Dynamiek en stagnatie in de Republiek: de Gouden Eeuw

In dit artikel wordt het tweede deel uit de eindexamenreeks 'dynamiek en stagnatie in de Republiek' besproken. Het betreft hier het tijdsvak 'de Republiek in de Gouden Eeuw', dat de periode 1585-1672 beslaat. Van de Engelse Oorlogen tot Willem III, van de VOC en WIC tot nijverheid en de Vrede van Münster: u vindt het in deze samenvatting!

"Dynamiek en stagnatie in de Republiek."
Deel 2: Republiek in de Gouden Eeuw, 1585-1672

Deze samenvatting, 'Republiek in de Gouden Eeuw, 1585-1672', maakt deel uit van de reeks 'dynamiek en stagnatie in de Republiek', voor het eindexamen geschiedenis 2008-2009. Andere onderdelen van deze reeks zijn:

• Deel 1: opkomst van de zeegewesten (klik hier)
• Deel 3: Republiek in de Zilveren Eeuw 1672-1780 (klik hier)
• Deel 4: Economische neergang Republiek 1780-1806 (klik hier)

Algemeen

Hier volgt een overzicht van de belangrijkste punten op algemeen, internationaal) gebied, voor deze periode:

• Spanje in begin Tachtigjarige Oorlog met meerdere landen in oorlog = bevorderlijk voor Hollandse suprematie, evenals florerende economie, interne stabiliteit en ingehuurde Nederlandse schepen door meerdere landen
• 1600: Slag bij Nieuwpoort (Maurits)
• 1618-1648: Dertigjarige Oorlog
• 1619: raadspensionaris Johan van Oldenbarnevelt onthoofd in Den Haag
• 1628: Piet Hein verovert Zilvervloot
• 1648 Vrede van Münster (voordeel: einde Spaanse handelsembargo, nadeel: afname Oostzeehandel in bulkgoederen)
• 1650-1672: Eerste Stadhouderloze Tijdperk na dood stadhouder Willem II: verval landleger, uitbreiding vloot
• 1651 Engelse Akte van Navigatie
• 1652-1654: Eerste Engelse Oorlog, grote verliezen Nederlanders
• Frankrijk: absolutisme Lodewijk XIV
• 1665-1667: Tweede Engelse Oorlog, De Ruyter behaalt grote successen
• ‘Rampjaar’ 1672 (strijd met Frankrijk, Engeland, Münster, Keulen)

Economisch

Onmisbaar in deze samenvatting zijn de volgende belangrijke ontwikkelingen op economisch gebied:

• kapitaalkrachtige Hollandse boeren specialiseren en extensiveren
• aanleg trekvaarten, landaanwinning
• stichting handelsposten, kolonies
• bloei nijverheid. Wolindustrie Leiden, linnen-, zijdeweefsels Haarlem
• val Antwerpen in 1585: vestiging zuidelijke textielproducenten in Holland
• bouw fluitschip (weinig Sonttol, kanonnen tegen kaapvaart en piraterij)
• 1609: boek Mare Liberum van Hugo de Groot
• Amsterdam handelscentrum Europa: centrale stapelmarkt, wisselbank, beurs
• groei koopvaardijvloot
• VOC (specerijen, soevereine rechten), Noordse Compagnie (walvis, oliën), WIC (driehoekshandel en kaapvaart)
• grote schade handel en nijverheid door Rampjaar, macht op zee net behouden
• 1667: hoge invoertarieven Frankrijk

Politiek

Belangrijke ijkpunten op politiek gebied zijn, voor deze periode:

• Republiek is een statenbond
• Staten-Generaal (afgevaardigden gewesten) en Raad van State machtig
• gewesten vrij zelfstandig, kiezen eigen legeraanvoerder of stadhouder
• hoge functie van raadspensionaris in Holland
• bestuur Generaliteitslanden
• 1609-1621: Twaalfjarig Bestand (= hoogtepunt Oostzeehandel)
• particularisme; geen gezamenlijke politieke koers binnen de Republiek
• rol regenten in bestuur steden
• na 1621: agressievere handelspolitiek
• Johan de Witt raadspensionaris Holland in Eerste Stadhouderloze Tijdperk
• Republiek verliest door ‘Rampjaar’ tijdelijk grote delen van haar grondgebied, ondanks benoeming jonge prins Willem III tot legeraanvoerder en stadhouder

Sociaal

Niet te missen zijn de volgende belangrijke sociale ontwikkelingen uit de Gouden Eeuw:

• bevolkingsgroei, groeiende welvaart
• sterke bloei cultuur en wetenschap
• overwicht steden
• Nederlanders wonen in kerngezinnen
• migratie naar stad, veel ongehuwden, hoge huwelijksleeftijd, vrije partnerkeus
• zwakke positie ‘trage’ gilden in Republiek. Wel: ontwikkeling huisnijverheid, trafieken, manufacturen, grootschalige bedrijven
• eind 16de eeuw: toename kinderarbeid
• komst immigranten uit Duits gebied, ook: Britse, joodse immigranten (economische of religieuze motieven)
• landsgewesten in zuiden en oosten Republiek blijven economisch achter: weinig bevolkingsgroei, lage urbanisatie, weinig goede verbindingen, minder specialisatie, weinig investering
• adel meer aanzien in oosten Republiek

Vietnam & Ten Oorlog!

Voor het eindexamenonderwerp "Dekolonisatie en Koude Oorlog in Vietnam": bezoek eens deze pagina!

Voor het oude eindexamenonderwerp ("Ten Oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen"): bezoek eens deze pagina!