Omgaan met crisis en verlies

Hulpverleners en de gedupeerden krijgen door een crisis te maken met allerlei zingevingsvragen. De gevolgen en de invloed die een crisis heeft vraagt van hulpverleners – zelf gelovig of juist niet – het geloof van hun cliënten een plaats te kunnen geven in de behandeling.

Waarom lijden?

Mensen kunnen een zinvolle betekenis ontlenen aan een crisis, kracht en steun ervaren in het bidden en raad vragen aan hun geestelijke voorgangers. De vraag waarom God het lijden toestaat, is immers pijnlijk. Zowel God als de hulpverlener kan hulp bieden. Zoals de genezende kracht van God en die van medicijnen ook niet zonder elkaar kunnen.
De toekomst zag er positief uit, maar op een gegeven moment is er onzekerheid in het leven van de betrokkenen. Harde feiten kregen ze te verdragen en is er dan nog ruimte voor een religieuze overgave?: weten dat God alles in de hand heeft betekent in deze situatie dat zij met veel vragen en onzekerheid verder moesten.

Religieuze identiteit

Het eerste doel van deze religieuze interpretatie is het in stand houden of versterken van de eigen religieuze identiteit. Wanneer concrete levensgebeurtenissen kunnen worden verbonden met Gods hand, dan betekent dat een versterking van een bepaalde rode draad door het levensverhaal. Dat verhaal, waarin Gods handelen en ons bestaan direct op elkaar betrokken zijn, dient vervolgens als lens om toekomstige gebeurtenissen te interpreteren. We hebben modellen en referentiekader nodig om tot een religieuze duiding te kunnen komen.

Referentiekader

Als wij onszelf in een bepaalde situatie herkennen in bijvoorbeeld een Bijbels personage, dan kunnen we anticiperen op een bepaald handelen van God, omdat God immers op diezelfde manier handelde ten opzichte van de persoon in wie we ons herkenden. Die anticipatie kan een belangrijke versterking van het godsvertrouwen zijn, maar het kan ook betekenen dat God juist als dreigend of niet betrouwbaar wordt beleefd. In elk geval is de concrete religieuze duiding in een bepaalde situatie niet alleen de uiting van een referentiekader, het versterkt ook dit referentiekader. Dit is het inzicht dat we al in het Nieuwe Testament tegenkomen in woorden als volharding en standvastigheid die gezien worden als drijfveer van de hoop. Hopen op God en ook het ervaren van Gods handelen zijn alleen mogelijk wanneer het religieuze referentiekader wordt ontwikkeld en geactiveerd.

Getuigenis
De hand van God in een crises is dus vooral te verstaan als getuigenis, dat wil zeggen dat ze ingebed zijn in relaties. Een getuigenis is gebaseerd op ervaring en gericht op communicatie. Het is een minder harde waarheidscategorie dan die van de objectieve feitelijkheid maar heeft meer aanspraak op geldigheid dan het subjectieve alleen. Het getuigenis past daarmee in een pragmatische waarheidstheorie die meer nadruk legt op de relationele oorsprong en uitwerking van de verhalen dan op overeenstemming met de ‘feiten’. Het getuigenis deelt de ervaring mee met de bedoeling iets teweeg te brengen.

Waarheid
De waarheid van het getuigenis ligt dan ook veel meer in het gevolg ervan dan in de ‘feiten’ waar het op terug gaat. Dat geldt des te meer bij religieuze getuigenissen. Verhalen over de hand van God hebben nauwelijks een objectief vast te stellen grond, maar ze hebben wel een waarheidsclaim. Als het geloofsgetuigenis geloof wekt, dan verandert het daarmee de werkelijkheid waar mensen in leven, en die veranderde werkelijkheid is het feit dat de waarheid van het getuigenis uitmaakt.

Wat zijn de belangrijkste hulpbronnen?

De voornaamste hulpbron in de christelijke context is het gebed en de bijbel. Een gelovige gemeenschap waarin het kerkelijke leven een belangrijke plaats inneemt geeft troost. Een predikant put wijsheid en inzicht uit de vele gebeden, om vervolgens zijn ‘kudde’ in deze crisis te leiden.

Jongeren
Jongeren in de gemeenschap kunnen hun verhaal op de catechisatie kwijt. Voor hun is dit een belangrijke hulpbron. De predikant is druk met het bedrijven van pastoraat. Pastoraat via de telefoon en pastoraat in persoonlijk contact. Telefonisch contact van predikant en familie kan ook erg op prijs gesteld worden. Ook kerkelijke bijeenkomsten zorgen voor een belangrijke hulpbron.

Welke invloed heeft religie op een crises?

Het christelijke geloof kan een grote invloed hebben op een crisis. Enerzijds kan God als een toornig God gezien worden, anderzijds ervaart men God als een zorgzame corrigerende Vader. In het algemeen blijft men toch tot God gericht, met weliswaar honderden waarom maar vragen maar men blijft de hoop op God houden. Een goed voorbeeld is de crisis ten gevolge van de Mond en Klauw-zeer in 2001 (MKZ) De MKZ crisis treft het dorpje Oene tot diep in de ziel van de dorpsgemeenschap. De invloed die het geloof uiteindelijk heeft raakt zelfs de overheid. Zij zijn onder de indruk hoe deze mensen het verwerken en moedig door blijven gaan.

Crisis als loutering
Nazorg van professionele hulporganisaties zoals psychologen kunnen niet altijd aan de behoeften van godsdienstige mensen van voldoen. Gods Woord is hier de Hulpbron voor het psychische deel. Aansluitend heeft men deze ontwikkelingen ervaren dat men dichter bij God is gaan leven. God is als het ware weer centraal komen te staan. De indruk die achtergebleven is is dat men teveel met de ‘aardse dingen’ bezig was. God stond als het ware alleen nog op zondag op de agenda. Tenslotte heeft men (weer) dieper het besef heeft gekregen dat de nadruk in dit leven op bekering tot God ligt. Velen in Oene hebben de MKZ crisis als een loutering ervaren.