Uittreksel: Renate Dorrestein - Een hart van Steen

In dit artikel vind je een samenvatting en verdiepende opdrachten van het boek Een hart van Steen van Renate Dorrestein

Samenvatting

Ellen van Bemmel woont met haar ouders, haar zus Sybille en haar broertje Carlos in een groot huis in Haarlem. Haar ouders hebben een knipselbureau gespecialiseerd in Amerika. Ze hebben daarbij hulp van een aantal studenten waaronder Bas. Het gezien Van Bemmel leidt een normaal en gelukkig leven. Dit verandert als bekend wordt dat er nog een kind verwacht wordt. Na de geboorte van haar dochter Ida verandert moeder Van Bemmel heel erg. Ze is ervan overtuigd dat Ida bezeten is door de duivel en dat die uitgedreven moet worden. Ze begint Ida te mishandelen en alleen Ellen merkt daar iets van. Na een poosje lijkt het of moeder er weer helemaal bovenop is, maar dan zegt ze dat het lijden bijna voorbij is. Op een avond maakt ze samen met Ellen voor iedereen een schoteltje met zogenaamde vitaminepillen (slaappillen en valium) klaar. Iedereen neemt de pillen, behalve Ellen die haar hond aan het uitlaten is. Als ze thuiskomt, treft ze haar hele familie dood aan met plastic zakken over hun hoofd. Dan ziet ze dat Carlos nog leeft en ze neemt hem mee naar de kelder waar ze zich vervolgens verstopt houden.

Ellen en Carlos worden gevonden en in een tehuis geplaatst. Een paar jaar later wordt Carlos geadopteerd. Vanaf dat moment heeft Ellen nog nauwelijks contact met haar broertje. Als ze achttien is, gaat Ellen op kamers wonen en begint ze haar studie medicijnen. Tijdens haar studie ontdekt ze dat haar moeder destijds aan kraamvrouwenpsychose leed en dat alle gebeurtenissen met de juiste medicijnen voorkomen hadden kunnen worden.
Nadat Ellen van haar man Thijs is gescheiden, raakt ze bewust zwanger van een onbekende man. Tijdens haar zwangerschap besluit ze te verhuizen naar het huis waarin ze is opgegroeid. In het tuincentrum ontmoet ze Bas, die vroeger bij haar ouders werkte. Hij komt haar helpen met het opknappen van de tuin. Doordat Ellen een miskraam krijgt, moet ze in bed blijven. Op advies van haar dokter komt Lucia, een vrouw die onderdak zoekt, omdat ze door haar man geslagen wordt, met haar kinderen bij Ellen inwonen. Hierdoor mag Ellen geen bezoek meer ontvangen. Dit vindt ze verschrikkelijk, want ze kan Bas nu niet vertellen dat ze bijna een miskraam heeft gehad. Ze wordt een beetje verliefd op hem.

Tijdens haar periode van bedrust bladert Ellen door haar oude familiefotoalbum een beetje bij beetje komen alle herinneringen weer boven, die haar helpen met het verwerken van alle gebeurtenissen. Ze heeft haar vader er altijd van verdacht dat hij samen met haar moeder hun gezin heeft vermoord, maar deze verdenkingen verdwijnen wanneer Bas haar een notitie laat zien waarop haar vader zijn plannen voor een vakantie met haar moeder heeft geschreven. Uiteindelijk is Ellen weer opgeknapt en kan ze het verleden laten rusten en ze laat Bas haar helpen met het uitkiezen van een naam voor haar kind.

Verhaalanalyse

Tijd en ruimte
De vertelde tijd is verdeeld in twee stukken. Het eerste stuk is de jeugd van Ellen, vanaf de geboorte van Ida in 1972. In dit deel vertelt de ikpersoon, Ellen, bijv ook over de ontmoeting van haar ouders en over de eerste dag op het strand van haar zus Sybille. Er komen dus kleine fragmenten in dit stuk voor die verder teruggaan dan 1972, maar het meest is de periode vanaf Ida’s geboorte tot aan het moment dat Ellen 18 is en dan haar tegenwoordige ex-man ontmoet. Het tweede stuk duurt vanaf het moment dat Ellen haar ouderlijk huis opkoopt tot aan de dag waarop Ellen haar rust kan vinden met het verleden. Deze periode speelt zich 25 jaar na die verschrikkelijke gebeurtenis af en hierin probeert de zwangere Ellen rust te vinden met zichzelf.
De verteltijd bedraagt denk rond de 3 uur, maar dat is moeilijk in te schatten.

Het boek is vanaf het begin niet-chronologisch verteld. Het heden en verleden lopen krikras door elkaar heen. De stukken van het verhaal over Ellens jeugd komt op mij over als duidelijke flashbacks, maar tegelijkertijd ook aan de 37-jarige Ellen die terugdenkt aan het verleden en alles probeert te verwerken. De twee tijden hebben dus wel veel met elkaar te maken. Wel is het zo dat de twee tijden ook niet-chronologisch zijn, waardoor je je heel goed moet concentreren om te begrijpen in welk deel van het verhaal je nu bent beland. Dat vond ik soms wel moeilijk, omdat je de hele tijd met je aandacht erbij moet blijven en ook niet zo snel kan stoppen met lezen. Je zou dan moeilijk weer in het boek kunnen komen. Ik denk wel dat dit juist de bedoeling van de auteur is geweest, zodat je steeds geboeid blijft.

Het verhaal speelt zich af in Nederland, in een villadorp, een buitenwijk van de stad Haarlem. Eigenlijk spelen alle belangrijke gebeurtenissen zich af in het ouderlijke huis op Lijsterlaan 11. Zo krijg je een heel duidelijk beeld van het verhaal en dat het huis eigenlijk centraal staat en nodig is voor Ellen om alles te verwerken. Ook komen de duinen en het strand voor, waar Ellen vaak wandelde met haar vader en die symbool staat voor de band met haar vader. Het laatste deel van het stuk over Ellens jeugd speelt zich af in het weeshuis waar ze terechtkomt en waar ze blijft tot haar achttiende. Dit symboliseert denk ik de moeilijkheden waar Ellen toen in zat.

Het einde is gesloten. Het boek eindigt met een epiloog. Deze komt nadat Ellen haar rust heeft gevonden. In de epiloog blijkt dat ze het huis weer verkoopt - ze heeft het dus niet meer nodig voor verwerking - en haar nog ongeboren kind rustig kan gaan opvoeden en ooit nog vertellen over vroeger. Alles is dus goed gekomen.

Personages
De hoofdpersoon in het verhaal is de ikpersoon Ellen. Zij is een vrouw die het erg moeilijk heeft om haar verleden los te kunnen laten. Alles haar gedachten van tijdens het verwerkingsproces worden duidelijk in het verhaal. Ze is een vrouw die ook in het gezin een buitenstaander was en dat nog steeds is. Ze komt op mij wel sterk over, omdat ze toch ontzettend veel meegemaakt heeft. Ik denk dat het inleven in Ellen heel goed mogelijk is, omdat haar persoonlijkheid in dit bizarre verhaal toch realistisch blijft. “Net als vroeger valt er door de smalle ramen maar weinig daglicht naar binnen. Als kind gaf het me een beschermd gevoel half onder de grond te zitten. Zo stelde ik me het leven voor in de buik van een groot, vriendelijk dier. Nu werkt die illusie echter niet meer.” Dit is een voorbeeld van een gedachte van Ellen die heel goed voorstelbaar is.

De bijpersonen in het boek zijn Ellens familieleden. Zij hebben ieder hun eigen karaktertrekken en ze hebben allemaal ook hun eigen speciale band met Ellen. Met kleine dingen wordt duidelijk gemaakt wat ze voor personen waren en op welke manier ze belangrijk waren voor Ellen. Dit is een voorbeeld van haar band met haar mooie oudere zus Sybille (Billie): “Ik had een hond gevraagd. Billie zou me nu leren roken, zoals ze me een jaar lang had beloofd. Ik zou me voortaan net als zij druk maken om mijn haar, dat op een extreem ingewikkelde manier zo nonchalant mogelijk moest zitten, anders lag je eruit.”

Structuur en samenhang

Perspectief
Het boek is geschreven vanuit de ikpersoon Ellen. De auteur laat zo de gevoelens en gedachten van Ellen heel duidelijk zien. Ik denk dat ook de bedoeling is geweest van de auteur, omdat het verhaal zo’n inlevingsvermogen van de lezer wel nodig heeft. Het verhaal zou anders denk ik minder boeien. Wel is de betrouwbaarheid minder, omdat je bijna alles vanuit Ellens kant ziet, het is haar mening die je leest.
Heel soms wordt het verhaal verteld dor een andere verteller. Ellen vertelt dan zelf niet meer, maar een alwetende verteller geeft dan de informatie. Dat is maar in enkele passages van het boek. De auteur heeft dit perspectief waarschijnlijk gebruikt omdat bepaalde dingen uit het boek gewoon niet bekend kunnen zijn voor Ellen. Een voorbeeld: “Ze heeft haar meisje zo moeten kwellen omdat God het wilde. Maandenlang heeft ze gedaan wat ze kon om de zonde uit dat tere lichaam te verdrijven en Ida’s hele omgeving te zuiveren” (blz. 220/221).

Interpretatie en thematiek
Ellen heeft in het gezin een speciale positie: zij is het middelste kind, 'het cement' van het gezin, degene die de eenheid moet waarborgen, iedereen bij elkaar moet zien te houden. Ze slaagt daar echter niet in en dat bezorgt haar een schuldgevoel.Uit onbegrip heeft ze haar vader lange tijd gehaat omdat hij niets deed om het onheil te voorkomen.
Ze probeert in het reine te komen met haar verleden, de werke¬lijkheid te ordenen. Ook in letterlijke zin komt ordenen als mo¬tief voor: Frits en Margje rubriceren hun knipsels, Ellen pro¬beert orde te scheppen in de tuin, de foto's worden door Frits voorzien van onderschriften met jaartallen.
Na de ontdekking van de oorzaak van haar moeders daad en het onthutsende feit dat zijzelf nog leeft doordat haar moeder haar simpelweg vergeten was, kan ze zich met het verleden ver¬zoenen. Dan is ze ook in staat om de doden met rust te laten en haar leven opnieuw te beginnen. De grote villa kan verkocht worden, de baby kan geboren worden en een nieuwe liefde (met Bas?) kan opbloeien. Het hart van steen dat ze door de gebeurtenissen leek te hebben gekregen, ontdooit:
,,In mijn borst gloeit het op de plaats waar altijd kilte heeft ge¬heerst omdat mijn hart driekwart van mijn leven net zo ver¬steend is geweest als het brood en de honden van de inwo¬ners van Pompeji”. (p. 230)

Recensies

Recensie 1

• Bron: Elsevier
• Publicatiedatum: 14-02-1998
• Recensent: Doeschka Meijsing
• Recensietitel: Allejezusgezellig

Er ontwikkelt zich een neiging in me om de romans van Renate Dorrestein niet meer serieus te nemen. Hoe komt dat? Zijn feiten daar verantwoordelijk voor? Zoals dat Dorrestein, sinds haar debuut Buitenstaanders uit 1983, véértien romans heeft geschreven, dat wil zeggen één per jaar? Dat, terwijl ze in het openbaar veel heeft gesproken en geschreven over de ziekte ME waaraan ze lijdt? Maar Vestdijk schreef ook zoveel en leed aan depressies. Is het omdat manische depressiviteit me een andere diagnose lijkt dan ME? Maar ik ben geen dokter. Het gaat hier over literatuur. Is het omdat alle actuele vrouwen-problemen aan bod komen, incest, ontrouw, ongehuwd moederschap, onbekend vader-schap, getraumatiseerde jeugd? Maar ik ben geen socioloog. Toch is er iets aan de hand met Dorresteins keuze van onderwerpen. Natuurlijk kun je van elke schrijver zeggen dat er een eigen thematiek wordt ontwikkeld, grimmig en eigenzinnig. Maar van geheimzinnigheid en verrassing is bij Dorrestein geen sprake. De lezer denkt: o ja, over zo'n geval heb ik laatst nog in de krant gelezen, het kwam in een of andere Oprah Winfrey-aflevering voor - eens kijken wat voor verhaal Dorrestein ervan heeft gemaakt. Zo moet je als schrijfster met de klok van de krant meeschrijven - doodvermoeiend.

In haar nieuwe roman Een hart van steen is het weer zover. Dit keer gaat het om postnatale depressie, een nog niet zo lang bekende diagnose. Het verhaal wordt verteld door de volwassen, zwangere Ellen. Geen man. Weinig vrienden. De herinnering van Ellen gaat vooral terug naar haar twaalfde levensjaar, kind te midden van een gelukkig, wat slordig maar compleet gezin. Ze beseft 'hoe gelukkig mijn jeugd op de keper beschouwd was geweest'. De lezer voelt het zo na, het hele boek door: wat een gezellig gezin! Ook al weet de lezer al heel spoedig meer: 'Mijn verleden bestaat in de ogen van anderen altijd alleen maar uit die ene, allesoverheersende tragedie die zich hier heeft afgespeeld.' De lezer weet dat de tragedie bestaat uit het feit dat de moeder drie van haar vijf kinderen, haar man en zichzelf heeft vermoord, oorzaak: postnatale depressie na de geboorte van de vijfde - maar de toon van het vertelde, in het heden en in het verleden, blijft even opgetogen: wat een allemachtig gezellig gezin! Wat een allemachtig gezellige meid, die Ellen! Die tegenstrijdig-heid zou de tragiek van Een hart van steen moeten zijn, maar is het nu juist niet. Braaf werkt Dorrestein het psychotherapeutische boekje af: verdringing, mislukt huwelijk, huil & jank-therapieën, analyse, angst voor binding, jawel het staat er allemaal in. Compleet tot en met de laatste bevrijdende huilfase, in de kelder van haar ouderlijk huis, waar zij en haar broertje zich bij toeval aan de moordpartij wisten te onttrekken. Het is vreemd dat dit alles de lezer volkomen koud laat, zo'n plotselinge moordpartij in een gezin. Terwijl de schrijfster het drama nota bene van binnenuit beschrijft. Dat zou toch iets opleveren bij een schrijver als Ian McEwan (The Cement Garden), of bij Hugo Claus, broeierig in het Vlaamse land, of authentiek als bij Mensje van Keulen (Olifanten op een web). Bij Dorrestein wordt er met het motto van Neeltje Maria Min (uit: Mijn moeder is mijn naam vergeten) ook nog eens een heuse betekenis toegekend aan het feit d‡t ze overlevende was: 'Ze was me gewoon vergeten.' Dat besef is zo verpletterend dat het haar bevrijding wordt. Prima bedacht, maar het werkt niet. Zelfs niet als Dorrestein er nog een epiloogje aan vastplakt, waarin de tot godsdienstwaanzin gedreven moeder in haar postnatale depressie aan het woord komt. In Een hart van steen staat alles zwart op wit wat er over een dergelijke depressie te weten valt.

Het huiswerk is gedaan, het gegeven is gruwelijk, alles klopt – en niets doet het. Hoe komt dat? Hangt haar hartelijke, jofele stijl langzamerhand de keel uit? Is haar behendigheid in het omspringen met heden en verleden te groot? Begint het op goed gemaakt feministisch entertainment te lijken? Is het te modieus? Op dit alles moet een hartgrondig 'ja' klinken. Ja, het is te ervaren, te behendig, te modieus, te jofel. Renate Dorrestein kijkt niet meer met enige noodzaak, enig echt medeleven naar haar personages. Ze zijn aardig, maar Dorrestein heeft met haar drukke huishouden van veertien boeken in vijftien jaar geen tijd meer om zich in te leven in of uit te sloven voor haar personages. De koek is op, moeder is moe, laten we nu even de problemen die er nog liggen en veel baat hebben bij erkenning en emancipatie, op een stapel leggen: psoriasis, vrouwen met krampen, vrouwen in de overgang, schietgrage moordenaressen, leraressen met minderjarigen, vrouwelijke altijd maar verliezende schaakspeelsters (het 'toepsyndroom'). We kunnen nog wel een paar jaar verder. Maar de lezer? Die houdt het voor gezien. 't Was allejezusgezellig, maar niet heus.

Vergelijking met mijn mening:
Ik ben het voor een deel wel met de recensente eens en voor een deel ook niet. Ik ben het ermee eens dat het verhaal niet spectaculair overkomt. Ik zie de personages als gewone, alledaagse personen en de gebeurtenissen die plaatsvinden, hebben niet echt een schokkend effect op me gehad. Een gezinsmoord is eigenlijk een heel erg iets, waarover je natuurlijk niet elke dag iets leest, maar op de een of andere manier heeft de moord in het boek niet echt indruk op me gemaakt. Ik heb er achteraf wel over nagedacht, maar de manier waarop de gebeurtenis werd verteld, was eigenlijk te simpel, alsof het heel normaal is dat een moeder haar kinderen, haar man en zichzelf vermoordt. Toch heb ik het boek steeds geboeid gelezen en vond ik het thema eigenlijk niet cliché. Dat komt waarschijnlijk ook omdat ik niet alle boeken van Renate Dorrestein heb gelezen en daardoor niet weet welke onderwerpen zij in haar andere boeken heeft behandeld. Toen ik later het boek ,,Verborgen gebreken” las, ontdekte ik wel een aantal overeenkomsten tussen de twee verhalen en ik kan me voorstellen dat dat in haar overige boeken ook het geval is, het saai wordt om nog meer boeken van Renate Dorrestein te lezen.

Recensie 2

• Bron: Het Parool
• Publicatiedatum: 06-02-1998
• Recensent: Daniëlle Serdijn
• Recensietitel: Tissues in de aanslag, bonbons bij de hand

(Inleiding) Lijders aan aandoeningen waarvoor geen medische term bestaat, kampen evenzeer met de onbenoembaarheid van hun ziekte als met hun kwalen zelf. Een gebrek zonder naam heeft geen status. De patiënt durft zich niet oprecht ziek te voelen, ofschoon zijn lichaam duidelijke signalen geeft. Groot is dan ook de opluchting wanneer de verschijnselen gecategoriseerd worden en van een naam voorzien. Op slag voelt de zieke zich al ietsje beter, alsof door het kennen van een naam het ergste kwaad is bezworen. Vergelijkbaar is het effect dat leraren nastreven als zij rebellerende pubers bij hun naam noemen. Het kwaad bezweer je er niet mee, maar de onruststoker is voor een kort moment uit zijn evenwicht gebracht. De voorbeelden zijn talrijk; of het nu om Odysseus gaat die weigert zijn naam te noemen als hij met zijn scheepje het eiland van de Cycloop aandoet, of om God die maar hoefde te spreken of wat hij zei, was. Waar het om gaat is dat kennis van het woord een vergaande macht geeft. Het motto dat Renate Dorrestein koos voor haar nieuwe roman Een hart van steen is afkomstig uit een gedicht van Neeltje Maria Min. Min werd geliefd en bekend door de regels: Noem mij, noem mij, spreek mij aan, o, noem mij bij mijn diepste naam. Iedere bladzijde uit Dorresteins roman ademt deze regels.

(Kern) Op de eerste pagina maken we kennis met het gezin Van Bemmel. Het middelste kind, Ellen, vertelt over de periode na haar twaalfde verjaardag: 'We waren al met z'n vieren toen Ida werd geboren, in een ongewoon koude zomernacht.' Die vier zijn Sybille, Kester, Carlos en Ellen dus. 'En Carlos stond van opwinding rechtop in zijn ledikant te zingen, slaapdronken, zijn buikje bolde over zijn afgezakte slaapluier heen. We noemden hem Carlos omdat hij als baby als twee druppels water had geleken op die bonenstaak van Engeland, prins Charles.' Geen van de kinderen wordt genoemd zoals ze werkelijk heten. Niemand wordt genoemd bij zijn of haar 'diepste naam', behalve Ellen. Vader en moeder runnen Bureau Van Bemmel, een knipseldienst die geïnteresseerden voorziet van alles wat met de Verenigde Staten te maken heeft. De gezinsleden dragen, voor zo ver mogelijk, elk hun verantwoordelijkheid voor het bureau. Moeder knipt, de kinderen sjouwen rond met ordners en werkstudenten catalogiseren. Vader van Bemmel geeft advies: "'Eerst benoemen', zei mijn vader altijd tegen de werkstudenten. 'Alleen wat benoemd is kun je later weer terugvinden." Ellen vervolgt: 'Ik wist dat er meer achter zat: hij was als Adam in de hof van Eden, die over alles heer en meester werd door elk schepsel van de juiste naam te voorzien. Eerst zien, dan benoemen. Niet andersom. Herkennen was het sleutelwoord.' Aanwijzingen te over om Een hart van steen te lezen als de zoektocht naar het juiste woord en de juiste naam. Ellen meent bijvoorbeeld dat een voornaam het lot kan bepalen. Uit kinderlijke jaloezie wenst ze haar ongeboren zusje allerlei narigheid toe en kiest de lelijkste naam die ze kan bedenken voor het kind, Ida. Als de baby geboren is, voelt Ellen zich verschrikkelijk schuldig omdat haar zusje inderdaad geplaagd wordt door vele mysterieuze aandoeningen. Blauwe plekken op het onderlichaampje, kneuzingen. Ook het bezeten gedrag van haar moeder kan ze niet verklaren. In ieder geval wordt ze er doodsbenauwd van en probeert ze zich voor te stellen dat de ellende hun gezin bespaard was gebleven als Ida een andere naam had gekregen. Maar aan de naam ligt het niet. Moeder van Bemmel wordt gekweld door een heftige postnatale depressie. De verwondingen op het lichaam van haar baby bracht ze zelf toe met een appelboor. Moeders hormoonhuishouding is behoorlijk in de war. Zelfs een niet-medisch geschoolde lezer trekt deze conclusie onmiddellijk, simpelweg vanwege de aandacht die er sinds een jaar of tien, twintig bestaat voor deze vorm van depressie. Beschrijvingen ervan hebben hun weg naar het lekenpubliek gevonden via artikelen in damesbladen. Hetzelfde geldt voor een aandoening als bekkeninstabiliteit of, anorexia nervosa en het chronisch vermoeidheidssyndroom ME. Moeder van Bemmel heeft de pech haar depressie op te lopen aan het begin van de jaren zeventig. Haar echtgenoot noch haar huisarts herkent de ziekte en ook Libelle en Margriet moeten het onderwerp nog ontdekken. Niemand houdt moeder tegen als zij op het toppunt van haar waanzin zichzelf en haar gezin probeert uit te moorden. Ellen en Carlos zijn de enige die de ramp overleven. Wat volgt is Ellens gang langs psychiaters en kindertehuizen, waarvan de beschrijving af en toe associaties oproepen met de verschoppelinge van Yvonne Keuls, Floortje Bloem. Ook in dit geval zijn het de volwassenen die niets begrijpen en heeft het vertellende kind het gelijk aan haar zijde. In sommige scènes doet Dorrestein wel erg haar best de traanklieren van haar lezers te prikkelen. Bijvoorbeeld als ze schrijft over de scheiding van Ellen en haar broertje. Of over Ellens zus, Billie, die voor eeuwig zestien zal blijven. Tot ver in haar volwassen-heid lijdt Ellen aan een vorm van MPS, het Meervouwdige Persoonlijkheids Syndroom (alweer zo'n ziekte). De verlossing van deze spookstemmen valt samen met de ontdekking van het woord: 'postnatale depressie'. De benaming doet Ellen als bij donderslag begrijpen wat de oorzaak van haar leed is geweest.

(Slot) Een hart van steen heeft de potentie van een echte publieksroman; spannend, dramatisch en op een bijzonder prettige manier verteld. Ondanks de extreme gebeurtenissen blijft er die jolige, vanzelfsprekende toon, waarop de schrijfster het patent lijkt te hebben. Buitenstaanders, en vorig jaar in ,,Want dit is mijn lichaam” hield Dorrestein het bizarre in bedwang door de opgewekte en nuchtere verteltrant. En hoezeer we ook kunnen treuren om de belevenissen van Ellen, hoe serieus we Dorresteins taalfilosofisch getinte connotaties ook kunnen nemen, daarbij de link leggend naar de chronische vermoeidheid die haar eigen lichaam kwelt. Een hart van steen is in de eerste plaats een vemakelijk boek. Een smulverhaal als een vrouwenfilm, waarbij grote hoeveelheden bonbons verorberd dienen te worden en een pak tissues binnen handbereik aan te raden is.

Vergelijking met mijn mening:
Ik ben het opnieuw gedeeltelijk wel met de recensente eens en gedeeltelijk niet. Zoals ik hierboven al schreef, vond ik het boek vermakelijk en heb ik het vanaf het begin tot het einde geboeid gelezen. Dit werd denk ik vooral veroorzaakt door het taalgebruik van Renate Dorrestein en de manier waarop het verhaal werd verteld: heel simpel en vanzelfsprekend. In de eerste recensie werd dit als slecht ervaren, maar in de tweede recensie komt naar voren dat de manier waarop Renate Dorrestein vertelt, goed is voor het verhaal, omdat op deze manier het bizarre wordt onderdrukt. Ik ben het hier niet mee eens, omdat ik het verhaal nu eigenlijk te gewoon vind. Ik denk, dat het verhaal me veel meer aan het denken zou hebben gezet als het bizarre juist wel naar voren kwam. Dan had ik waarschijnlijk meer de indruk gekregen dat het om ongewone, schokkende gebeurtenissen ging.

Literatuurlijst

Uitgebreide persoonlijke reactie
Onderwerp
Het onderwerp sprak me wel aan toen ik hoorde waarover het ging. Een soort familiedrama leek me wel interessant, omdat ik nog niet zo veel boeken met dat onderwerp had gelezen. Toen ik het boek las, kwam ik er wel achter dat het totaal anders was dan ik verwachtte. Er gebeurden veel ongewone dingen in het verhaal en dat had ik van tevoren eigenlijk niet verwacht. Hierdoor kwam het boek soms wel eens onrealistisch over. Het werd wel erg realistisch verteld, maar je hoort niet vaak over dergelijke gebeurtenissen in het dagelijks leven en daardoor werd het verhaal een beetje onwerkelijk, surrealistisch. Maar doordat het heel anders was dan ik verwachtte, bleef het boek wel interessant.

Gebeurtenissen
De gevoelens van Ellen werden in het boek voor mij heel duidelijk. Soms zo dat ik echt nadacht over haar gevoelens. De gebeurtenissen stonden niet centraal in het boek, maar waren wel essentieel. Als bepaalde dingen niet zouden worden beschreven, zouden Ellens gedachten ook veel minder realistisch overkomen. De gebeurtenissen vond ik soms wat langdradig, bijv de beschrijvingen van de wandelingen van Ellen met haar vader en een fietstocht van Ellen naar de stad. Deze werden te lang uitgerekt, maar dit bleef zo gering dat ik daar niet veel last van had. De meeste gebeurtenissen waren heel boeiend en duidelijk. Dat kwam waarschijnlijk ook omdat je zo goed moet opletten doordat alles door elkaar loopt.

De gebeurtenis waarom het hele boek eigenlijk draait, dus de moord van moeder Van Bemmel op haar gezin en op zichzelf, was heel anders dan de verwachting ervan. Dat werd denk ik veroorzaakt door de spanning die tijdens het verhaal, vóór die gebeurtenis, werd opgebouwd. Je las namelijk over een gewoon, redelijk gelukkig leven van een gezin, maar tussendoor werd er spanning veroorzaakt door bijvoorbeeld vooruitwijzingen. Hierdoor wist je dat er iets tragisch moest gaan gebeuren en dat dat het leven van het gezin totaal zou veranderen. Door deze spanning verwachtte ik eigenlijk iets groots en iets schokkends, maar toen het eenmaal zover was, viel de beschrijving van de gebeurtenis erg tegen. De gebeurtenis op zich is natuurlijk erg schokkend, maar de auteur vertelt het op een manier alsof het erg vanzelfsprekend is, wat ik erg jammer vond.

Personen
De hoofdpersoon was heel echt voor mij, doordat de auteur haar gevoelens heel goed heeft beschreven. Hierdoor kon ik me tevens goed met de hoofdpersoon inleven, omdat ik alle gebeurtenissen door haar ogen zie en eigenlijk alleen haar mening over de gebeurtenissen te weten kom. Ik vind Ellen, de hoofdpersoon, eigenlijk wel een held, omdat zij een treurige jeugd heeft gekend, die ze uiteindelijk toch heeft weten te verwerken. Het lijkt me erg moeilijk om met een dergelijk trauma je leven weer op te pakken.

Opbouw
Af en toe had ik moeite met de opbouw van het verhaal, omdat er verschillende verhaallijnen door elkaar liepen. Dit heeft me echter niet belemmerd het verhaal goed te kunnen begrijpen en te kunnen volgen. De spanning werd eigenlijk vanaf het begin al opgebouwd en hierdoor bleef de drang om te lezen aanwezig. Het boek heeft me dan ook voortdurend geboeid. Er kwamen flashbacks in het verhaal voor en dit vond ik erg toepasselijk, want het verhaal gaat over een vrouw die haar jeugdtrauma probeert te verwerken. Het lijkt me dan logisch dat ze terugkijkt op die tijd. Het boek heeft een gesloten einde, want alle puzzelstukjes vallen op hun plaats en er blijven geen vragen meer over.

Taalgebruik
De woordkeuze en zinsbouw waren helder en duidelijk, er zaten geen extreem moeilijke woorden in het verhaal en de zinnen waren niet te lang. De dialogen werden verduidelijkt d.m.v. erachter te zetten wie het zei, waardoor het heel duidelijk was. Ik vond het jammer dat het verhaal zo simpel is geschreven, hierdoor is het verhaal te gewoon gebleven.

Eindoordeel

Ik vond het een erg boeiend boek, met veel spanning en inlevingsvermogen. Vooral het eerste deel sprak me erg aan, omdat in dit gedeelte de spanning flink werd opgebouwd. Toen ik uiteindelijk op het punt was gekomen, waar de spanning eindigde, dus bij de belangrijkste gebeurtenis, vond ik het boek meteen minder boeiend dan voorheen. Dat vond ik wel jammer, maar het nam niet weg dat het boek me daarna toch nog heeft geïnteresseerd. Wat me het meest heeft gestoord aan het boek is de manier van schrijven van de auteur. Zoals ik bij het vergelijken van de recensies met mijn mening al heb geschreven, vond ik het erg jammer dat het bizarre van de toch wel bizarre gebeurtenissen niet of weinig naar voren komt. Dit wordt vooral veroorzaakt door de schrijfstijl van de auteur; er wordt erg simpel en luchtig geschreven, waardoor de gebeurtenissen als normaal overkomen, terwijl ze dat bij lange na niet zijn.