Samenvatting Geschiedenis -Memo- Module 1

Hieronder staat een samenvatting van Module 1 van het boek Memo voor VWO. Het gaat over de klassieken (Grieken en Romeinen dus) en hoe deze voortleven in de kunst en de wetenschap van latere tijden.

Hoofdstuk 1 - 1.1

Kennis over de vroegste geschiedenis van Griekenland:

• Archeologische opgravingen
• Verhalen (orale cultuur)

1800 - 1500 v. Chr:
Eerste Griekse bloeiperiode o.l.v. Minos

• Veel handel
• Mensen leefden in vrede

1550 - 1200 v. Chr:
Myceners vallen Kreta binnen (oorlogszuchtig).

1200 - 800 v. Chr:
Myceners overwonnen door binnenvallende volkeren (Donkere Eeuwen (niks opgeschreven, wel verhalen)).

Ilias
= Epos (heldendicht)
Bestaat uit mondelinge verhalen, ong. 750 v. Chr. door Homerus opgeschreven (verhalen over Griekse koningen en halfgoden).
Homerus was geen geschiedschrijver, eerder een minstreel of bard.

De Historiën
ong. 450 v. Chr. opgeschreven door Herodotus (oorlogen tussen Grieken en Perzen (barbaren) van verschillende kanten bekeken).
Herodotus reisde veel rond en overal waar hij kwam schreef hij gewoonten, tradities en de bestuursvorm van de plaatselijke bevolking op.
Hij baseerde zijn verhaal op interviews met oudere mensen uit verschillende landen (Ook gebruiken van mondelinge verhalen en mythen, dus niet 100% betrouwbaar).

Hoofdstuk 1 - 1.2

Mensen woonden in burchten in de bergen (stadstaden (Polis))
ong. 750 in Griekenland.

1200 v. Chr:
Alle vrije inwoners van de stadstaten kregen burgerrecht.

1200 - 800 v. Chr:
Koning (monarchie)

• Raad der Ouden
• Volksvergadering

800 - 550 v. Chr:
Aristocratie

• Van veeteelt naar landbouw
• Handel Middellandse Zeegebied nam toe.
• Muntgeld

550 - ... v. Chr:
Tiran

• Overschakelen naar wijn en olijven
• Veel sociale onrust
• Moest de groeiende tegenstelling tussen arm en rijk oplossen

Na tiran:
Oligarchie (regering van weinigen)
2 uitzonderingen:

• Sparta: mix van 2 koningen, een oligarchie en een volksvergadering
• Athene: democratie

Atheense democratie
Armen hadden nauwelijks inspraak ---> sociale onrust

500 v. Chr:
Cleisthenes komt met oplossingen:

• Alle burgers hebben gelijke rechten
• Volk moet beslissen
• volk kiest strategen, leiders v. leger en vloot en de adviesraden, ook rechters door loting.
• Ostracisme (schervenrecht) ter voorkoming van een tiran.

Pericles:
Burgers krijgen geld voor het bijwonen van de volksvergadering.
Deze democratie alleen voor mannen met burgerrecht (geen vrouwen, slaven en mensen zonder burgerrecht)

Perzische Oorlogen
Perzische koning Darius wilde geen Griekse kolonies meer in zijn rijk, verwoestte Milete.
Grote expeditie naar Athene

490 v. Chr:
Atheners verslaan de Perzen in de slag bij marathon

500 v. Chr:
Perzen worden in een zeeslag bij Salamis definitief verslagen
Grieken zagen daarna de Perzen als barbaren, voelden zich superieur.

Hoofdstuk 1 - 1.3

Grieken geïnteresseerd in de mens en de wereld om hen heen.

Tragedie (Oedipus van Sophocles)

• Menselijke grenzen of overmoed centraal
• In het verleden
• Ongelukkige afloop
• Tonen van menselijke zwaktes en emoties

Komedie (Lysistrata van Aristophanes)

• Geven beeld v. dagelijks leven
• Spelen in het heden
• Geven commentaar op politici e.d.
• Vrouwen of armen een belangrijke rol

Sofisten

• De mens is de maatstaf van alle dingen (Protagoras)
• Zetten zich af tegen godenwereld
• Onderzoek naar functioneren menselijk lichaam --> basis v/d geneeskunst
• Vrije meningsuiting
• Retorica

Filosofen

• Denkers die elementaire vragen stellen over het leven van de mens
• Kennis is de sleuteltot de goede mens (Socrates)

Plato

• Ideeënleer: alles is te herleiden tot een idee en kennis bestaat uit de herinnering aan deze ideeën.

Aristoteles

• Kennis moest gebaseerd worden op waarnemingen en onderzoek

Hoofdstuk 2 - 2.1

Polybius schreefde eerste Geschiedenis van Rome, alles daarvoor weten we van verhalen/mythen (orale cultuur) en archeologische vondsten.

Romeinen hadden eerst een koning --> advies van patriciërs --> Raad v. Ouden --> Senaat
De koning kon geen beslissingen nemen zonder goedkeuring van de senaat

Patriciërs:edelen van Rome
Plebejers: gewone vrije mensen
Priesters en senatoren waren altijd patriciërs

ong. 509 v. Chr.:
De laatste koning wordt afgezet door Brutus en Collatinus --> verhaal van Lucretia
Daarna werd rome een republiek met 2 consuls als leiders (ieder jaar nieuwe --> geadviseerd door de senaat)

Marcus Tullius Cicero (106 - 43 v. Chr):

• Veiligheid van het volk is de hoogste wet.
• Één algemene wetgeving, geldend voor alle burgers.
• Iedereen beschermd door goden en daarom waardevol.
• Werd gekozen tot consul, terwijl hij plebejer was (wel een rijke)
• Verafschuwde democratie.

Livius (59 v. Chr - 17 na Chr):

• Ab urbe condita.
• 142 boeken, waarvan 35 overgeleverd.
• Beschrijft Rome als een wereldmacht.
• Ook gebruik van verhalen en mythen.
• Belangrijkste taak van burgers was het vaderland te dienen.
• Geeft ook zijn eigen mening, is dus geen objectief geschiedschrijver.

Hoofdstuk 2 - 2.2

Rome had goede, gedisciplineerde soldaten. Ze versloegen de Etrusken en de Galliërs.

• Gehoorzaamheid, dapperheid en doorzettingsvermogen waren belangrijk.

Volkeren werden niet alleen overwonnen door geweld, maar ook door diplomatiek.

Er was een steeds groter verschil tussen arm en rijk door oorlogen (armen werden steeds armer, de rijken werden rijker)

Volkstribuun: gekozen door plebejers, kan beslissingenvan de consuls en de senaat tegenhouden.
Onrustige periode: Patriciërs vermoorden volkstribunen, soldaten zijn niet meer trouw aan Rome, maar aan hun veldheer.

60 v. Chr: Gaius Julius Caesar:

• Kwijtschelding schulden van plebejers.
• Won de macht toen hij door Rome werd teruggeroepen en zijn macht niet wilde opgeven.
• Dictator.
• Gaf plebejers land.
• Juliaanse kalender.

44 v. Chr: Caesar vermoord door patriciërs onder leiding van Marcus Brutus.
--> Burgeroorlog
Strijd tussen Marcus Antonius en Gaius Julius Caesar Octavianus.

Hoofdstuk 2 - 2.3

27 v. Chr:
Octavianus eerste keizer van Rome (noemt zichzelf Augustus)

• Opperbevelhebber van alle troepen.
• Veel meer ambtenaren (wegen, watervoorziening, veiligheid en belasting)
• Brood en Spelen.
• Periode van rust en welvaart ---> Pax Romana

64 na Chr:
Grote brand.
Nero geeft de christenen de schuld om zelf niet meer verdacht te worden ---> vervolging.

Zowel de joden als de Romeinen zagen Christus als gevaarlijk en brachten hem ter dood.
Zijn volgeling Paulus maakte het Christendom los van het Jodendom en verspreidde het geloof. Het geloof kreeg veel aanhangers.

312 na Chr:
Keizer Constantijn meent door Gods hulp keizer te zijn geworden ---> Christendom wordt wettige godsdienst

Het straatbeeld van Rome veranderde hierdoor --> de kerk werd de enige ontmoetingsplaats.

Hoofdstuk 3 - 3.1

Na de val van het Romeinse Rijk begon een onrustige periode.
Alleen in de Italiaanse stadstaatjes bleef oude kennis bewaard --> alleen voor rijken.

1300:
Nieuwe opvattingen ontstonden door bloeiende handel.

• In de Arabische wereld was klassiek gedachtengoed bewaard gebleven.
• Door handel werden kooplieden rijker en zelfverzekerder, de mens kwam centraal te staan.
• Carpe Diem

Verdiepen in klassieke kennis:

• Interesse in andere landen
• Snelle schepen
• Verruiming van het blikveld.

Renaissance: 'wedergeboorte' van klassieke oudheid.

Mensen namen kennis van Grieken en Romeinen over op het gebied van kunst, wetenschap en literatuur

Francesco Petrarca (1304 - 1374)

• Noemde de Middeleeuwen 'donkere eeuwen'.
• Kreeg een beeld van de oudheid door teruggevonden werken van Livius en Cicero.
• Kritisch over zijn tijdgenoten (oorlogen tussen stadstaten, corruptie en geweld).
• 'De levens van beroemde mannen'.
• Sonnetten
• Verspreiding van zijn ideeën door rondreizen en discussies op universiteiten.

Pieter Corneliszoon Hooft (1581 - 1647):

• Inspiratie uit oudheid.
• Schrijver in zijn vrije tijd.
• 'afbeeldingen van minne' (emblemata amatoria)
• Heeft delen van de Annalen van Tacitus vertaald.
• De Nederlandse Historiën (Stijl en benadering van Tacitus)

In heel Europa vormden de ideeën uit de oudheid en de Italiaanse Renaissance de basis van een heropleving van kunst en cultuur.

Hoofdstuk 3 - 3.2

Renaissance (1400-1550):
Wedergeboorte van de klassieke oudheid.

• Beeldende kunst: Idealiseren, details, realisme.
• Bouwkunst: in Romeinse stijl.
• Literatuur (Francesco Petrarca).

Wetenschappelijke Revolutie (1550 - 1700)
Herleving van de kritische onderzoekshouding van de Grieken
Geleerden gingen meer vertrouwens op eigen waarnemingen (empirisme) en logisch redeneren (rationalisme)

Nicolaus Copernicus (1473 - 1543)
Wiskundige, arts, jurist en sterrenkundige.
De zon staat in het mnidden van het zonnestelsel, de aarde is niet het middelpunt.
Dit was tegen de kerk, maar ze lieten hem met rust omdat zijn theorie nog niet uitgewerkt genoeg was.
Galileï heeft zijn denkbeelden onderbouwd en verbreid.

Galileï (1564 - 1642)
Natuurkundige, filosoof en astronoom.
Bekend door:

• De theorie dat de zon het middelpunt van het zonnestelsel is, op grond van waarnemingen en de theorie van Copernicus.
  

---> Zwaar in conflict met de kerk, werd gedwongen afstand te doen van zijn ideeën en kreeg uiteindelijk huisarrest (levenslang)

• De maan heeft kraters.
• Snelheid van een voorwerp is consant als er geen kracht op werkt.
• Heeft een poging gedaan tot het meten van de lichtsnelheid.
• Galileïthermometer.
• Manen van Juppiter draaien om de planeet heen.
• Verklaring schijngestalten van Venus.

Hij voerde veel experimenten uit.

René Descartes (1596 - 1650)
Wiskundige en Filosoof.
Bekend door:

• Cogito ergo sum. Alleen volledig zekere deductieve wetenschap is waar, de mens twijfelt.
• Belangrijke dingen voor de wiskunde, zoals het rechthoekig assenstelsel en het herleiden van vergelijkingen tot 0

Ideeën kreeg hij door dromen
---->Grondlegger van het rationalisme en de moderne wetenschap.

Verlichting (1700 - 1800)
Men ging wetenschappelijke principes op alle terreinen van het leven toepassen.
Alle problemen in de samenleving zouden kunnen worden opgelost door een groot vertrouwens in het menselijk verstand en redelijkheid.

Voltaire (1694 - 1778)
Schrijver en filosoof.
Interesseerde zich tijdens zijn verbanning in Engeland voor het filosofische rationalisme en de natuurwetenschappen.
--> Lettres Philosophiques
Werd opgevat als kritiek op de overheid, en Voltaire werd weer verbannen.

Hij was een van de eerste voorvechters voor mensenrechten.

Verlicht despotisme:
Wel een alleenheerser, maar belangen van het volk zijn ook belangrijk.

• Vrijheid
• Gelijkheid
• Persoonlijke ontwikkeling

Montesquieu (1689 - 1755)
Filosoof met veel aandacht voor politieke vraagstukken
L'Esprit des Lois

• Studie van republieken, monarchieën en dictaturen.

--> Trias politica: Wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende macht gescheiden.
--> Ontstaan van strafrecht
Geldstraf boven lijfstraf
Onderscheid tussen wereldlijke misdaden en misdaden jegens God.

Veel nieuwe ideeën raakten bekend door mensen die bij elkaar kwamen in salons en door pamfletten.

Door verlichtingsideeën brak de Franse Revolutie uit
--> Verklaring van de Rechten van de Mens en de Burger.

Erst werd Frankrijk, naar het voorbeeld van Montesquieu, een monarchie gebaseerd op een grondwet.
Daarna een republiek en vervolgens een dictatuur.
--> daarna Napoleon.

Hoofdstuk 3 - 3.3

[B]Shelley (1792 - 1822)

• Romantiek
• Persoonlijke gevoelens weergeven.
• Prometheus Unbound.
• Mythische figuur om liefde en vrijheid te benadrukken.

Kunst en cultuur moest ook voor gewone mensen toegankelijk zijn:

• Kunst tentoongesteld.
• Concerten en opera's in theaters.

Ouheid bleef lang een inspiratiebron:

• Griekste richtlijnen voor symmetrie in bijvoorbeeld tuinen.
• Muziek (melodie centraal)

Moderne opvattingen.
het Handvest van de Verenigde Naties.

• Vrijheid, gelijkheid, respect voor het individu, vrijheid van meningsuiting.
• Waardigheid en waarde van de mens, het internationale recht, tolerantie, Romeinse vrede.

Veel landen zijn democratisch
Ideeën van Montesquieu zijn omgezet naar goed functionerende politieke systemen.
Christendom

Alle begrippen die we van de Grieken en Romeinen hebben overgenomen, zijn aangepast aan onze tijd (Rechten van vrouwen en dergelijke)

Zie ook:

Samenvatting van module 3 uit Memo © 2006 - 2010 Ridepi, gepubliceerd in Samenvattingen (Educatie en School) op 30-11-2006. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Ridepi is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Religieuze geschiedenis Joden 31: de Romeinen: Volgens de Joodse traditie zijn de Romeinen nakomelingen van Ezau, de roodharige en bloeddorstige broer van Jakob. De Romeinen staan bekend om hun wreedheid. In…
• Samenvatting MeMo Module 1 Hoofdstuk 2: Pax Romana: Dit is een samenvatting van het boek MeMo, Module 1, hoofdstuk 2: Pax Romana. Rome groeit uit tot een grote mogendheid en wereldmacht. Rome was uniek door…
• Religieuze geschiedenis Joden 34: Joodse opstand tegen Rome: De Joodse opstand tegen de Romeinen kan vergeleken worden met een opstand van Israël tegen de Navo. Dit lijkt op een zelfmoordpoging. Waarom staan…
• Vaderlandse Geschiedenis - de Romeinen: In de jaren 50 na Chr. tot aan de Middeleeuwen (rond 500 na Chr.) regeerden de Romeinen ons land. Nederland heeft er veel verschillende gebruiken aan overgehouden en d…
• De Grieks-Romeinse godenwereld: De Griekse en Romeinse godenwereld zijn in het begin zeer verschillend van elkaar. Toch zijn ze nauw met elkaar verbonden. Dit komt doordat de Romeinen zeer geïnteresseerd war…