Boekverslag 'De berg van licht' - Louis Couperus

Boekverslag van 'De berg van licht' van Louis Couperus, één van de klassiekers van de vaderlandse literatuur.

Basisinformatie

Genre: historische roman.
Stroming: Impressionisme.
Titelverklaring: De berg van licht is een zeer belangrijke, hemelse plek binnen de religie die centraal staat in het boek, aangezien de oppergod, Helegabalus, daar troont. Verder valt er ook een paralellie te trekken tussen de manier waarop Helegabalus vanaf zijn berg van licht regeert en de manier waarop Antoninus vanuit zijn paleis, zijn eigen berg van licht, regeert over het volk van Rome.

Auteur: Louis Marie Anne Couperus zag het levenslicht te Den Haag, op 10 juni 1863. Zijn vader was als raadsheer werkzaam geweest in de kolonie Nederlands-Indië en Louis zou in 1872 met zijn familie naar Batavia verhuizen, waar ze 6 jaar woonden. Velen geven deze periode waarin hij woonachtig is in Nederlands-Indië als verklaring voor de oriëntaalse invloeden die in veel van zijn werken te ontwaren vallen. In 1878 keerde hij terug naar Nederland, waarna hij begon met schrijven. Zijn eerste werken waren verzen (in 1884 debuteerde hij met Een lent van vaerzen), maar die werden niet echt positief ontvangen. De poëet en criticus Willem Kloos schreef indertijd een kritiek op zijn dichtwerk waarin hij hem aanried zijn heil ergens anders dan in de dichtkunst te zoeken. Wellicht nam hij dit advies ter harte, aangezien hij in 1889 begon aan zijn lange oeuvre van proza met de feuilleton Eline Vere, waar hij voor het eerst succes mee oogstte en later de D.A. Thiemeprijs voor zou ontvangen. In 1891 vestigde hij zich in Parijs, waar hij met zijn nicht Elisabeth Baud trouwde. Kort na hun huwelijk begon het tweetal te reizen, waarbij ze een grote variëteit aan landen aandeden. Door de Eerste Wereldoorlog werd hij gedwongen terug te keren naar het neutrale Nederland, waar hij in 1923 op zestigjarige leeftijd zou overlijden. Hij won behalve de D.A. Thiemeprijs voor Eline Vere tevens de Nieuwe Gids-prijs voor Antiek Toerisme en zou postuum de Tollens prijs toegewezen krijgen voor zijn hele oeuvre.

Verhaal

Samenvatting: Het boek begint, ten tijde van het keizerschap van Macrinus, met het ’s nachts wegsluipen van Bassianus (later Antoninus), naar de magiër Hydaspes. Samen in de sterren kijkend, voorspelt Hydaspes Bassianus het keizerschap, maar zegt erbij dat het gepaard zal gaan met veel bloedvergieten. De dag erna voert Bassianus de dienst op, waarin hij om de heilige Zwarte Steen danst. Alle omstanders, die van heinde en verre zijn gekomen, worden in vervoering gebracht door deze dans. Zo ook de soldaten van de legioenen, hoewel zij daar enigszins in geholpen worden door de gulle giften van Bassianus’ Grootmoeder, Moeza, en de ophitsingen van haar handlangers. De opzet van Moeza slaagt: de legioenen roepen Bassianus uit tot keizer.
Het tweede deel begint met de intocht van de nieuwe keizer Antoninus, die voormalig keizer Macrinus, reeds verslagen had. Hij is van meet af aan zeer populair onder het volk en onder de soldaten, hoewel sterk gesuggereerd wordt dat de gulle giften van Moeza, evenals bij de opstand, daar debet aan zijn. Het paleis van Antoninus wordt meteen omgetoverd in een oriëntaals paradijs. Overal vinden orgiën plaats en er wordt stevig gedronken.
Antoninus wordt al vrij snel verliefd op een wagenmenner, maar iedereen in zijn omgeving haat deze Hierocles. Mede door de handelingen van deze Hierocles ontstaat er een steeds grotere tweedracht tussen Antoninus en zijn Ceasar, zijn neef Alexianus. Ook zijn relatie met het volk wordt er niet beter op, aangezien ze moe zijn van de eeuwige feesten en diensten die de keizer opvoert. Als Antoninus dan ook nog het heilige beeld van Rheia Kubele uit haar tempel haalt om hem in de tempel van Helegabalus te zetten, daalt zijn populariteit nog sterker. Als hij dan ook nog beslist om, met het doel het heilige evenwicht tussen man en maagd in zich te herstellen, te trouwen met de Virgo Maxima, het hoofd der Vestaalse Maagden, bereikt zijn impopulariteit een nieuw dieptepunt.
Het volk wil dus af van Antoninus en schuift de Ceasar Alexianus naar voren, die tijdens zijn verblijf in Rome een echte Romein is geworden, in tegenstelling tot Antoninus. Antoninus wordt, ondanks pogingen tot verzoening door Moeza, vermoord en zijn lijk wordt in de Tiber gegooid, zoals dat gedaan werd met uit de gratie geraakte keizers.

Hoofdpersoon: De hoofdpersoon zag het levenslicht als Bassianus. In Emessa bekleedt hij de functie van zonnepriester, wat inhoudt dat men gelooft dat de Zonnegod Helegabalus in hem geïncarneerd is. Omdat hij de vertegenwoordiger van de zonnegod Helegabalus is, dient hij een voorbeeld te zijn van vroomheid voor allen. Hij is de middelaar tussen de God en de wereld. Zijn doel is het streve naar de Goddelijke Oorsprong; het licht. Deze oorsprong was seksloos en daarom moet het mannelijke en het maagdelijke in hem evenwichtig zijn. De oppermagiër Hydaspes onderwees hem in deze religieuze zaken en keek tevens voor hem in de sterren. Volgens hem was Bassianus de Uitverkoren Ziel en moest hij naar Rome gaan om keizer te worden, opdat hij het geloof verspreidde. Als keizer noemt hij zich naar zijn vader Antonius, maar hij regeert op zeer jonge leeftijd en zeer kort; vanaf zijn 15e tot zijn 18e. In Rome sterft hij samen met zijn moeder; vermoord door het volk van Rome.

Verhaaltechnische informatie

Opbouw: Het boek is onderverdeeld in 3 delen, die onderling weer verdeeld zijn in hoofdstukken. Er vinden verder veel perspectiefwisselingen plaats, het verhaal wordt uit veel verschillende perspectieven verteld.

Taalgebruik: De taal die gebezigd wordt in het boek is zéér archaïsch, zeer omslachtig en ontzettend uitgebreid.

“Kind… zie… zie: zoo als, zoo je heel lange tuurt, je de sterren ziet bewegen en gaan om ons rond, zoo gaan wij om de starren rond, en, bol, gaan wij om onszelve, maar dit, mijn kind, wat ik je zeg, is ons het geheim, het geheim van ons Magiërs, want onze wetenschap is heilig en wij geven ze niet aan het volk.”

Motieven: De tegenstelling van het klassieke westen tegenover het sensuele oosten speelt een erg belangrijke rol in de thematiek van het boek. De verering van Bassianus op de zo kenmerkende mystieke, sensuele wijze is een goed voorbeeld van oriëntaalse invloeden. Maar ook Bassianus en zijn levenswijze zijn typisch oosters. Hij houdt van pracht en praal, feesten en seks. De liefde tussen twee mannen was in het oosten ook gewoner dan in het westen, waar het nauwelijks te accepteren was. De mystificatie en verering van zijn jongenslichaam is erg belangrijk en dat hangt dus samen met de oosterse invloeden. Bassianus heeft een mooi lichaam, en men wordt voornamelijk aangetrokken door het vrouwelijke in hem. De blanke huid, de heupwiegende bewegingen, de lonkende ogen. Ook dit vrouwelijke in hem is terug te leiden tot de mystieke godsdienst, hij moet namelijk zowel man als maagd zijn in de hoedanigheid van hogepriester van Helegabalus.
Een ander belangrijk motief is de macht van vrouwen. De drie vrouwen aan het hof spelen een belangrijke rol in de intriges aan het hof en iedereen probeert zijn eigen belangen na te streven.