Dynamiek en stagnatie in de Republiek: de Zilveren Eeuw

In dit artikel voor het eindexamen geschiedenis vindt u het derde deel uit de reeks 'dynamiek en stagnatie in de Republiek'. Het betreft hier het tijdsvak 'de Republiek in de Zilveren Eeuw', in de periode 1672-1780. Van de Verlichting tot doelisten en van patriotten en Willem III tot slavenhandel: u vindt het in deze samenvatting!

"Dynamiek en stagnatie in de Republiek."
Deel 3: Republiek in de Zilveren Eeuw, 1672-1780

Deze samenvatting, 'Republiek in de Zilveren Eeuw, 1672-1780', maakt deel uit van de reeks 'dynamiek en stagnatie in de Republiek', een handige hulp voor het eindexamen geschiedenis in het schooljaar 2008-2009. Andere onderdelen van deze reeks zijn:

• Deel 1: opkomst van de zeegewesten (klik hier)
• Deel 2: Republiek in de Gouden Eeuw 1585-1672 (klik hier)
• Deel 4: Economische neergang Republiek 1780-1806 (klik hier)

Algemeen

Belangrijke gebeurtenissen uit de Zilveren Eeuw op algemeen, internationaal terrein zijn:

• 18de eeuw: Verlichting - kritiek op absolutisme, protectionisme, standen, religieuze onderdrukking (ook: kritiek op slavernij, echter geen maatregelen)
• 18de eeuw: macht Engeland, Frankrijk groeit (ook economisch = hogere belastinginkomsten), rol Spanje neemt af
• 1672-1674: Derde Engelse Oorlog (enkele overwinningen De Ruyter)
• 1689 stadhouder Willem III koning Engeland. Wil coalitiepolitiek tegen Frankrijk, maar laat Akte van Navigatie bestaan = teleurstelling kooplui
• 1702-1713: Spaanse Successieoorlog (Rep, GB, Oos, Prui VS Fra, Spa)= Rep. geen grote mogendheid meer, Staten-Generaal voortaan voor neutraliteit
• 1702-1747: Tweede Stadhouderloze Tijdperk

Economisch

De volgende economische ontwikkelingen waren van wezenlijk belang binnen de Republiek:

• 18de eeuw: teruggang handel en nijverheid, wel: bloei Amsterdamse kapitaalmarkt (bankiershuizen, geld-, commissiehandel, krediet, verzekering)
• last van mercantilisme, voorbijlandvaart, verzanding havens
• te hoog loonpeil, weinig productiviteit
• problemen (extern, intern) voor boeren door kostbare oorlogen Republiek
• regentenklasse handelt minder actief
• grote (Engelse) concurrentie in Azië, Amerika
• na 1713: Engeland beheerst transatlantische slavenhandel
• 1740-: herstel landbouw in Republiek (maar ook veepest en paalworm in 18de eeuw)
• 1ste helft 18de eeuw: groei vloot, handelsvolume en nettowinst van de VOC
• wel succes: steenbakkerij, suiker- en papierindustrie, jeneverstokerij

Politiek

Kenmerkende politieke ontwikkelingen in deze periode zijn:

• vanaf eind 17de eeuw: daling politieke en economische macht Republiek, door mercantilisme, internationale conflicten
• macht bij kleine regentenklasse
• gewesten hinderen elkaar
• patriotten eisen invloed in bestuur
• zeegewesten voor investering in oorlogsvloot, landsgewesten voor leger
• pamflettenoorlog: pro-Engelse tegenover pro-Franse ideeën
• opvallend: rijke Holland heeft hoge schulden, politiek van schuldvermindering werkt zeer traag (problemen bij aanpak: oorlogen, obligatieschulden en particularisme)
• zware belastingdruk in Holland
• 1747: Willem IV ook erfstadhouder. Belastingpacht opgeheven, economische problemen nauwelijks verlicht

Sociaal

Tot slot volgen belangrijke ijkpunten op sociaal gebied in de Zilveren Eeuw:

• regio’s als West-Brabant, Twente zien economische groei door komst textielnijverheid (vanwege lagere lonen)
• 1747, 1748: Pachtersoproeren
• Hollandse doelisten eisen maatregelen tegen zelfverrijking regenten, belastingpacht, immigranten, alsmede bescherming stedelijke nijverheid
• regenten als oligarchie. Meer grondbezit, aristocratisering, ambten bij toerbeurt, contract v. correspondentie
• families van financiers, beleggingen (opkomst geldhandel van 18de eeuw)
• verpaupering, patriotten pro-onderwijs
• positie vrouwen verslechtert
• Franse hugenoten: laatste immigranten
• afname verstedelijking Holland

Vietnam & Ten Oorlog!

Voor het eindexamenonderwerp "Dekolonisatie en Koude Oorlog in Vietnam": bezoek eens deze pagina!

Voor het oude eindexamenonderwerp ("Ten Oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen"): bezoek eens deze pagina!