Humanistische hervormingen 1500-1550

Lees alles over de humanistische hervormingen van het jaar 1500-1550. Wat gebeurde er tijdens de Renaissance, wat is het humanisme en wanneer mocht je bedelen? In dit artikel vind je een samenvatting van hoofdstuk 3 van het boek Basisboek geschiedenis Sociaal Werk in Nederland (2009, derde druk) van Maarten van der Linde.

Gebeurtenissen rond 1500

• 1500, de steden bloeien (Brugge, Gent, Antwerpen)
• 1450, de invloed van de renaissance (uit Italië) werd in de Lage Landen duidelijk.
• 1500, arme vreemdelingen (armen uit andere landen) werden geweerd

De Renaissance

• Er kwam een kritische kijk op traditie en kerk en kritiek op de armenzorg.
• Ook kwam er een vernieuwende schilderkunst, beeldhouwkunst en architectuur, literatuur, filosofie en wetenschappen.
• Er kwam veel aandacht voor het individu.
• Je kon iets moois van je leven maken als je maar somber en gedisciplineerd leefde.

Het Humanisme

Humanisten zijn schrijvers en geleerden die in de geest v.d. renaissance werkten.
Deugden van humanitas zijn mildheid, billijkheid, gastvrijheid, vrijgevigheid, onbaatzuchtigheid, beleefdheid en opofferingsgezindheid.

Bekende humanisten:

• Pico Della Marindola, wordt beschouwd als grondlegger v.h. humanisme, schreef over vrijheid van de mens (vrije keuze), nieuw was dat god niet in het centrum van zijn denken stond.
• Erasmus, schreef ‘Lof der Zotheid’, ergerde zich aan bedelmonniken, aan ruwheid, domheid en het bijgeloof van al zijn tijdgenoten.
• Vives, schreef ‘De subventione pauperum’ ‘secours van den aermen’, hij vond dat niet de kerk maar de overheid de regie moest hebben in de armenzorg, er moest één centrale instelling komen.
• Coornhert en Joost Lips, dachten na over criminaliteit en armoede, van opvoeden en preventie verwachtte ze veel, van straffen verwachtte hij weinig. Ze ontwierpen een opvoeding gericht op gematigdheid, standvastigheid en zelfdwang. Criminaliteit en lanterfanten kwam door verkeerde opvoeding. Opsluiting en arbeid was de oplossing,denk aan werkprojecten als inpoldering en stadsuitbreiding. Coornhert schreef ‘Boeventucht’, hij had de gevangenis meegemaakt tijdens de opstand.
• Thomas More, schetste Utopia.

Christelijk

Maarten Luther is een protestantse hervormer.
In deze tijd werd arbeid gezien als een dienst aan god, ieder persoon die in staat is om te werken, is door god geroepen tot arbeid, armoede werd niet als heiligheid of vroomheid gezien, maar als een negatieve toestand waar je snel uit moest komen.

• Aalmoezen (geld geven), was geen daad meer van naastenliefde maar werd het bevorderen van het kwaad, armen werden gezien als lui.

Dit kwam door:

• Sociale en economische zaken, er was een economische neergang en er was bevolkingsgroei.
• Politieke en bestuurlijke sfeer, het stadsbestuur voelde zich verantwoordelijker voor de orde en rust en was beducht voor oproer, armen zouden ketters zijn.

Onderscheid tussen armen

• Ware armen, armen die arm zijn buiten eigen schuld
• Lediggangers, leeglopers, lanterfanters

Het onderscheid werd gemaakt door verschillende motieven:

• Godsdienstig-sociaalethisch motief, alleen barmhartig zijn voor de mensen die zichzelf niet konden verzorgen.
• Sociaal motief, het bedelen van lanterfantes had een onwenselijke voorbeeldfunctie, waarom zou je werken als je met bedelen meer zou verdienen?
• Politiek motief , bedelaars uit andere streken, onbekend en zorgden voor onrust in stad.
• Economische motief, arbeidsmarkt krap (tekort aan arbeiders), wie niet werk, geen eten.
• Gezondheids-hygiënisch motief, men dacht dat bedelaars ziektes met zich mee brachten.

Franciscaner bedelmonniken, mochten officiëel bedelen, hun doel was in armoede te leven en de samenleving te herinneren aan de waarde van soberheid en eenvoud, maar ze namen een loopje met de leefregels van hun orde.

De vroege sociale wetgeving

Betere zorg en onderwijs aan kinderen zou bedelarij overbodig maken, kinderen gingen naar school bij een ambachtsmeester of in dienstverband, zo konden ze later hun eigen onderhoud betalen. Dit wordt ook wel de ‘vroege sociale wetgeving ‘ van 1531 genoemd.

• In Zuidelijke Nederlanden pas in 18e eeuw van kracht.
• In Noordelijke Nederlanden in het begin van de opstand (1568).

Alleen bedelmonniken, melaatsen en gevangenen mochten bedelen. Armen mochten hun woonplaats niet verlaten (alleen bij brand/overstroming), als ze wilden verhuizen moesten ze een papier hebben, daarna moesten ze 1 jaar voor zichzelf zorgen en daarna konden ze beroep doen op de bijstand.

Karel V, hij was de Keizer in de Nederlanden (en nog véél meer andere landen), hij gaf een opdracht een ‘algemene beurs – een stedelijk armenfonds’ te stichten (werd betaald door collectebussen uit de kerk, en huis-aan-huiscollecten voor de armenzorg).

Armoede bestrijden

Onder invloed van Coornherts ideeën kwam het:

• Tuchthuis/Rasphuis voor mannen,
• Spinhuis voor vrouwen (een soort vrouwengevangenis)

Het draaide allemaal om het produceren van positieve effecten in het gedrag, er werden misdadigers opgesloten maar ook lastige kinderen. Er werd in de wintermaanden aan jonge gevangenen les gegeven en ook op zondag was er school: lezen, schrijven, godsdienstonderwijs. Er waren warme maaltijden met roggebrood met boter en kaas, soms vis en vlees en er was goedkoop verdund bier.

Lees verder

• Motieven voor sociaal werk
• Sociale zorg in de middeleeuwen 500-1500
• Reformatie, Revolutie, Republiek (de 3 R’s) 1500-1780
• De humanitaire hervormingsbewegingen 1780-1860
• Professie, product en modern paternalisme