Examenkandidaten VWO: Aardrijkskunde H3 samenvatting

In dit artikel staat het eindexamenonderwerp Wereld, hoofdstuk 3 van het aardrijkskundeboek Buitenland, samengevat.

Hoofdstuk 3: Wereld, de stedelijke gebieden in de VS.

Paragraaf 2

Wereldsteden zijn belangrijke knooppunten in een netwerksamenleving. Zij vormen het stedelijk netwerk. Een wereldstad heeft een mondiale uitstraling en speelt een belangrijke economische, politieke en culturele rol. Hier tref je:

• Concentratie van hoofdkantoren van MNO’s
• Dicht netwerk van verbindingen (zowel telecommunicatie als vliegverbindingen)
• Intensieve uitwisseling van informatie en ideeën
• Veelvoud van banken en andere financiële instellingen
• Oververtegenwoordiging van kwartaire, hogere diensten

Maar ook zijn het culturele knooppunten (film, theater, muziek en mode).
De steden hebben goede verbindingen met andere wereldsteden, maar ook met steden in hun eigen land. De wereldsteden gaan steeds meer op elkaar lijken.

Top 3 van global cities: Tokyo, Londen en New York. Hier worden beslissingen genomen met grote gevolgen voor andere gebieden.
Waarom deze steden? Vormen samen de triade. Liggen verspreid over de wereld.
De productie van goederen en diensten is wel verspreid over de wereld door de globalisering, maar de wereldsteden van rijke landen blijven toch de ‘commando- en controlecentrale’. Wel is er concurrentie.

In arme landen groeien steden sneller dan in rijke landen. Miljoenensteden worden megasteden (meer dan 10 miljoen inwoners).
Verklaringen:

• Hoge natuurlijke groei
• Hoog vestigingsoverschot
• Uitbreiding van de stad zorgt dat randsteden onderdeel worden van het stedelijk gebied

Er ontstaan hierdoor problemen voor werk en voorzieningen. Meestal wonen er veel mensen in slums en werken in de informele sector.

Wereldsteden hebben goede banden maar de afstand tot andere steden is toegenomen. Veel megasteden behoren niet tot de wereldsteden. Ze doen op mondiaal niveau nauwelijks mee.
Verklaringen:

• De koopkracht is laag in deze steden, het is geen interessante afzetmarkt
• Vaak is er politieke en sociale onrust, internationale investeerders vinden het te riskant
• De nationale ideologie of politieke opvatting is tegen de invloed van westerse liberale markteconomie

Deze steden hebben veel concurrentie van landen die goedkopere en kwalitatief betere producten ontwikkelen. Ze worden blackholes in het netwerk van steden genoemd.

Paragraaf 3

New York is de belangrijkste Amerikaanse stad in het stedelijk netwerk. Washington is het politieke centrum. Los Angeles is de motor van de film- en entertainmentindustrie. Andere steden hebben een kleine invloed,. Zij vervullen de stuwende en verzorgende functie voor het achterland. Deze steden zijn meer nationaal gericht dan Europese steden doordat de Amerikaanse markt groter is.

Internationaal, economisch belang van een stad:
1. concentratie van hoofdkantoren en zakelijke dienstverlening. New York speelt hierin de grootste rol. De belangrijkste hoofdkantoren liggen in het noordoosten. Het zwaartepunt verschuift echter naar het zuidwesten, dit komt door:

• verschuiving van demografisch zwaartepunt
• economische groei in o.a. Texas, Florida en Californië
• de global shift (Pacifische zone groeit sneller dan Atlantische zone)

2. het vliegveld van New York vormt het belangrijkste knooppunt en heet een hub. Van hieruit lopen er spokes (lijnen) naar andere hubs. Ook hier groeien vliegvelden in het zuiden en westen sneller dan in het noorden.

De steden lijken niet veel op elkaar maar toch zijn er overeenkomsten (zie bron 10). De skyline wordt bepaald door het Central Business District met zijn wolkenkrabbers. Veel armen wonen in de steden. De meeste rijken zijn verhuisd naar de randen van de stad en wonen in suburbs.

Paragraaf 4

Het stedelijke patroon in de VS wordt beïnvloed door bereikbaarheid en transport. Steden in het binnenland ontstaan rond een knooppunt van wegen en spoorlijnen.
Men kan van twee kanten naar de geografische ligging kijken:

• de site; eigenschappen van de plaats zelf.
• De situation; de positie t.o.v. andere plaatsen en gebieden.

De hoge mobiliteit en groot wegennet zorgen voor het uitdijen van een stad. Zo ontstaat een functionele regio, waarbij elk deelgebied een specifieke functie krijgt. Infrastructuur verbindt deze deelgebieden.

Grote steden vormen knooppunten voor het mondiale stedennetwerk en hebben een grote rol in het ontstaan van de globalisering. Maar in de steden zelf wordt de ruimtelijke geleding ook beïnvloed door de globalisering. In de VS verschuift de maakindustrie naar lagelonenlanden, voorbeeld: Noord-Mexico. Hoogwaardige industrie verplaatst zich naar de randen van steden, met meer ruimte, lagere grondprijzen en betere bereikbaarheid. Maar ook de dienstensector verschuift, voor deze sector maakt het niet veel uit waar ze zitten als het maar bereikbaar is. Informatietechnologie maakt het mogelijk om bedrijven te splitsen.
Soms worden delen die geen contact hebben met klanten verplaatst naar de randen van steden (de volgende stap is dat deze naar bijv. India gaan). Veel bedrijven laten ook bepaalde taken door gespecialiseerde bedrijven doen en doen zelf alleen de kernactiviteiten.

Grote Amerikaanse steden zijn metropolen geworden. Deze bestaan uit een grote centrale stad met voorsteden en daaromheen een dichtbevolkte randzone. In de randzone ontstaan weer edge cities. Hier zijn veel kantoren en voorzieningen met veel parkeerplaatsen. Hieromheen liggen de suburbs en gated communities. De scheiding die te zien is in de woonwijken van de centrale stad is terug te zien aan de rand.

Paragraaf 5

Vanaf 1880 is New York voor meer dan de helft buitenlands. Veel Europeanen, nu latino’s. De stad heeft door een grote diversiteit aan culturen en etnische groepen een kosmopolitische uitstraling.
New York is niet voor niks de belangrijkste haven- en handelsstad aan de oostkust. Het ligt aan diep vaarwater, gericht op Europa en de Hudson is ver verbonden met het achterland.
De stad is een belangrijke hub, een belangrijke mainport. Het achterland van New York dat gebruik maakt van de haven van New York heet een mainportregio. Veel bankiers en handelaren komen naar New York en investeren in kunst.

New York is een dienstenstad, er zijn voorzieningen voor:

• de bewoners; alleen zijn wel veel winkels verplaatst naar de edge cities.
• de toeristen
• de zakenwereld en internationale dienstverlening
• financiële wereld; New York doet goed mee op de mondiale financiële markt.
• Supernationale organisaties (zoals VN)

Omdat in Manhattan de grondprijzen hoog zijn, zijn veel bedrijven in wolkenkrabbers gaan zitten of gaan naar het platteland (footloose bedrijven).

New York is een creatieve stad, veel creatieve ondernemingen (die de hele wereld als hun afzetmarkt beschouwt). Deze creativiteit leidt tot veel innovatie.
Veel mensen uit de creatieve sector gaan wonen in het vervallen deel van de stad wat opgeknapt wordt. Dit trekt ook weer nieuwe rijken aan. De oorspronkelijke bewoners verhuizen naar de voorsteden.
Dit heet gentrificatie.

Paragraaf 6

Los Angeles is de tweede grootste stad in de VS. De bloeiende economie komt van:
Hoogwaardige industrie; centrum van hightech, medische apparatuur, kleding en wapens.

• Grote haven; toegangspoort tot de snelst groeiende regio in de wereld, de global shift zal dit versterken.
• Internationaal zaken- en financieel centrum
• Internationaal centrum van film- en entertainmentindustrie; geven een bijdrage aan de culturele globalisering
• Verzorgingscentrum van een groot achterland

Meer dan de helft van de inwoners komt uit het buitenland. Het aantal hispanics neemt toe door:

• toestroom van veel jonge migranten uit de rest van VS, maar vooral uit Mexico
• hoog geboortecijfer onder vooral Mexicaanse migranten

Veel migranten komen om een carrière te maken of zijn gewoon op zoek naar een beter leven.
Sinds de migratiewet in 1965 versoepelt is, is er meer gezinshereniging, gezinsvorming en volgmigratie. De gevolgen:

• latinosering; 2/3 van de leerlingen zijn latino’s
• een steeds groter verschil in leeftijdsopbouw tussen vergrijzende blanke bevolking en hispanics
• scheidingslijn tussen arm en rijk wordt steeds meer etnisch.

Er treedt ruimtelijke segregatie op, dit kan leiden tot sociale polarisatie en getto’s. Dit gevaar neemt toe als de economie verslechtert en er een etnische onderklasse ontstaat.

De rechte wegen verdelen de stad in blokken. Het gevolg is dat er niet echt een centrum is. Het CBD bestaat uit wolkenkrabbers maar vormen niet een verzamelplek.
De stad kent meerdere centra en sommige daarvan zijn edge cities geworden. Ook de suburbs zijn aangelegd in blokken. De stad is niet echt een geheel. Het heeft ook een lage woondichtheid.
In de stad wonen de mensen met een verschillende etnische achtergrond erg door elkaar, (zie bron 18). Dit is te verklaren door:

• vroegere patronen
• verschil in welvaart en prijsverschil in huizen
• houding t.o.v. andere etnische groepen, discriminatie

Paragraaf 7

Washington is bekend door zijn functie als federale hoofdstad van het machtigste land ter wereld. Er zijn veel internationale politieke instellingen. Washington is aangesloten op de Megapolis met New York en Boston. Maar het vormt maar een kleine schakel in dit stedelijk netwerk van metropolen. In de stad is er een clustering van politieke instellingen, hier zitten de organisaties vlak bij elkaar (zie bron 22). Vlak bij elkaar zitten, levert een agglomeratievoordeel op.

Twee oorzaken voor veel Afro-Amerikanen in Washington:

• Washington heeft nooit een onderscheid gemaakt in ras of geloof. Veel Afrikanen kwamen uit het minder liberale zuiden.
• Veel rijke blanken zijn naar de suburbs gegaan. De arme zwarten zijn achtergebleven in de centrale stad.

Gevolg: ruimtelijke en sociale segregatie. Hier is dus ook exclusiviteit.