Samenvatting nectar biologie vwo, hoofdstuk 11: Hormonen

Hoofdstuk 11: Regeling door hormonen. Dit hoofdstuk gaat over de hormoonproductie bij mensen en de regelkringen daarbij. Dit hoofdstuk gaat door op hoofdstuk 10 en komt uit nectar deel 1. Je krijgt dit hoofdstuk in VWO 4 en zal hem moeten herhalen in VWO 6.

11.1 De centrale hormoonklier (Hypofyse)

Spiergroei komt door toename van spiereiwitten (eiwitsynthese). Drie hormonen spelen daarbij een rol:

• Groeihormoon uit de hypofyse, zorgt voor opname van aminozuren.
• Thyroxine uit de schildklier, regelt de snelheid van de stofwisseling.
• Testosteron, geslachtshormoon uit zaadballen, beïnvloed geslachtskenmerken bij mannen en bevorderd eiwitsynthese in de spiercellen.

De centrale hormoonklier is de hypofyse. De hypothalamus beïnvloedt de werking van de hypofyse.
Regeling van hormoonconcentraties verloopt via regelkringen met negatieve terugkoppeling. Het hormoon thyroxine verloopt bijvoorbeeld in een regelkring via de hypofyse en de hypothalamus.

De hypothalamus bestaat uit zenuwcellen, die communiceren via neurotransmitters. Zenuwcellen van de hypothalamus met een hormoonwerking heten neurohormonen. Releasing-hormonen (RH’s) stimuleren de aanmaak van TSH, FSH, LH, ACTH en groeihormoon. Sommige hormonen hebben ook een remmend hormoon, een IH.

Hormoonklieren en zenuwstelsel werken samen bij de regeling van lichaamsprocessen.

11.2 Brandstof voor je cellen (Glucosespiegel)

De stofwisseling werkt door de verbranding van glucose. Spiercellen kunnen glucose en vetzuren verbranden. Glucose gaat naar de cellen, vetzuren komen als vetten in je vetweefsels terecht. Glucose kan alleen bewaard worden in de vorm van glycogeen, in de lever en de spieren.

Het hormoon insuline speelt een belangrijke rol. Bij de stijging van glucose stijgt ook de concentratie insuline. Insuline bevorderd de opname van glucose en de vorming van glycogeen. Het hormoon glucagon bevordert juist de vorming van glucose uit glycogeen in de lever, maar ook de vorming van glucose door het omzetten van eiwitten en vetten. Daarnaast zorgt het er ook voor dat vetten in vetzuren worden omgezet en afgegeven worden aan het bloed. Dan verbrandt je naast glucose ook vetzuren.

Bij zware inspanning komt het hormoon cortisol vrij uit de bijnierschors. Het stimuleert vorming van glucose en het vrijmaken van vetzuren uit vetweefsel. Adrenaline versnelt afbraak van glycogeen naar glucose en bevordert afgifte van glucagon. Thyroxine versnelt verbranding van glucose.

In rust regelen insuline en glucagon de glucoseconcentratie. Bij inspanning of stress komen daar thyroxine, adrenaline, cortisol en groeihormoon bij.

11.3 Klaar voor de start! (Adrenaline)

Adrenaline komt uit het bijniermerg. Het hormoon zorgt voor meer bloed naar de spieren en minder naar de ingewanden, doordat de hartslag versnelt. Ook stijgt daardoor het glucosegehalte. Het komt vrij bij plotselinge lichamelijke inspanning, angst of woede.

Bij stress produceer je via het zenuwstelsel voortdurend extra adrenaline, waardoor op de lange termijn het lichaam uitgeput is.

11.4 Nat van binnen en nat van buiten (ADH en osmotische waarde)

Zweten is om te voorkomen dat het lichaam oververhit raakt. Langdurig zweten veroorzaakt vocht- en mineralentekort. Water drinken heft dit op en koelen met water vermindert de zweetproductie.

De osmotische waarde is een maat voor de hoeveelheid opgeloste deeltjes per liter. Iets dat dezelfde osmotische waarde heeft als bloed wordt heel snel opgenomen. Door zweten neemt de hoeveelheid bloedplasma toe, en daarmee de osmotische waarde.

ADH regelt de osmotische waarde in het bloed. Als de osmotische waarde toeneemt gaat de hypofyse ADH afgeven. Door hogere ADH productie houden je nieren meer water vast, om uitdrogen te voorkomen. Bij weinig ADH neemt de urineproductie toe.

11.5 Hormonen doen hun werk (Receptoren en werking)

De concentraties van hormonen blijven onder normale omstandigheden rond bepaalde waarden schommelen. De snelheid waarmee ze in het bloed komen en verdwijnen kan verschillen. De halveringstijd is de tijd die het duurt om de hormoonconcentratie te halveren. Bij ADH is dat drie minuten, bij theroxine zes dagen.

Een voorbeeld van een hormoonziekte is suikerziekte. De eilandjes van Langerhans maken dan geen of te weinig insuline, waardoor glucose niet opgenomen kan worden en de omzetting in glycogeen of vet ook niet gaat. Hormoonziektes ontstaan wanneer een hormoonklier te veel of te weinig hormoon produceert.

Een hormoon werkt maar op bepaalde cellen in het lichaam, op de doelwitcellen. Het hormoon herkent de doelwitcel aan het juiste receptoreiwit. Het receptoreiwit kan binnen of buiten de cel zitten. Als het hormoon daaraan gebonden is komt de cel in actie.