Boekverslag De Verstotene - Niama el Bezaz

De verstotene is een boek geschreven door Naima El Bezaz, over de wereld van Mina. Ze schudt zich los van haar Marokkaanse community, maar merkt dat deze breuk haar leven sterk heeft beïnvloedt. Een analyse van het boek.

• Schrijver: Naima El Bazaz
• Uitgeverij: Contact
• Eerste druk: september 2006
• Het is een psychologische roman.

Over Naima El Bezaz

Naima El Bezaz is geboren in Meknes, Marokko in 1974. Toen ze vier jaar kwam ze naar Nederland. Na haar middelbare schooltijd ging ze rechten studeren in Leiden en debuteerde ze in 1995 met ‘De weg naar het noorden’. Sindsdien publiceerde ze een groot aantal verhalen in diverse kranten, tijdschriften en bloemlezingen. Haar roman ‘Minnares van de Duivel’, kwam uit in 2002. Naima’s romans staan bekend om het feit dat ze veel ophef en maatschappelijke discussies veroorzaken.

Samenvatting

Mina is Marokkaans en probeert haar verleden te verbergen, voor zichzelf en voor de buitenwereld. Ze wil niet meer herinnerd worden aan vroeger, maar kan toch niet stoppen met nadenken over hoe het toen was. Het boek speelt zich af in het heden, met flashbacks van vroeger. Mina leefde in haar jeugd in een wereld vol taboes, zoals op de achterkant van het boek staat vermeld. Haar moeder, een Franse vrouw, wordt verlaten door haar man en reageert haar frustratie af op haar dochters. Ze wordt streng gelovig en vindt dat haar dochters haar moeten opvolgen. Mina verzet zich en is steeds meer bij de nieuwe vrouw van haar vader te vinden. Van haar krijgt ze ook een medaillon voor haar verjaardag, waarin Mina de gelofte dat ze als ze zich nog zo alleen voelt ze het lot in haar eigen handen zal nemen.

In het begin van het verhaal is Mina in New York met haar Nederlandse vriend Mart, maar de relatie loopt stuk. Sinds Mina verstoten is uit de Marokkaanse gemeenschap, omdat zij niet kon leven met de voorschriften waar ze zich aan hielden, laat Mina zich Amelie noemen. Ze denkt dat als ze een nieuwe naam heeft ze ook niet meer aan haar jeugd herinnerd hoeft te worden. Maar niets is minder waar. Zoals ik al vermeldde is dat juist het gene waar ze het meest aan denkt en het neemt haar hele leven over. Ook haar relatie met Mart.

Daarnaast loopt het op Amelie’s werk niet allemaal even soepel. Als een collega van Amelie, Esther genaamd, promotie krijgt, die Amelie naar eigen zeggen toebehoort, meldt Amelie zich ziek. Feitelijk heeft Amelie al haar emoties van haar jeugd opgekropt en deze komt er nu uit.

Amelie probeert haar emoties te negeren en begint een losbandig leven te leidden. Ze gaat stappen met haar beste vriendin Elsa, met wie ze een haat- liefde relatie heeft. Als op een van die avonden hun wegen scheiden komt Amelie Esther tegen. Onder invloed van alcohol hebben ze orale seks in een steegje. Amelie voelt zich daar eigenlijk wel ongemakkelijk over, maar houdt wel contact met Esther en ze gaan vaker samen stappen. Via Esther leert Amelie ook de Joodse Sam kennen. Met hem had ze al eerder seks gehad na een zware dag: Amelie was er achter gekomen dat Mart een vriendin heeft. Met wie hij het ook tijdens hun relatie al had. Die avond gaat Amelie weer stappen met Esther en de dag erop wordt Amelie wakker in een vreemd bed: Sam’s bed. Ze hebben onveilige seks gehad en Amelie, die inmiddels al naar haar Antilliaanse therapeut gaat, is zwanger. Sam wil daar alleen niets van weten. Esther heeft Amelie namelijk gegooglet en is achter haar achtergrond gekomen.

Dan komt er een belangrijke flashback. Mina werd op de middelbare school bijna verkracht door een klasgenootje, de naam van haar vader is haar redmiddel. De dader kreeg alleen wel haar opstel in handen, waar ze al haar gedachtes op had verwoord. Ze schreef over de dubbele moraal van de Koran en van gelovigen in het algemeen. Mina kan maar niet vatten dat de Marokkaanse gemeenschap naar voorschriften leeft die niet meer in deze tijd past en daarbij worden de vrouwen onderdrukt, terwijl zij juist iedereen het leven geven. Nadat haar aanrander dit opstel had gekopieerd en aan de hele gemeenschap had laten lezen, wordt Mina verstoten uit haar familie. Niemand wil meer iets met haar te maken hebben. Mina is aan de ene kant ontzettend opgelucht, maar aan de andere kant mist ze haar zusje Sanaa verschrikkelijk.

Aan het eind komt de zwangere Amelie haar zusje nog tegen. Sanaa doet eerst alsof ze Amelie niet kent, maar laat daarna haar emoties de vrije loop. Ze zegt dat Amelie altijd maar weg liep, dat ze nooit thuis was en altijd maar bij de nieuwe vrouw van hun vader. Ze liet Sanaa aan haar lot over.

Een paar dagen later staat Amelie op de reling van haar balkon en is van plan te gaan springen. Ze heeft haar medaillon weer gevonden en wil zich aan haar eigen gelofte houden. Ze denkt nog even of ze het wel of niet zal doen. En komt tot de conclusie dat ze het niet wil doen. Ze wil de baby in haar buik niet laten lijden en klimt van de reling af, maar dan glijdt ze uit en de rest is stilte. Amelie of Mina is hoogstwaarschijnlijk dood.

Fabel/sujet

Het is een sujet, omdat het echte verhaal wordt afgewisseld door flashbacks. Als je als deze flashbacks op chronologische volgorde zou zetten krijg je wel weer een fabel.

Voorwerk

Aan het voorwerk van het boek kan je niet zoveel afleiden. Op de voorkant staan de titel, de naam van de auteur en een illustratie van een vrouw die bewusteloos/slapend op een vensterbank ligt. De titel spreekt wel voor zich, ‘de verstotene’ geeft de verhaallijn van het boek wel goed weer. Mina of Amelie is immers verstoten uit de Marokkaanse gemeenschap. De titel roept ook meteen een soort eenzaam gevoel op, althans bij mij. De hoofdfiguur is ook eenzaam, dus naar mijn idee is de titel goed gekozen.

In de proloog krijg je een beetje een indicatie van hoe Mina’s jeugd eruit zag. Op haar tweeëndertigste verjaardag (het heden) kijkt ze traditie getrouw in al haar fotoboeken en dat roept allerlei herinneringen en emoties op. De proloog is eigenlijk een voorschot op waar het verhaal naar toe zal leidden. Je leest namelijk dat Mina heel erg misselijk is en in het eind van het boek is Mina zwanger.

Verder staat er nog een gedicht voorin in het boek, het motto. Als je het boek gelezen hebt en je leest dan dat gedicht dan begrijp je precies wat ermee bedoeld wordt. Mina wil namelijk eigenlijk niet meer leven, maar toch ook weer wel. Ze twijfelt dus enorm tussen leven en dood. Dit motto doet ook goed zijn werk, want de schrijver geeft precies aan wat het onderwerp van zijn verhaal is. Mina wil namelijk ook ‘blijven waar ze nooit geweest is’.
Het boek heeft geen inhoudsopgave.

Eigenlijke tekst

Het boek is onderverdeeld in 22 hoofdstukken die aan worden gegeven door nummers. Hierin speelt het hele verhaal zich af, afgewisseld met flashbacks.

Nawerk

De epiloog is tamelijk lang en vertelt hoe het verhaal afloopt.
Mina is jarig (net zoals bij het voorwoord) en heeft geen zin in uitgaan, terwijl haar beste vriendin dat voor haar wil regelen. Ze kampt met al haar emoties en is eigenlijk van plan zich aan haar gelofte te houden. Ze wil springen, wat ze uiteindelijk niet besluit te doen, waarna ze uitglijdt. En de rest is stilte.

Het thema

Het boek gaat over de Marokkaanse Mina die opgroeide in een wereld vol taboes, waar uiterlijke schijn belangrijker was dan de liefde van een moeder voor haar kind. Nadat Mina verstoten is uit de Marokkaanse gemeenschap gaat Mina op zoek naar liefde en warmte, maar merkt dat ze nog steeds niet over haar jeugdtrauma heen is, met alle gevolgen van dien. Jeugdtrauma is dus een van de thema’s. Daarnaast heb je liefde, seks en geloof.

Liefde, omdat Mina op zoek is naar onvoorwaardelijke liefde, die ze niet van haar familie kan krijgen. Haar familie noemt haar de dochter van de duivel, want zij twijfelt aan het hun geloof. Seks, omdat Mina, zoals iedere normale dertiger, bezig is met seks. Maar ook omdat ze ermee experimenteert, ze heeft bijvoorbeeld seks met een Jood, die verafschuwt worden door haar voormalige gemeenschap. Tot slot het thema geloof, omdat naar mijn idee de wijze les die je uit het boek kan halen is dat iedereen op zijn eigen manier gelooft. En dat je daar niet aan kan twijfelen. Geloven is iets persoonlijks en dus altijd goed. Hier valt natuurlijk ook wel iets voor te zeggen, maar in het algemeen is dat altijd goed.

Onderwerp

Zoektocht naar liefde

Hoofdhandeling/bijhandelingen

Hoofdhandeling is het vergeten van vroeger en het beginnen van een nieuw leven.

Spanningsopbouw

‘De verstotene’ zit vol spanning, het begint al bij de eerste pagina’s, namelijk de proloog, hierin krijg je een indicatie over hoe Mina’s jeugd eruit zag. Daarnaast lees je dat Mina op haar verjaardag het liefst alleen is en haar fotoalbums bekijkt, waardoor allerlei emoties opkomen. Je leest over de emoties maar je weet niet waarom ze zich zo voelt. Je komt er wel achter dat Mina’s moeder nou niet de perfecte moeder ooit was, maar je weet er verder nog niets over. Je wordt dus ontzettend nieuwsgierig van deze proloog. Als je eenmaal het verhaal leest, kom je meer achter de achtergrond van het verhaal door alle flashbacks die in het boek voorkomen. Dan begin je te denken aan het feit hoe het zal eindigen met Mina. Zou ze zelfmoord plegen of zou ze naar New York verhuizen? Hier kom je pas achter in het eind van het boek. Waarin Mina van plan is van haar balkon af te springen, het uiteindelijk besluit niet te doen, waarna ze uitglijdt.

Personages

Mina Boughari
Mina is de hoofdpersoon van het verhaal. In de flashbacks wordt ze als een onzekere moslima neergezet die zo veel mogelijk buitenshuis te vinden is. Ze is rechtdoorzee en denkt overal over na, vooral over (de voorschriften van) de koran. Mina heeft haar hele eigen idee van geloof en hoe je daarnaar moet leven. En dat idee is tegenstrijdig aan dat van haar hele Marokkaanse gemeenschap. Verder vind ze dat ze altijd trouw moet blijven aan zichzelf, denk bijvoorbeeld aan de gelofte in het kokertje.

Amelie
Dit is Mina in haar dertigerjaren, ze heeft haar naam veranderd om niet meer geconfronteerd te hoeven worden met haar jeugd. Je zou kunnen zeggen dat ze verbitterd is door haar jeugd. Ze is een echte, doorsnee Amsterdamse vrouw. Neem bijvoorbeeld haar reactie op het feit dat Mart het met haar uitmaakt: ‘Lul! Waarom ben je niet mans genoeg om te zeggen dat jij er de ballen niet voor hebt?’ Verder is Amelie ontzettend koppig en dat werkt haar nog wel eens tegen. Als Amelie iets vindt, dan is dat ook zo.

Mart
De vriend van Amelie. Na een relatie van negen jaar verbreekt hij de relatie. Mart kan het niet meer uithouden met Amelie. Hij houdt niet van ruzie en al helemaal niet van ruzie met Amelie. Amelie vindt hem dan ook maar een zwakkeling.

Sanaa Boughari
Zij is de jongere zus van Mina. Ze leeft naar de Marokkaanse normen en waarden, omdat ze denkt dat dat het leven makkelijker maakt.

Moeder
Ze is gescheiden van haar man, tenminste in Nederlandse begrippen. Volgens Marokkaanse begrippen is ze nog steeds de vrouw van haar toenmalige man. Ze wordt ontzettend gelovig, omdat ze denkt dat ze op die manier haar man terug kan winnen en ze wil bovendien bewondering krijgen van de anderen.

Meneer Boughari
Hij is de vader van Mina. Hij scheidt van zijn echtgenote, omdat hij een nieuwe vrouw heeft gevonden. Hij is ontzettend gelovig en keurt de gedachtegang van Mina helemaal niet goed. Hij vindt dat je niet mag twijfelen aan de koran en Mina al helemaal niet. Ook vind hij dat Mina de koran wil herschrijven, terwijl ‘een heilig boek niet herschreven kan worden.’

Saloua
De nieuwe vrouw van meneer Boughari en dus de stiefmoeder van Mina. Mina heeft altijd het idee gehad dat Saloua haar begreep, maar achteraf was dat helemaal niet zo. Ze hield haar relatie met Mina goed, omdat Mina haar hielp bij huishoudelijke taken. Als Mina verstoten wordt is Saloua ontzettend kil en geeft haar haar spullen zonder er verder ook maar iets bij te zeggen.

Elsa
De beste vriendin van Amelie. Ze is een echte moderne Amsterdamse dertiger, net zoals Amelie. Ze heeft geen idee van de jeugd van Amelie, omdat Amelie haar daar ook niets over heeft verteld. Nadat Theo van Gogh vermoord is en waarschijnlijk ook al daarvoor heeft zij een bloedhekel aan Moslims.

Esther
Deze blonde succesvolle vrouw is een collega van Amelie.

Historische tijd, plaats en ruimte

Het boek speelt zich af in deze tijd, omdat het ook over een actueel vraagstuk gaat. Ik ben het met Mina eens: De koran is te ouderwets voor deze tijd. En met deze tijd wordt dan de 21e eeuw bedoeld.

Het boek speelt zich hoofdzakelijk af in Amsterdam-West, waar Amelie woont. Amelie ligt ‘ziek’ thuis en ligt veel in bed. Verder zijn plaatsen als haar ouderlijk huis, de straten van Amsterdam, cafés, het kantoor van de psychologe belangrijke locaties in het boek.

Tijdsduur

Het boek duurt een jaar, want het begint bij de verjaardag van Mina en eigent ook bij de verjaardag van Mina.

Tijdsvolgorde

Het boek speelt zich chronologisch af, afgewisseld met flashbacks van vroeger die je helpen het leven en gedachtegang van Amelie beter te begrijpen.

Perspectief

Alle handelingen worden verricht vanuit de ik-persoon: Mina, ook wel Amelie in haar volwassen jaren, maar ook in haar jeugdjaren. Je leest precies hoe zij zich voelt en wat bepaalde handelingen met haar doen. Daarbij wordt verteld hoe zij ziet dat mensen reageren.