Tussen oorlog en culturele revolutie 1940-1980

Lees alles over de Tweede Wereldoorlog en culturele revolutie in 1940-1980. Dit is een hele handige samenvatting van hoofdstuk 9 van het boek Basisboek geschiedenis Sociaal Werk in Nederland (2009, derde druk) van Maarten van der Linde. Wanneer je je propedeuse Social Work wilt halen is de kans groot dat je dit boek moet kennen.

De Tweede Wereldoorlog

Tijdens WO I was NL buiten de oorlog gebleven, dit wilden ze ook bij WO II.

• 1920/1930 organisaties actief in het opvangen van vluchtelingen uit Duitsland.
• 1933 Joodse vluchtelingen werden opgevangen door het Joodse Vluchtelingencomité.

Er kwam ook een rooms-katholiek (voor katholiek gedoopte joden) en een protestants (voor protestants gedoopte joden) hulpcomité.

• 1938 Reichskristallnacht.

Er werden veel joden duitsland uit gezet, in Nederland werden er weinig toegelaten. De AMVJ (de Amsterdamse Maatschappij voor Jongemannen) (directeur was Johan Eijkman) reageerde meteen en stuurde bussen om vluchtelingen op te halen.
Er kwam een landelijke collecte om alles te betalen, de opbrengst werd verdeeld tussen het joodse, rooms-katholieke en protestantse vluchtelingencomité.

• 10 mei 1940 vielen de duitsers Nederland binnen, in het eerste jaar waren er weinig mensen die het verzet in gingen, de duitsers leken fatsoenljk.
• 22/23 februari 1942 kwam de eerste razzia (joden werden uit hun huizen gehaald) in Amsterdam.

Gehandicapten en psychiatrische patiënten in de oorlog

• 3 mei 1942 kwam de Jodenster.

Joodse doven moesten ook een armband dragen met ‘Taub’ erop.
De duitsers hadden het op alle joden, psychiatrische patiënten, verstandelijk gehandicapten en chronisch zieken gemunt. Ze werden uitgehongerd, vermoord en gesteriliseerd.

• Sinds 1939 werd in Duitsland het ‘euthanasie-beleid’ moorddadig, deze levens zouden het niet waard zijn geleefd te worden. Ze werden vergast, vergiftigd, uitgehongerd. In Nederland was het voor de joodse patiënten niet anders.

Ontruimingen van gestichten

• Januari 1943 joodse psychiatrische patiënten werden uit het krankzinnigengesticht Oud Rozenburg gehaald.
• Februari 1943 deportatie van joodse patiënten uit het zuidwalziekenhuis in Den Haag.
• Januari 1943 werden er veel joodse patiënten en personeelsleden van de joodse psychiatrische inrichting Het Apeldoornsche Bosch gehaald. (De psychiater was Nico Speijer).
• Februari 1943 joodse psychiatrische patiënten van de Willem Arntsz Hoeve in Den Dolder.
• Maart 1943 de Joodse Invalide werd ontruimd.
• Maart 1943 joodse psychiatrische patiënten uit de Nederlands-Hervormde Stichting voor Zenuw- en Geesteszieken te Assen.
• Het Joles Ziekenhuis in Haarlem werd ontruimd.
• April 1943 werd Beth Azarja bij Hilversum, een instelling voor joodse verstandelijk gehandicapte kinderen ontruimd.

Wederopbouw

Er was veel kapot gemaakt in de tweede wereldoorlog, steden, havens, fabrieken, gezinnen en het leven van individuele personen. Men kon niet praten over gevoelens. Men stopte de herinneringen en het vedriet weg. Ze keken niet terug maar keken vooruit, het ging toen om de kinderen.

Nederland werd door de VS geholpen door middel van het Mashallplan (Marshallhulp).
Er kwam een oorlog in Vietnam (de republiek van Soekarno).
De amerikanen dwongen Nederland om te zien dat het koloniale tijdperk voorbij was, en in 1949 kwam er een soevereiniteitsoverdracht.

• Tussen 1945 en 1962 kwamen er veel Indische Nederlanders naar Nederland.
• Rond 1950 was de meeste oorlogsschade hersteld.
• Er kwam een grote economische groei, de industriële productie verdubbelde.

De economische groei was mogelijk door:

1. Aardgas en aardgasbaten in Groningen.
2. Werkgevers en werknemers moesten industrialiseren en de export werd bevorderd.
3. De lonen werden laag gehouden (geleideloonpolitiek).

Opbouw

Er werden drie stappen gezet in het denken over sociale rechten van de burger en de verantwoordelijkheid van de overheid:

1. 1870 de gedachte was dat de overheid de zwakken moest beschermen.
2. 1900 verdere sociale wetgeving werd gelegimiteerd, de overheid moet de vrijheid en de eigen verantwoordelijkheid van de individuele burger voorop blijven stellen maar moet hindernissen wegnemen die vrijheid in de weg staan en waar de burger niets aan kan doen.
3. 1955 de opvatting dat elke burger recht heeft op sociale zekerheid, het is de plicht van de overheid om dat recht te garanderen. Liefdadigheid en steun als een gunst werd afgezworen.

Er werd gebouwd aan een verzorgingsstaat, er was een sterk geloof in de maakbaarheid van de samenleving (met Willem Drees). Er kwamen veel sociale wetten. De overheid ging zich bemoeien met de samenleving en het sociale werk kostte de overheid veel geld. De overheid kreeg hierdoor veel invloed (wie betaalt, bepaalt).

Godsdienstige en levensbeschouwelijke beginselen verdwenen in de professionele praktijk, het protestantse en rooms-katholieke sociale werk seculariseerden en zo ontstond de ontzuiling.

Belangrijke personen

• F.D. Roosevelt, president die sprak over de four freedoms, een daarvan was de freedom of want, niemand mocht meer lijden in gebrek in de naoorlogse wereld.
• Willem Drees, het gezicht van de Partij van de Arbeid (was minister president), spande zich in voor de AOW. Leidde in 10 jaar 3 kabinetten, hij bedacht de AWW (algemene weduwen en wezenwet).
• Willem Banning, prominent PvdA’er legde uit hoe je juist als christen lid kon zijn van de PvdA en probeerde de Nederlandse Hervormde Kerk in een meer sociaal betrokken richting te duwen.
• Wika’s zijn werkers in kerkelijke arbeid (van de academie van Kerk en Wereld, later Academie de Horst), de bekendste wika was Ien Dales.
• Henk Hofland, bedacht het begrip ‘dekolonisatie van de burger’, de burger was gekoloniseerd door ideologie, geloof en zuil. De individu voerde een onafhankelijkheidsstrijd om zelf na te mogen denken.
• M.J. Langeveld, pedagoog die als doel van de opvoeding vond dat kinderen ‘mondigere persoonlijkheden’ moesten worden, een volwassen iemand die tot zelfverantwoordelijke zelfbepaling is gekomen.

Veel jongeren hadden meer geld en kochten brommers en nieuwe kleding, luisterden naar Amerikaanse muziek en films, de nozems ontstonden in de jaren ‘60.

• Er kwam een politieke vernieuwing, het bevorderen van helderheid in de politiek, er kwamen nieuwe partijen (D66, PPR).
• Het vernieuwingsstreven gericht op het vergroten van de maatschappelijke betrokkenheid van de burgers. Dit ging gepaard met kritiek op de macht van maatschappelijk instellingen en verzet tegen autoritaire gezagsdragers. Dit kwam door het optreden van studentenbewegingen en het ludiek-radicale Provo.
• Er werden veel comités en actiegroepen opgericht voor maatschappelijk problemen (woningnood, armoede enzovoorts).
• De theorie van Marx werden herontdekt, het neomarxisme trok veel belangstelling omdat de oorzaak van de problemen op het kapitalisme werden afgeschoven.

Wilhelmus Marinus Bekkers, populaire bisschop die sprak over voorbehoedsmiddelen.
Joke Smit, publiceerde het Gids-artikel ‘Het onbehagen van de vrouw’ en dat zorgde voor een tweede feministische golf.

Opkomst van bewegingen

Er kwamen vakbewegingen, werkende jongerenorganisaties, studentenbewegingen, vietnambeweging, vreesbeweging, de derdewereldbeweging, de tweede feministische golf en de homo en lesbo emancipatie.
De commerciële tv en radio kwam op, de jaren ’60 was ‘ikke ikke en de rest kan stikke’ ‘jezelf zijn’.
De generatie van de jaren ’60 sloeg het christelijke geloof overboord en er onstond een nieuw referantiekader in wat goed en fout was.

De ontzuiling en bezuiniging

• De KVP verloor de helft van haar kiezers.
• De volkskrant maakte zich los van de katholieke zuil.
• Het streven naar helderheid en duidelijkheid droeg bij aan de ontzuiling.

Kabinet-Den Uyl, dit kabinet streefde naar spreiding van inkomen, kennis en macht en wilde maatschappelijke ongelijkheid en achterstelling zo veel mogelijk opheffen. Dit lukte niet omdat de economie slechter werd, er moest bezuinigd worden.

• 1973 de economie werd slechter, bedrijven moesten sluiten, er kwamen bezettingen en stakingen. De werkloosheid liep snel op.
• Opvallend was de groei van liberale stromingen (VVD, die de nadruk legde op vrijheid, zelfstandigheid, eigen initiatief en verantwoordelijkheid).

Ontvoogding

De ontvoogding was gelukt, misschien wel té gelukt: mondigheid werd een grote mond. Er was meer welvaart, onderwijs, vrije tijd en ontzuiling. Er kwam ruimte voor autonomie en individualisering.
De omgang tussen ouder en kind veranderde, van bevelshuishouding naar onderhandelingshuishouding. Er kwam een verandering in het huwelijk, van een institutioneel huwelijk naar een relationeel huwelijk.
Van kinderen werd verwacht dat ze beschikten over een groot vermogen tot zelfcontrole.

Immigratiebeleid

Er kwamen veel immigranten zoals molukkers, mensen uit Italië, Griekenland, Spanje, Joegoslavië, Turkije, Marokko. De werk- en woonomstandigheden waren slecht, integratie was ongewenst.
Nelly Soetens, trok zich het lot aan van immigranten en startte in 1969 het Actie Komité Pro Gastarbeid.
In de jaren 70 kwamen er immigranten uit Suriname, Chili, Sri Lanka en Vietnam. Op lange termijn zouden ze allemaal naar hun land van herkomst terugkeren, dit mislukte .
Aan het einde van de jaren 60 hebben veel mensen zich ingezet om deze mensen te ondersteunen met de taal, vinden van werk enz. De overheid liet het volkomen afweten.

Minderhedenbeleid

In 1983 kwam er een beleid voor de integratie van minderheiden. Steunde op drie pijlers:

1. de participatie van buitenlanders in de NL samenleving verbeteren, waren ze 5 jaar lang legaal in Nederland dan kregen ze kiesrecht.
2. er werden veel maatregelen voorgesteld om de rechtspositie van de minderheidsgroepen te versterken.
3. er werd een aanpak voorgesteld om de sociale en economische achterstand aan te pakken.

• In de jaren ’80 moest iedereen verplicht Nederlands leren.
• 1998 kwam de Wet inburgering nieuwkomers (Win).
• 2007 generaal pardon afgekondigd voor alle asielzoekers die zich voor 1 apr 1001 hadden gemeld in Nederland.
• Belangrijke mensen: Pim Fortuyn, Theo van Gogh, Rita Verdonk, Ella Vogelaar.

Lees verder

• Scholing en beroepsontwikkeling 1860-1940
• Democratie, verzuiling, sociale wetgeving 1860-1940
• Motieven voor sociaal werk
• Sociale zorg in de middeleeuwen 500-1500
• Maakbaarheid van de samenleving en social work 1940-1980