Persoonlijke confrontaties met verlies

Verliezen vormen de fundamenten van je psychisch beleven. Verlies is een voorwaarde voor groei maar gaat gepaard met pijn. Verliesgebeurtenissen worden ook wel herkenningspunten op je levensweg genoemd.( Levinson, 1978)

Soorten verliezen

Door een tekengebeurtenis ontstaat er een geestelijke wond waarmee je moet leren leven. Tekengebeurtenissen zijn niet het resultaat van een persoonlijke keuze maar van omstandigheden die buiten je macht liggen zoals oorlog, ziekte of overlijden.

Twee soorten verlies

Er zijn twee soorten verlies: overgangsverlies en incidenteel verlies.Onder elk vallen verschillende gebeurtenissen.

Overgangsverlies

• overgang van de moederschoot naar de wereld buiten de moeder
• Overgang naar pubertijd en volwassenheid
• Huwelijk
• Pensionering
• Overlijden

Tijdens een overgangsverlies vernadert de structuur van je leven enorm. Het proces waarmee een overgang afgerond wordt impliceert een verlies.

Incidenteel verlies
Incidentele verliezen doen de richting van je leven drastisch vernaderen. Hierbij denken we aan het overlijden van een kind, amputatie van een lichaamsdeel, vlucht uit je land. Het onvoorspelbare en onverwachte maakt een incidenteel verlies tot een zeer ingrijpende gebeurtenis die je leven lang bij blijven.

De kringloop van binding en scheiding

Als verlies de ene kant is dan is hechting de andere kant. Zonder hechting is spreken over verlies niet mogelijk. Het leven bestaat uit een proces van bindingen aangaan. De kwaliteit van die binding heeft invloed op hoe men omgaat met verlies. Onderzoek van Bowlby heeft aangetoond dat hechting biologische voordelen heeft en tot ons erfgoed behoort. Al op jonge leeftijd gaan bindingen verloren. De baby uit de moederschoot, de peuter leert weglopen bij de moeder, in de puberteit leer je je losmaken van je ouders. Scheiding en individuatie zijn nauw met elkaar verbonden. Wie vroeg leert omgaan met verlies bouwt bagage op voor latere verliezen.

Verlies in soorten en maten

• Permanent en tijdelijk verlies: overlijden en verwoesting van een dierbaar object zijn voorbeelden van permanent verlies. Tijdelijk verlies is bijvoorbeeld als iemand is zoekgeraakt en weer is gevonden. Ook verlies van een toekomstverwachting kan tijdelijk zijn door het ontwikkelen van een nieuw toekomstperspectief.
• Tastbaar en onzichtbaar verlies: bij verlies van een lichaamsdeel spreken we van tastbaar verlies. Het kwijtraken van idealen is een onzichtbaar verlies, dit ontrekt namelijk aan het zichtveld van de buitenwereld.
• Primair en secundair verlies: voor een lichamelijk gehandicapte is verlies van lichamelijke functies een primair verlies. Het gevolg van dit primaire verlies, het kwijtraken van werk, noemen we secundair verlies. Ook wel het domino of sneeuwbaleffect genoemd.
• Partieel en meervoudig verlies: als verlies betrekking heeft op één facet van het bestaan, zoals een belangrijk persoon, dan is dat partieel verlies. Meervoudig verlies is aan de orde bij rampen en oorlogen, omdat dit vele slachtoffers maakt en materiële verliezen heeft. Partieel verlies wordt bijvoorbeeld meervoudig verlies als men een kind verliest en dit echtscheiding tot gevolg heeft.
• Oud, nieuw en toekomstig verlies: oud verlies is datgene wat in het verleden heeft plaatsgevonden en vaak ook wordt overgedragen op het volgende geslacht. Actueel verlies is het overlijden, ontslag op staande voet. Toekomstig verlies is bijvoorbeeld de aankondiging van ontslag of een ongeneeslijke ziekte.
• Geanticipeerd en schokkend verlies: Geanticipeerd verlies is verlies waar men zich op kan voorbereiden; zoals verhuizing, sterfproces. Schokkend verlies doet zich echter plotseling voor, bijvoorbeeld; moord, ongeluk. Anticipatie is dan niet meer mogelijk.
• Reactief en participerend verlies: als je niet zelf betrokken bent bij een ongeluk spreken we van een reactief verlies. Wanneer je er wel bij betrokken bent is dan is dat een participerend verlies. Bij echtscheiding kan het voor de initiatief nemende partner een participerend verlies zijn. Voor de ander die het overkomt kan het een reactief verlies zijn.

Verliesgebeurtenissen als bron van stress

Verlies wordt ook wel gerangschikt onder de thematiek traumatische stress. Onderzoeken wijzen uit dat verlies veel stress veroorzaakt. Verschillende inzichten laten zien dat stress drie bronnen van heeft:

• Verlies als objectieve bron van stress: levensgebeurtenissen zoals oorlog, ontslag of echtscheiding zijn waarneembare bronnen die stress kunnen veroorzaken.
• Verlies als subjectieve bron van stress: de interpretatie van een stressverwekkende situatie. Hierbij onderscheiden we drie vormen van interpretatie: primaire interpretatie; ‘is het verlies pijnlijk, bedreigend of uitdagend?’
• De tweede vorm is Secundaire interpretatie: ‘wat kan ik er aan doen?’ Hierbij onderzoek je verschillende copingstrategieën (beschikbare middelen om de stress de baas te kunnen.
• De derde vorm is reappraisal: inschatten van de nieuwe situatie. Welke conclussie trek ik uit het verlies over mij zelf en de omgeving.

De interactionele visie op stress
Stress wordt omschreven als een proces dat bestaat uit stressoren; de waarneming ervan, stresreacties en de uiteindelijke gevolgen. Het hangt af van de betekenis die men aan een verlies geeft. Ook hangt het af van de steun die men ervaart vanuit de omgeving.