdieping van leerinhouden
spellingcategorieën en spellingstrategieën

15. De geleerde taalvaardigheden worden expliciet functioneel toegepast

• in schoolse situaties (gedeeltelijk)
• in buitenschoolse situaties (gedeeltelijk)

NT2 kinderen

De methode is ook geschikt voor NT2 kinderen omdat er van kinderen met spellingsproblemen uitgegaan is, van kinderen met/die:

• een algehele taalzwakte
• problemen met het opnemen en verwerken van zintuiglijke informatie
• zwak geheugen
• motivatieproblemen
• weinig zelf ontdekken
• kennis niet generaliseren
• impulsief reageren

Verschillende niveau's

De volgende onderwerpen worden in de verschillende niveau's behandeld:
Niveau 1

• Mkm: medeklinkers
• korte en lange klanken
• mkm: twee teken klanken
• meer en weer

Niveau 2

• Mkmm- eenvoudig
• medeklinker combinaties mmkm
• medeklinker combinaties mkmm – moeilijk
• mmkmm

Niveau 3

• combinatie van drie of meer medeklinkers
• f/v
• s/z
• ng/nk

Niveau 4

• eer/oor/eur (moet nog)
• aai/ooi/oei (moet nog)
• uw/eeuw/ieuw

Niveau 5

• -d/-t
• Ei/ij
• Au/ou
• Op herhaling

Niveau 6

• klankgroepen
• kop en staartstukken
• klinkerdief/ verdubbelaar 1
• herhaling luistervink/klinkerdief en verdubbelaar 1

Niveau 7

• klinkerdief/ verdubbelaar 2
• op reis door Madurodam
• moeilijke meervouden
• ie=i

Niveau 8

• moeilijke letters
• moeilijke uitgangen
• leenwoorden
• moeilijke Nederlandse woorden + herhaling

Klik voor meer artikelen over school gerelateerde problemen hier. © 2008 - 2009 Brigitte_, gepubliceerd in Taal (Educatie en School) op 22-03-2008, laatst gewijzigd op 03-06-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Brigitte_ is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Het grootste woordenboek ter wereld: Het grootste woordenboek ter wereld is een Nederlands woordenboek. Er werd ongeveer 150 jaar aan gewerkt. Momenteel beslaat het WNT uit meer dan 40 banden. Het is ook onl…
• Duitse spelling en uitspraak: een beknopte handleiding: Als je Duits wil leren, dan kan je best beginnen met de basisprincipes van spelling en uitspraak. Deze ga je nodig hebben voor het leren van de basiswo…
• Spelling; de -n- of -s- als tussenletter: De -n- of -s- als tussenletter, de regels veranderen steeds weer. Hoe zit het ook al weer precies? In dit deel over de Nederlandse spelling worden de regels duidelij…
• Rio Laser Lift - Ervaringen en resultaten: Laser Lift maakt gebruik van zwakke laserenergie om het metabolische celproces te stimuleren, waardoor de huidcellen sneller worden gerepareerd en vernieuwd. Met ee…
• Open Taal en het Keurmerk Spelling: Op vrijdag 8 juni 2007 is de eerste versie van de open source woordenlijst van OpenTaal door de Nederlandse Taalunie gelauwerd met het Keurmerk Spelling. Zelfs de controle…

Bronnen en/of referenties

• Darch, C., Kim, S. & Johnson, S. (2000). The Strategic Spelling Skills of Students with Learning Disabilities: The Results of Two Studies. Journal of instructional psychology, vol. 27, 15-27
• Fulk, B.M. & Starmont-Spurgin, M. (1995). Fourteen spelling strategies for students with learning disabilities. Intervention in school and clinic, vol. 31, 16-31
• Perry, C. (2003). Priming the rules of spelling. Quarterly journal of experimental psychology, vol. 56, 515-531
• Swanson, H.L., Harris, K.R., & Graham, S. (2003). Handbook of learning disabilities. New York: Guilford.