Nederlands - Stijl, deel 1

Met stijl bedoelen we de schrijfstijl. In dit artikel komen stijlfiguren en stijlfouten voorbij. Hoe werkt alles ook al weer, wat zijn de regels?

Congruentie

Congruentie betekent dat er overeenstemming is tussen het onderwerp en persoonsvorm.
Is dit niet zo, dan noemen we dat een congruentiefout of incongruentie.
Dus enkelvoud bij enkelvoud en meervoud bij meervoud.
voorbeeld; mijn zoontje heeft...(ipv. mijn zoontje hebben)

Collectiva
Als er sprake is van een aantal, een reeks. Die drukt een meervoud uit, maar de vorm is enkelvoud.
voorbeeld; de rij mensen lopen.... (rij is enkelvoud, maar duidt meerdere personen aan)

Woordgeslacht

De zelfstandige naamwoorden zijn het-woorden of de-woorden.

Het-woorden
Het-woorden zijn onzijdig. Het zijn zelfstandige naamwoorden zoals; deur, deken, regen, etc.
Namen van landen en steden, verkleinwoorden, werkwoordstammen die beginnen met be- en ge-.

De-woorden
De-woorden zijn mannelijk of vrouwelijk. Het zijn zelfstandige naamwoorden zoals; man, meisje, aardbei, etc.

Naar mannelijke zelfstandige naamwoorden verwijst u met hij, hem of zijn.

• woorden die mannelijke personen en dieren aanduiden; stier, vader, etc.
• zelfstandig gebruikte werkwoordstammen; loop, bloei, etc.
• woorden met de achtervoegsels -aar, -aard, -er en -erd; makelaar, slager, viezerd, etc.

Naar vrouwelijke zelfstandige naamwoorden verwijst u met zij of haar.

• woorden die de volgende achtervoegsels hebben; -heid, -nis, -ing, -teit, -theek, -ica, -iek, -ie, -ij, -de, -st, -tuur, -suur, -ade, ide, -age, -ine, -se, -ee, -ea, -sis, -xis, -tis en -te; begrafenis, fysiek, apotheek, etc.
• woorden die vrouwelijke personen of dieren aanwijzen

Contaminatie

Contaminaties zijn foutieve samensmeltingen van woorden die hetzelfde betekenen.
Voorbeeld; optelefoneren, nachecken, etc.
Maar ook; ...behoren tot...en ...is een van de...(het moet een van de twee zijn, niet allebei)
...de oorzaak van...en...is te wijten aan....(een van de twee gebruiken, niet allebei)

Inversie

Dit heeft te maken met de woordvolgorde in het Nederlands. De volgorde van onderwerp-persoonsvorm is de gewone of rechte woordorde.
Maar deze volgorde kunt u veranderen en toch een goede kloppende zin krijgen, dit heet inversie.

Foutieve inversie
Als het onderwerp ten onrechte na de persoonsvorm komt, heet dit foutieve inversie. Dit komt vaak na de woorden en, maar en want.

Pleonasme

Dit betekent 'meer dan nodig is' in het Latijn.
Pleonasme gebeurt wanneer als de eigenschap van bijvoorbeeld een zelfstandig naamwoord nog een keer herhaald wordt. Dit is niet nodig.
voorbeel; oud antiek, groen gras, etc.

Tautologie

Men spreekt van tautologie als begrippen herhaald worden met synoniemen.
voorbeeld; gratis en voor niets.

Stijlfiguur

De begrippen tautologie en pleonasme kunnen niet alleen als stijlfout worden gezien, maar ook als stijlfiguur worden gebruikt om iets duidelijker te maken.
voorbeeld; de donkere nacht

Samentrekking

Door samentrekking laten we gedeeltes van een zin weg die overbodig zijn en voegen we twee zinnen samen.
voorwaarden

• de betekenis van wat samengetrokken wordt moet hetzelfde zijn
• de plaats in de zin moet hetzelfde zijn
• de vorm moet hetzelfde zijn
• de grammaticale functie van samengetrokken zinsdelen moet hetzelfde zijn

voorbeeld; De koe is voor het eerst buiten en de koe is uitgelaten. (De koe is voor het eerst buiten en is uitgelaten)

Wie en waarmee

Wie wordt gebruikt als we verwijzen naar personen.
Waarmee wordt gebruikt bij de rest

Special

Nederlandse taal

Gerelateerde artikelen

Redekundig ontleden
Spelling © 2007 - 2010 Coby79, gepubliceerd in Taal (Educatie en School) op 03-12-2007, laatst gewijzigd op 08-09-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Coby79 is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Contaminatie, tautologie, pleonasme: Op school hebben we keurig geleerd wat het allemaal betekent. Contaminatie, tautologie, pleonasme. Maar dat is misschien alweer een tijd geleden en hoe zit het nu precies…
• Journalistiek: compositie en stijl: Een goede schrijver (journalist) weet met stijl te spelen: hij weet wat wel en niet is toegestaan op het gebied van stijlregels. In dit artikel aandacht voor: wat is stijl…
• Woordvolgorde in het Nederlands: inversie: De woordvolgorde in het Nederlands is één van de moeilijkste dingen om te leren voor mensen die Nederlands als tweede taal leren. Vooral ‘inversie’, het verwisselen…
• Het wederkerende werkwoord in de Nederlandse taal: Er bestaan in het Nederlands veel zogenaamde ‘wederkerende’ werkwoorden. Deze werkwoorden kunnen herkend worden aan het ‘wederkerend voornaamwoord' dat erbi…
• Hoofd- en bijzinnen: drie testjes om ze uit elkaar te houden: Voor sommige mensen is het makkelijk om hoofd- en bijzinnen uit elkaar te houden, voor anderen wat minder. Speciaal voor de mensen die het lastig…

Bronnen en/of referenties

• NHA- cursus foutloos schrijven en spreken, Stijl