Wat is de gehechtheidstheorie: een inleiding

John Bowlby is grondlegger van de gehechtheidstheorie. De gehechtheidstheorie vooronderstelt een basis-, biosociaal gedragsysteem in een (jong) kind, dat bedoeld is om de nabijheid van het kind bij zijn ouders of verzorger te handhaven, waarbij het kind beschermd wordt tegen gevaren.

Basis

De theorie is een reactie op de psychoanalytische object-relatie theorie. Het heeft zijn basisprincipe in de relatie tussen moeder en kind. Door middel van huilen en aanhankelijkheid uit het kind zich, en de moeder daardoor worden beïnvloed, dat beïnvloedt weer het gedrag van het kind. In goede omstandigheden ontwikkelt het kind een gehechtheid van zekerheid en veiligheid doordat de moeder een betrouwbare bron van bescherming en zekerheid en veiligheid vormt. Het kind kan de omgeving dan in normale omstandigheden vertrouwensvol gaan ontdekken en in geval van dreiging nabijheid en troost bij de moeder zoeken.

Onderzoek

Er zijn in de laatste jaren verschillende onderzoeken gedaan over de gehechtheid. Ainsworth onderscheidt drie typen:

• Vermijdende type (het kind beschouwt de moeder niet als een basis van zekerheid/veiligheid voor de verdere ontwikkeling en ook niet als een veilige haven/toevluchtsoord),
• Gespannen/ambivalente type: aanhankelijkheid-, nabijheid- en troost zoekende gedrag wordt afgewisseld met boosheid en verzet; deze kinderen zijn in het algemeen bozer en kunnen in aanwezigheid van de moeder niet op een zelfverzekerde manier de omgeving exploreren.
• Zekere type (daar is een normale, goed hechting tot stand gekomen).

Uitkomsten

De onderzoeken hebben verschillende en boeiende uitkomsten. Hieronder de resultaten uit verschillende onderzoeken:

• Er is samenhang tussen de eigen gehechtheid en de manier waarop men zelf het moederschap uitoefent; onderzoeken wijzen ook uit dat het van generatie op generatie kan voortzetten.
• Het sociale gedrag van 5 en 6-jarigen kan voorspeld worden aan de hand van hun (wijze van) hechting in de 1e levensjaren.
• Er zijn veel lange termijn effecten van de gehechtheid in de 1e levensjaren. Deze worden toegeschreven aan de interne werkmodellen of schema’s van gehechte relaties die zich vroeg ontwikkelen en relatief stabiel blijven in de tijd, hoewel ze kunnen wijzigen door significante emotionele gebeurtenissen of veranderingen in de levenssituatie. Sroufe en Fleeson (o.a.) stellen dat vroege relatiemodellen doorgezet worden in de latere intieme relaties.
• Bowlby: ondanks het feit dat de gehechtheidstheorie gebaseerd was op een evolutionaire functie van het beschermen van kinderen, was hij van mening dat de gehechtheid invloed heeft van wieg tot graf. Er worden nu ook onderzoeken gedaan naar gehechtheid in relaties tussen volwassen. Bijvoorbeeld Weiss: er is een link tussen emotionele isolatie op volwassen leeftijd en gehechtsheidsproblematiek.
• Shaver, Hazan en Bradshaw: volwassen romantische liefde integreert 3 gedragssystemen: gehechtheid, voortplanting en zorg. De volwassen romantische liefde valt uiteen in 3 modellen die heel dichtbij de 3 typen van Ainsworth komen: de individuele verschillen tussen mensen correleren met de gedachten van mensen over romantische liefde, hun ervaringen daarin en hun beschrijving van de relatie die ze met hun ouders hadden.
• Ainsworth onderscheidde ook nog affectionele banden van rol-georiënteerde relaties en beschouwde de veilige haven(toevluchtsoord)- en veilige basis- functies bepalend voor gehechte relaties.

Veilige haven

De meeste onderzoekers zijn het erover eens dat een gehechte relatie gevoelens van troost en zekerheid en veiligheid herbergt, dat de persoon aan wie men gehecht is een veilige haven (toevluchtsoord) vormt en een veilige basis is voor de benutting van het leven, en dat er stress ontstaat als men gescheiden wordt van die persoon.